Gobaith Is-Ganghellor

4 Meh

Gan fy mod wedi mynd yn Guardianista, dyma fi’n ista unwaith eto’n darllen y Guardian.  Papur ddoe. Ynddo mae ysgrif ar hen bwnc tra chyfarwydd i ni Gymry, sef dwyieithrwydd. Is-Ganghellor Prifysgol Caergrawnt yw ei hawdur.  Yr Athro Leszek Borysiewicz yw hwn, Pwyliad o dras – ei deulu wedi dod yn ffoedigion i Gaerdydd ddiwedd yr Ail Ryfel, ar ôl gofidiau lawer – ac yn ei ddisgrifio’i hun fel ‘Cymro a Phrydeiniwr’.  Fel y gwyddom ni, mae mwy nag un ystyr i’r ddau derm fel ei gilydd; pa ystyron y byddai’r Athro Borysiewicz yn eu dewis pe byddid yn pwyso arno, ni wn.

Personal defence of Britain’s ‘living languages’ yw pennawd yr ysgrif.  Gwelir yn fuan nad at yr hyn sy’n weddill o hen ieithoedd brodorol Ynys Brydain y cyfeirir  – er na ddywedir dim yn erbyn yr un o’r rheini – ond at yr ieithoedd a ddaeth y mewnfudwyr yma gyda hwy.  Mae’r Athro am i’r rhain gael eu hystyried bellach, nid yn gymaint fel ‘ieithoedd etifeddol’ (heritage languages) ag fel ieithoedd priod ym Mhrydain.   Gan ddyfynnu’r ystadegyn fod un plentyn o bob chwech yn ysgolion cynradd Lloegr heddiw heb fod â Saesneg yn iaith gyntaf iddo  – a’i ddyfynnu nid mewn unrhyw ysbryd Daily Mail ond mewn ysbryd hollol groes i hynny  – dadleua:  ‘Ieithoedd go-iawn yw’r rhain:   ieithoedd byw sy’n rhoi i bobl ddealltwriaeth helaeth o ddiwylliant ac yn rhoi cyfleon ychwanegol i’r plant sy’n eu medru.’

 yn ei flaen i annog dysgu mwy o ieithoedd drwy ein cymdeithas yn gyffredinol ac i groesawu’r ffaith y bydd plant saith oed yn ysgolion Lloegr – mewn egwyddor o leiaf – yn cael dysgu ail iaith o’r flwyddyn nesaf ymlaen.

Un o’r gofidiau a fydd yn poeni’r hen G.A. yn yr oriau mân yw na ddysgodd fwy o ieithoedd pan allasai gael cyfle, na dysgu’n drylwyrach yr ychydig oedd ganddo.  Cofiaf fod yn Luxembourg flynyddoedd yn ôl ac edmygu’r  rhuglder mewn tair neu bedair iaith a oedd gan bobl ifainc na honnent fod yn ‘ddysgedig’ o gwbl, gweithwyr mewn siopau a thai bwyta.  Oes, mae rhywbeth braf yn y cymhwyster hwn a diau ei fod, fel y dywed yr Is-Ganghellor, yn agor drysau.        

Ac eto …

Mae ‘mantais dwyieithrwydd’ yn lein y bu rhai ohonom ni Gymry yn ceisio’i gwerthu ers bron i ganrif, heb lawer o lwyddiant.  Yr anhawster, yn yr achos hwn, yw mai’r Gymraeg yw’r ail iaith y ceisir ei chymell, iaith sydd, am resymau hanesyddol, diwylliannol, seicolegol a mythaidd, yn farc israddoldeb. Yr agwedd at y creadur a elwir ‘Cymro’ yw’r peth sylfaenol, o’r ddwy ochr. Nod, bathodyn Cymro yw’r  Gymraeg.  Hynny a achubwyd o bentewynion tân, fe’u hachubwyd nid gan awydd bod yn ddwyieithog ond gan awydd bod yn Gymry.  Ac o’r ochr arall, dros genedlaethau lawer, a heddiw hefyd i gryn raddau, nid methu siarad Saesneg yw’r hyn a gyfrifir yn wendid, yn anfantais, yn bechod, yn drosedd ond medru siarad Cymraeg yn ogystal. Hynny yw, nid i’r iaith y mae’r gwrthwynebiad sylfaenol, ond i ryw fod mythaidd o’r enw ‘Cymro’, nad yw i fod yn yr Ynys Brydain fythaidd.  Mae’r iaith yn fodd i adnabod y bod hwnnw, a dyna pam y mae gwrthwynebiad iddi.

Dyma un rheswm pam yr wyf dipyn bach yn sgeptig ynghylch gobaith yr Athro Borysiewicz, – er nad oes gennyf ddim yn ei erbyn.  Carchar fu dwyieithrwydd i’r Cymro, ac anodd gweld sut y daw fyth allan ohono.  Peth gwahanol yw amlieithrwydd gweithwyr siopau Luxembourg: gwybodaeth dda o ail a thrydedd iaith yw hwn, nid rheidrwydd yn codi o israddoldeb gwleidyddol.

Mae rheswm arall am y sgeptigiaeth, sef golygwedd, gobaith a thuedd ddiwrthdro mewnfudwyr i Brydain.  A ydynt am gadw eu hieithoedd ar ôl dod yma?  Nac ydynt, gydag eithriadau prin iawn.  Ni allant newid eu lliw, a bydd llawer ohonynt yn dewis cadw’u crefydd. Ond o ran iaith, bod yn Saeson yw eu nod, ac fe’i cyrhaeddir o fewn cenhedlaeth, fel nad oes angen i’r Daily Mail nac Ukip boeni dim ar y cyfrif yna. Gwywo a wna’r ‘ieithoedd dŵad’ yn ysgolion Lloegr ac yn y gymdeithas ac fe ddaw  plant y mewnfudwyr yn Saeson glân fel y daeth Isaiah Berlin, Eric Hobsbawm a Bernard Levin mewn cenhedlaeth o’r  blaen, ac fel y mae Natasha Kaplinski, Rita Chakrabarti a Michael Portillo heddiw.

Mae’r Athro Borysiewicz yn erbyn gosod unrhyw derfynau ar fewnfudo i Loegr, ac mae’n iawn.  Nid yw’r peth yn broblem o gwbl.  Os oes gan Loegr broblemau, nid yw mewnfudo yn un.

Daw’r mewnfudwr i Loegr i fod yn Sais. A daw’r  Sais i Gymru i aros yn Sais. Dyna beth yw problem.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: