Rhybudd dau gynghorydd

16 Maw

“Pryderon fod Plaid am golli Arfon,” meddai pennawd GOLWG 360.  Maddeuwch i’r hen G.A., ond mi ddywedwn i y bydd o leiaf dair plaid yn colli os bydd un yn ennill. Be sy’n bod ar GOLWG a’r cyfryngau eraill yn dal i ailadrodd yr enw disynnwyr a roddodd Plaid Cymru arni ei hun mewn moment o wendid rai blynyddoedd yn ôl?   Mae sawl rheswm pam y gallwn i beidio â phleidleisio y troeon nesaf i’r blaid dan sylw, ac mi soniaf am rai ohonynt yn y munud.   Ond dyma un i ddechrau.  Anghofiwch y pen. Anghofiwch y galon.  Mae dyn yn pleidleisio â’i law.  Ac mae llaw unrhyw bleidleisiwr call yn nogio rhoi pleidlais i blaid nad oes iddi enw ond “Plaid”.  Plaid be?

Ond peth arall oedd gan ddau o aelodau Plaid Cymru ar gyngor Gwynedd, wrth anfon rhybudd difrifol at eu cyd-aelodau o’r cyngor, a’i gyhoeddi wedyn. Gellir darllen sylwadau Liz Saville Roberts ac Elwyn Edwards ar GOLWG, a sylwn ar ambell air ac ymadrodd  fel “cenedlaetholwyr”, “sefyll yn gadarn”, “cadwn y mur”, “trefedigaethu”, “cynllwyn difaol”, – sef  math o ieithwedd a fu braidd yn ddieithr i’r  “Blaid Cymru swyddogol”, fel petai, ers rhai blynyddoedd.  Eir ymhellach.  Wrth alw ar y Blaid i “warchod cymunedau” mae mwy nag awgrym na bu hi’n gwneud llawer o hyn yn ddiweddar.  Dywedir yn blaen fod perygl iddi gael ei gweld “yn blaid sydd yn ymddwyn gyda thrahauster unben drwy eu hanwybyddu”.   Wel, onid oes yma wir alwad i edifeirwch?

Daw rhai cwestiynau i’r meddwl, a’r cyntaf yw hwn. Ble roedd aelodau grŵp y Blaid ar y cyngor, sef y grŵp llywodraethol, pan luniwyd y polisïau – neu o leiaf yr agweddau – sydd bellach yn awgrymu “trahauster unben”?  Y polisi tai sydd flaenaf ym meddwl y ddau gynghorydd, ond mi ddaliwn i fod y polisi ysgolion yn parhau hefyd yn dramgwydd go fawr.  A fabwysiadwyd y polisïau hyn drwy fwyafrif gan y grŵp?  A drafodwyd hwy o gwbl?  Ynteu a ydyw’r system gabinet wedi rhoi diwedd ar bob trafodaeth o’r fath?  Ac a yw’r Blaid yn ganolog wedi cymeradwyo’r polisïau?

Yn awr os yw’r polisïau hyn yn mynd i gostio seddau Cynulliad a/neu San Steffan i’r Blaid, sef yr hyn a ofna’r ddau gynghorydd, sut yn union?

Mater y “tai diangen” sydd wedi dod â’r peth i’r pen.  Mewnlifwyr yn meddiannu’r tai, neu (yr un mor debygol, neu fwy felly), yn meddiannu’r hen dai y bydd y Cymry wedi eu gadael er mwyn symud i’r tai newydd. Y Cymry’n prinhau, mynd yn lleiafrif hyd yn oed.  Llai o bleidleiswyr i’r Blaid. Hithau’n colli. Ai dyna sydd tu ôl i’r rhybudd?  Hollol bosibl.  Fe bleidleisia’r mewnfudwyr i’r blaid Brydeinig agosaf, heb boeni llawer – os o gwbl – am ei pholisi, fel y pleidleisiodd myfyrwyr a staff colegau Aberystwyth a Llanbed wrth eu miloedd eisoes: pwynt nad yw Plaid Cymru fel petai’n barod i’w wynebu o gwbl.   Gall hyn yn union ddigwydd yn Arfon, ac ym Meirion-Dwyfor hefyd, o fewn rhyw ddau etholiad eto.

Y tro nesaf un yma, fe ddywed rhywbeth wrthyf i fod y polisi ysgolion yn debyg o gostio mwy.  Mae wedi rhoi dau ddrwgenw i’r Blaid, y ddau’n cynnwys y gair “cau” mewn dwy ystyr wahanol: “Plaid cau ysgolion” a “Plaid cau (= nacáu) gwrando”.   Ai rŵan y dysgir y wers? Onid oedd colli rhes o seddau Gwynedd y tro diwethaf, a cholli mwyafrif a ddylasai fod yn un diogel, a gorfod dod i gytundeb â Llafur, o bawb, yn ddigon o wers? Yn wahanol i Thomas Gray yn ei Ode on a Distant Prospect of Eton College, ni byddaf byth yn sentimental ynghylch fy hen ysgolion.  Ond ceisier argyhoeddi unrhyw un yn fy mhentref genedigol, Carmel (lle mae gennyf dŷ o hyd), fod y penderfyniad i gau’r ysgol yn unrhyw beth ond ildio i bwysau Llywodraeth y Cynulliad, ac fe geir trafferth.

Os colli a wna Plaid Cymru, pwy fydd yn ennill?  Mae rhyw ragdybio yn llythyr y ddau gynghorydd mai Llafur – sef cyd-awdur yr un polisïau.  Dywedir fod Llafur yn awr yn sôn am “achub cymunedau” ac yn rhyw ymrwbio yng Nghymdeithas yr Iaith.  Os Llafur a wobrwyir â llwyddiant, anodd gen i gredu y digwydd hynny drwy iddi argyhoeddi cenedlaetholwyr mai hi yw’r dewis amgen. Fe ddigwydd yn hytrach drwy i’r cenedlaetholwyr dadrithiedig atal eu cefnogaeth ymarferol a hyd yn oed eu pleidlais.

Yn y llythyr ceir y geiriau “cymryd yn ganiataol”, a dyna’i tharo hi.  Hyd yn hyn o leiaf, mae cnewyllyn cryf o bleidlais Plaid Cymru yn bleidlais dros yr hyn y mae hi i fod i’w gynrychioli, y pethau y mae disgwyl iddi eu hamddiffyn a’u hyrwyddo.  Fe ŵyr ei chefnogwyr yn iawn pa bethau yw’r rheini.  Yn hanes pob plaid mae yna “gymryd yn ganiataol” hyd at ryw bwynt.  Ond beryg bod Plaid Cymru heddiw wedi cyrraedd y pwynt hwnnw, neu wedi ei basio? Dylai plaid, os yw’n ddoeth, warchod rhag y diwrnod y bydd y ffydd, a thrwy hynny yr hwyl, yn pallu.  Nid yw’n hwyl ymddiheuro dros eich plaid, neu hel esgusion drosti, neu ofyn am bardwn iddi, ac am un cyfle eto.

Mae dyn yn ceisio tremio i’r dyfodol, a bron â chael ei lethu gan aruthredd y dasg. Mis Medi, yr Alban. Os mai NA fydd hi, byddwn mewn andros o dwll. Os mai IE, byddwn ni Gymry mewn twll eto; bydd yr amgylchiadau’n galw am fudiad gwleidyddol aruthrol o gryf, unol, hwyliog a hyderus.  Sut y daw?

Yn ôl at bennawd GOLWG 360. Annisgwyl yw darllen fod “Plaid AM golli”. Onid yw pob plaid AM ennill, os gall hi rywsut yn y byd? Fe ŵyr y darllenydd, wrth gwrs, mai ystyr y pennawd yw “Pryderon fod Plaid CYMRU YN MYND I golli Arfon”. Ond pam nad dweud hynny? Pam gadael i’r darllenydd y dasg o wneud synnwyr? Pam sgwennu rhyw sgrwtsh fel hyn?

(Ar bolisïau tai yn gyffredinol, a pherwyl llywodraethau Llundain a Chaerdydd, mae nifer o ysgrifau sylweddol a llawn gwybodaeth ar flog Jac o’ the North.)

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: