STORI FER: Olav Drö

15 Ion

Wel, fe gafodd yr hen Olav Drö rediad go dda. Gwobrau yn Cannes a’r Ŵyl Ffilmiau Geltaidd, Rhosyn Aur Montreux am y gyfres orau mewn iaith estron, sylw yng Ngŵyl y Gelli.  Bu’n werth miliynau i economi Cymru, ac yn werth tipyn i ninnau’n bersonol hefyd. Ond rhaid i bopeth da ddod i ben rywdro, sbo.

Dyma un llythyr o blith y cannoedd, o’r Daily Telegraph:

Syr,

Rwy’n sicr fod miloedd fel finnau yn addunedu heddiw na thalwn ein trwydded deledu ddim mwy hyd oni thynnir y gyfres Olav Drö  gan y BBC oddi ar ein sgriniau. Fe aeth y twyll rhagddo yn rhy hir. Pam y dylai’r trethdalwr Prydeinig dalu am ddangos ar sianel Brydeinig gyfres mewn iaith nad yw’n ddim byd tebyg i iaith naturiol y Deyrnas hon? Mae gormod o arian cyhoeddus yn cael ei daflu at ddiwylliannau lleiafrif ac at ieithoedd meirw fel y mae. I ba beth mae’r byd yn dod?

Yr eiddoch,
Wedi Wfftio, Tunbridge Wells.

A dyma un arall o’r un papur, ychydig yn nes ymlaen:

Syr,

Felly mae’r pincos Guardian-ddarllengar, cyd-deithiol, sandal-wisgol, miwsli-fwytaol yn y BBC wedi gweld eu camgymeriad o’r diwedd ! Mae’n debyg eu bod yn eu gweld eu hunain yn glyfar iawn yn twyllo’r cyhoedd Prydeinig cyhyd, ond fe ddatgelwyd eu brad! Diolch byth, fe welsom yr olaf o’r gyfres Olav Drö.  Do, bu rhai yn canmol safon y cynhyrchu, y cyfarwyddo, yr actio a’r gwaith camera, a bûm innau’n ddigon ffôl i gael fy nghamarwain gan y pethau hyn am rai troeon, cyn gwybod y gwir. ‘Roedd yna isdeitlau,’ meddai rhai.  Oedd, ond nid oedd hynny’n cyfiawnhau ein byddaru am awr bob wythnos â seiniau iaith israddol, annealladwy ac anynganadwy, ac iaith sydd wedi marw pa un bynnag.  Digon yw digon!

Yr eiddoch,
Wedi Danto, Cheltenham.

Ac yn awr dyma lythyr o’n hannwyl Western Mail:

Syr,

A siarad fel Cymro nad yw’n siarad [Gwreiddiol: Speakin’ as a non-speakin’ Welshman] yr wyf innau’n falch fod y gyfres Olav Drö wedi ei thynnu oddi ar y rhwydwaith Prydeinig.  Fe dynnodd y twyll hwn warth arnom fel Cymry.  Teimlaf yn wir  y dylem ni ymddiheuro i bobl Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon am wthio i lawr cyrn eu gyddfau unwaith eto iaith a wrthodir gan 99% y cant o bobl Cymru pa un bynnag.  Maddeuwch inni, os gwelwch yn dda, gyd-Brydeinwyr!  Ond arhoswch chi nes daw Pencampwriaeth y Chwe Gwlad!  Gewn ni weld pwy fydd yn wado Lloeger pryd ’ny!  ’Mond i Gymru gael y leinowt yn reit …!

Yr eiddoch,
Ainsleigh Tumble, Llanelli.

Fel ambell syniad athrylithgar arall, o gyd-weledigaeth y ddau efaill Huws – Pebr a Brewys – y tarddodd Olav Drö eto.  Cael rhyw lymaid yr oeddem, y criw arferol, a’r sgwrs wedi crwydro oddi wrth yr ystadegau iaith at destunau diflas eraill, a chanfod ei ffordd yn anochel at S4C a Radio Cymru. ‘Mae hi wedi mynd, yr unig beth y bydda’ i’n sbio arno fo ydi News at Ten,’ meddai Llwyd Llwyd.  ‘A finne,’ meddai Llinos, gwraig Llwyd,  ‘a thipyn bach o’r Strictly weithie’.  ‘Ie, mae hwnnw’n ôl-reit,’ meddai Glesni, chwaer Llwyd a ffrind Llinos, ‘a Noson Lawen ambell dro.  ’N enwedig pan fydd Ffarmwr Ffowc.’  ‘Ddeuda’ i wrthoch chi ar be bydda’ i’n sbio,’ meddwn i. ‘Yr hen betha’ ditectif ’ma o Ddenmarc neu Norwy neu un o’r gwledydd yna.  Fyddwch chi’n gweld rheini?’  Oedd, roedd eraill ohonom wedi eu gweld, a wir wedi eu mwynhau, ac yn gallu deall pam y daethon nhw yn rhyw fath o gwlt ar draws y gwledydd.

Fel yna dechreuodd hi. Roedd Pebr a Brewys yn ddistaw, a’r gweddill ohonom yn gwybod, rywsut, fod rhywbeth yn mynd i ddod allan.  Ac yn wir i chi …

‘Wyddoch chi be fasa’n syniad da …?’  Gofynnodd Pebr.

‘Wyt ti’n meddwl am yr un peth â fi?’ gofynnodd Brewys i’w frawd.

‘Mae’n siŵr fy mod i,’ meddai Pebr o hir brofiad.

‘Be ydi o felly?’

‘Mi allen ni wneud ffilm dditectif.’

‘Yn union. A be arall?’

‘Mi allen ni wneud cyfres.’

‘Yn hollol.  Mae ’mrawd hefo fi, welwch chi ffrindia.’

‘Ydw,’ meddai Brewys. ‘Cyfres o ffilmiau ditectif Sgandinafaidd, i’w gwerthu dros y byd.’

Pawb yn syfrdan am funud, a beiddgarwch y ddau frawd wedi’n gadael ar ôl.

‘Sgandinafaidd?’ gofynnodd Llwyd  yn betrus. ‘Maddeuwch i mi ’te hogia, ond be wyddon ni am beth felly?’

‘Digon, siŵr o fod,’ meddai Pebr. ‘Mi allwn ddysgu. Trwy ddynwared.’

‘Ond ym mha iaith byddan nhw?’ gofynnodd Glesni.  ‘Daneg? Swedeg? Norwyeg?’

‘O, Cymraeg, siŵr iawn,’ meddai Brewys.

Tipyn o grafu pen. Ond roedd Pebr mor blês ar ei weledigaeth nes prynodd rownd i bawb.

‘Ia, sut oeddet ti’n deud, Brewys?’ dychwelais i at y testun ar ôl ysbaid.

‘Wel, mi fasa gynnoch chi’r fodan ’ma i ddechra,’ meddai Brewys. ‘Hi ydi’r ditectif. Hi sy’n datrys pob dirgelwch yn y diwedd ac yn setlo’r dynion drwg i gyd. Does dim raid iddi fod yn arbennig o ddel, ond iddi fod yn gymeriad cry, a medru rhoi ambell swadan a chic pan fydd angen.’

‘Ia,’ meddai Pebr, fel petai’n darllen meddwl ei frawd eto, ‘ac mae hi’n cael rhyw hyrddiau duon, pyliau o ansicrwydd ac iselder.’

‘O, mae’n rhaid cael rheini mewn ffilm Lychlynaidd,’ cytunodd Llinos. ‘Ond o ran hynny, meddyliwch am Inspector Morse. Roedd e’n cael pwle.  Sherlock Holmes wedyn …’

‘A mae gyda hi jersi wlân gobog, gynnes efo patrwm reit neis,’ meddai Glesni.

‘Ylwch, mae’r genod ma’n cael y syniad!’ meddai Brewys. ‘Be ’tasach chi rŵan, Llinos a Glesni, dwy hogan yn dallt ’i gilydd, yn sgwennu un sgript inni, rhifyn peilot fel petai, i bara rhyw awr?’

Ddywedodd Llinos a Glesni ddim ‘na’, dim ond rhyw nodio ar ei gilydd.

‘Iawn … reit …,’ meddai Glesni wedyn yn ochelgar, ‘ond gadewch inni gael hyn yn glir. Rwyt ti’n dweud, Brewys, mai yn Gymraeg bydd hi. Lle mae’r Sgandinafaidd yn dod i mewn?’

‘Mi fydd ’na ryw arlliw Llychlynig,’ meddai Brewys. ‘Rhyw gyffyrddiad go gry o’r hyn allai fod yn Swedaidd, neu Ddanaidd, neu Norwyaidd, neu be bynnag …’.

‘Rhyw flas,’ meddai Pebr. ‘Er enghraifft, mi allwn ni ffilmio tipyn o gefndir yn rhai o’r gwledydd yna, arwyddion yn yr iaith ac ati …’

‘A llun y Fôr-forwyn Fach,’ awgrymodd Llinos.

‘Ardderchog,’ meddai Brewys.  ‘Arwain meddyliau pobl. Mi fydd popeth arall, hynny ydi y ddialog, yn Gymraeg. Isdeitlau wrth gwrs.’

‘Ia, isdeitlau, ond …’  Petrusais innau eto.

‘Ond be …?’

‘Mi fydd pobol — wel, rhai pobol beth bynnag — yn sylwi, ac yn dweud, “Hei, nid Daneg … neu be fynnwch chi … ydi hwn”.’

‘Fyddwn ni ddim wedi dweud mai Daneg fydd o,’ oedd ateb Brewys. ‘Gadael iddyn nhw feddwl.’

‘Arwain meddyliau,’ meddai Pebr gyda winc.

‘Camarwain?’ pwysais i, ychydig bach yn boenus.

‘Galwch chi o be fynnwch chi,’ meddai Brewys. ‘Ond er mwyn Cymru. Er mwyn economi Cymru.’

‘Ond fe fydd pobol yn nabod y Gymraeg,’ meddwn i wedyn, ddim eisiau taflu dŵr oer – mae’n gas gen i hynny – ond yn benderfynol o gael pethau’n iawn.

‘Pa bobol?’  meddai Brewys yn iach.

‘Pobol Cymru,’ meddai Llwyd, yn gweld fy mhwynt i. ‘Neu bobol y Fro o leiaf.’

‘Does ’na ddim Bro,’ meddai Pebr. ‘Gawn ni sbario poeni am hynny.’

‘Ond wedyn …,’ meddai Glesni, ‘beth am waith mawr Llenyddiaeth Cymru a Mercator yn cyflwyno etifeddiaeth Cymru i’r byd?  Beth am deithiau’r Beirdd i ddarllen eu gwaith yn Venezuela, Togo, Mongolia?  Beth am yr holl gyfieithiadau o Un Nos Ola Leuad ?’

‘Paid di â phoeni dim,’ meddai Brewys. Gofyn di i bobol Bangor be wyddan nhw am Un Nos Ola Leuad, a be ddywedan nhw?’

‘Wazza’?’  Meddai Pebr fel petai wedi ei breimio i ateb cwestiynau ei frawd.

‘Na, ffrindia bach,’ daliodd Brewys at ei bwynt, ‘raid ichi boeni dim ar gownt y Gymraeg. Does dim biliynfed ran o boblogaeth y byd yn gwybod am ei bodolaeth hi. Wyddan nhw mo’r gwahaniaeth rhyngddi hi a iaith mwncwns canolbarth Sumatra. Ac o’r ychydig, ychydig sy wedi clywed amdani hi, mi fydd ’u hanner nhw’n methu coelio ei bod hi’n iaith go iawn ac yn dal i gael ei siarad.  Mi allwch gyhoeddi unrhyw enllib fynnoch chi yn Gymraeg heb i neb gynhyrfu dim, a phetaech chi’n cyfieithu holl lyfrau Tolstoi i’r Gymraeg a’u cyhoeddi fel eich gwaith eich hun, fyddai neb yn sylwi.  Dyna fantais bod yn Gymro, ’dach chi’n gweld.’

‘Nid y bydden ni’n dymuno cyhoeddi enllib, wrth gwrs,’ meddai Pebr.

‘Na, na,’ cytunodd pawb, gan glosio at safbwynt Brewys.

‘Ond beth am yr enwau?’ gofynnodd Glesni. ‘Enwau’r cymeriadau.’

‘Mi ddown ni dros hynny,’ meddai Brewys. ‘Dowch ag enw inni o Ddenmarc neu Norwy neu un o’r gwledydd yna.’

‘Søren Kierkegaard,’ cynigiodd Llwyd, sy’n un am ddarllen rhyw bethau dyrys.

‘Rhy gry,’ meddai Brewys ar ôl meddwl. ‘Pwy sy ag un arall?’

‘Nils Bohr,’ cynigiodd Llinos, oedd wedi gwneud Ffiseg.

‘Nes ati,’ barnodd Brewys. ‘Ond dowch eto, rhywbeth heb swnio’n rhy ddiarth.’

‘Hedda Gabler,’ meddai Glesni.

‘Hedda Gabler! Da iawn!  Dyna ichi enw Norwyaidd sy wedi dod yn gyfarwydd ac yn dderbyniol dros y byd. Roedd ’rhen Ibsen, welwch chi, wedi’i gweld hi: dewis enwau fasa’n swnio’n iawn mewn ieithoedd eraill, enwau y byddai hyd yn oed Saeson yn medru eu dweud.  Nora Helmer, Georg Tesman, Anna-Maria, John Gabriel, Mrs. Alving …’

Twtsh o’r Gymraeg, a thwtsh o’r Llychlynig, mi ddaw yr enwau, peidiwch â phoeni,’ cadarnhaodd Pebr, yn deall meddwl ei frawd unwaith eto.

Wir, roeddem oll yn cynhesu at y syniad.  Cyn pen dim, gan mai’r ddeuawd athrylithgar a drawodd ar y weledigaeth, roedd Pebr wedi ei benodi’n Gynhyrchydd a Brewys yn Gyfarwyddwr. Llwyd – Props. Finnau –  Rhedwr; ac mi dderbyniais, er nad oedd gen i syniad clir iawn i ble roedd eisiau rhedeg, nac i nôl beth.  A’r sgriptio, fel y cofnodais o’r blaen, yng ngofal y ddwy chwaer-yng-nghyfraith. Tîm bach yn deall ei gilydd yn dda iawn.

O, peth pwysig! Enw i’r gyfres! Fawr o ysbrydoliaeth am dipyn, a’r noson yn hel ei thraed ati.  ‘Last ordors, hogia!’ gwaeddodd Wil Waterloo, ac fe ddaeth i Brewys fel fflach: Olav Drö! Wrth gwrs! Be arall?

‘Mi dynnwn y lle i lawr,’ meddai Pebr, gan led-ddyfynnu Storïau’r Henllys Fawr.

Ond rhaid, wrth gwrs, fel arfer, ddod at Y Cwestiwn Mawr. Pres, pres.

Fel roedd hi’n digwydd, roedd pawb o’n cwmni bach yn eithaf cefnog yr wythnos honno. Nid ‘â phres yn llosgi’ efallai, ond â rhyw dipyn bach wrth gefn i’w fentro er mwyn Cymru unwaith eto. Pawb, ichi gael deall, wedi cael yn ôl draean ei fuddsoddiad yn Dyddiol Cyf.  Cytunodd pawb i fwrw’r hatling. ‘Ond fe fydd angen mwy, os ŷn ni am wneud siew iawn ohoni,’ atgoffodd Llinos ni’n bwyllog. ‘Llawer mwy.’ Ac yn yr eiliad honno, rwy’n meddwl i’r un enw daro ym meddyliau tri neb bedwar ohonom.

Tal Fychan, wrth gwrs. Pwy arall?  Y gŵr a ariannodd blaid ysgubol ac anhaeddiannol lwyddiannus ‘Dim Byd’, un o’n mentrau cynharach. ‘Synnwn i ddim na ddaw’r hen Dal unwaith eto,’ meddai Brewys yn ffyddiog. ‘Dim ond iddo gael ei enw fel Uwch-Gynhyrchydd. Fydd dim angen iddo wneud dim, ond mynd i boced ddiwaelod ei drywsus, ac efallai tynnu ar ambell un o’i ffrindiau ffiaidd o gyfoethog.’

A thorri’r stori’n fyr, fe gafodd y ddau efaill air â’r hen Dal, ac yn fuan iawn roedd seiliau economaidd diogel wedi eu gosod i’r antur. Y gyfres Sgandinafaidd Gymraeg gyntaf. Dyrnaid o sgriptiau’n barod mewn deufis, dechrau ffilmio, ac actorion yn ciwio i ddod atom.

Bydd gweddill y stori’n gyfarwydd i ddarllenwyr Cahiers du Cinéma, Cine World, y Radio Times a cholofnau’r celfyddydau yn Golwg.  Fel y cydiodd y gyfres mewn cynulleidfaoedd drwy Brydain Fawr a Gogledd Iwerddon, ac yn y Weriniaeth hefyd, lle nad oedd gan yr edrychwyr unrhyw syniad am yr iaith mwy nag am eu hiaith eu hunain. Gyda chyhoeddusrwydd da, bachu wedyn yn yr Unol Daleithiau (mi glywais fod Barod Ambanad yn ffan), Canada, Awstralia, Seland Newydd, India, Malaysia.  Gwledydd Ewrop wedyn. Gwledydd Llychlyn?  Do wir.  Ar y dechrau roeddem ni’n ei hofni hi dipyn bach yn fanno, ond ddywedodd neb ddim. Pobol Tsieina’n tiwnio i mewn wrth eu degau o filiynau, ac yn ôl yr hanes roedd eu harwr mabwysiedig Gorllewinol diwethaf, Ling Ling Shi, wedi ei ddisodli’n fuan iawn gan … Katrin Brand!

O ie, mi ddylwn fod wedi dweud yn gynharach efallai yr enw ddewison ni ar ein harwres. Yr egwyddor Ibsennaidd, welwch chi. Enw a wnâi’r tro fel un Llychlynig, ond a fyddai yr un mor dderbyniol yng Ngwlad y Basg, gwlad y Pentigili neu dre Caernarfon.  Er mwyn y cofnod, dyma rai o’r prif gymeriadau, – does dim angen enwi’r actorion wrthym ni Gymry, nac oes?  Katrin Brand (ditectif preifat), Gareth Garbo (ei phartner), Sbøner Gynt (ei chyn-gariad, sy’n dal ar gyrion ei bywyd), Tälvan Troll (drwgweithredwr rhyngwladol a gelyn mawr ein harwres), Dag Flopkin (un arall),  Gørønwy Carlsberg (bardd, a chanddo broblem), Bo Bowen (hanesydd a llyfrbryf), Bjorn Bjorwerth (newyddiadurwr),  Abba Darren (canwr pop), Crys Crys Toffarsen (canwr gwlad), Edvard Gryg (canwr opera, wedi colli ei lais), Andras Anders (andros o foi), Sven Gora Fedrwn Ni Fforddio (rheolwr pêl-droed) … a lliaws o gymeriadau difyr eraill, heb anghofio Henry Gibson (Sais crwydredig).

Chware teg i Quentin Tarantino, fe wnaeth araith fach mewn un ai Ffaröeg neu Islandeg i’n llongyfarch yn Cannes. Mi atebais innau yn Gymraeg, a doedd neb ddim callach. Dyna fu’r uchafbwynt.

Yn awr, ffactor o bwys mawr yn llwyddiant byd-eang Olav Drö fu’r sylw brwd a’r adolygiadau ffafriol yng ngwasg Llundain. Sylwedyddion praff fel Polly Toynbee, A.A. Gill, A.N. Wilson, Jeremy Clarkson,  Michael Buerk, Roger Lewis, Julian Ruck, Anne Robinson a Janet Street-Porter  i gyd yn baglu ar draws ei gilydd i’w chlodfori. Trueni na bai’r hen Eric Hobsbawm wedi cael byw i’w gweld. Ond os y rhain gychwynnodd y bêl, un o’r rhain hefyd (medden nhw) ollyngodd y gath.  Erbyn hynny, diolch byth, roedd y pres yn y banc. Alla’ i ddim profi hyn, ond roedd bys amheuaeth yn pwyntio’n gryf at un o’r adolygwyr.  Fe fu’r hen Janet, fel y cofia rhai, yn un o sêr Hoffter@Bres ar S4C.  Ei chyfraniad hi oedd brolio fel roedd hi wedi colli gwersi yn y Nant, a gwawdio’r athrawon, y cyflwynwyr a’r ‘blydi iaith stiwpid’ chwedl hithau. Ond rhaid bod gair neu ddau, rywsut neu’i gilydd, wedi glynu  yn ei chof, nes i’r gwirionedd wawrio arni ryw fore. Rhai’n dweud mai ‘rîli’ a ‘so’ oedd y ddau air, ond wn i ddim ai gwir hynny. Beth bynnag, fe aeth y neges ar led. Cododd protestiadau lu, cymaint nes cafodd yr hen Olav Drö ei holav drö ar y rhwydwaith. Aeth y gair drosodd i America, fod yma ryw iaith a oedd yn fygythiad marwol i’r Saesneg, ac fe safodd yr Iancs ysgwydd-wrth-ysgwydd o fewn yr English-speaking Union. Pallodd y diddordeb yn sydyn iawn drwy’r Gymanwlad a thrwy Ewrop, a chafodd llywodraeth Tsieina neges o rywle fod y rhaglen hon yn peryglu’r berthynas rhyngddi hi a gwledydd y Gorllewin. Dim un ffadan beni yn rhagor o’r wlad fawr honno, lle bu’r ffatrïoedd tan yn ddiweddar yn gweithio bedair awr ar hugain y dydd yn gweu’r jersis.

I lawr yr allt yr aeth hi wedyn, a dyna roi’r farwol hefyd i un arall o’n syniadau disglair, cyfres o’r enw Mörgen, mewn Daneg, am hanes cyn-brif weinidog. Fe welir ambell hen rifyn o Olav Drö o hyd ar y Sianel, yn llenwi twll, gyda rhifyn dwbl ddiwrnod Nadolig fel trêt arbennig rhwng dau hen hen rifyn o Jonathan.  Dyna i gyd.

Wel, ymlaen at y peth nesaf …

Advertisements

Un Ymateb to “STORI FER: Olav Drö”

  1. Martin Wilias Ebrill 20, 2013 at 10:17 am #

    Yn ddelfrydol, bydda BBC4 yn darlledu oriau diddiwedd o hen raglenni graenus S4C. Hefo isdeitlau Saesneg. Dim trosleisio i’r iaith fain. Efallai na fyddai Anne Robinson yn gwylio/gwrando. Ond beth yw’r ots? Rhaid trio pysgota mewn ffyrdd difyr am ragor o ddysgwyr goleuedig. Cytuno? Darllenais yr uchod am y tro cyntaf ar ol prynu Tu Chwith. Wnes i ddim ei ddarllen yn ee Cine World.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: