Nid yw hon ar fap

26 Meh

Oddi ar inni flogio ‘Sir Gwymon a a Sir Conbych (2)’ ar 15 Mehefin digwyddodd rhai pethau, a bellach dyma inni fapiau’r Gweinidog Gwasanaeth Cyhoeddus i’w hastudio a’u hystyried. (Gweler, er enghraifft, ‘Mapiau’r Gymru Newydd, GOLWG 25 Mehefin, t. 6, neu GOLWG 360 17 Mehefin.)

Soniwn yn unig am siroedd y Gogledd heddiw.

Chwiliais yn eiddgar am y Wir Wynedd, sef Gwynedd 1974-96 neu’r Wynedd Uwch Conwy hanesyddol.  Nid yw hon ar fap Leighton, nac ar unrhyw fap hyd yma.  Ond hon yw’r un y mae’n rhaid ei chael yn ôl.

Y dewis a gynigir inni yw:

Map 1.  Dwy sir i’r Gogledd.  Cyfunir siroedd presennol Môn, “Gwynedd” (dyfynodau am nad Gwynedd mohoni), a Chonwy (“sir” a ddaeth i fodolaeth yn 1996).  Dyna’r Gogledd-Orllewin, fwy neu lai.  Cyfunir Sir y Fflint a gweddill y Sir Ddinbych hanesyddol i roi un sir y Gogledd-Ddwyrain.   Fe allai rhywun gyfiawnhau’r trefniant hwn ar y tir fod yr hen Rufoniog, sef Gorllewin Sir Ddinbych, yn rhan o Gymru Cunedda;  ond hyd yma ni chlywais neb yn defnyddio’r ddadl hon, a go brin y’i clywir. A fyddai Cymry Dyffryn Conwy, Uwchaled a Hiraethog yn hoffi’r syniad o droi eu golygon tua’r Gorllewin?  Dichon y byddent, a diamau y byddai eu cyfraniad yn werthfawr o fewn awdurdod newydd.  Eto mae rhywbeth yn chwithig mewn gwahanu Hiraethog a Dyffryn Clwyd.  Ond y peth mawr yw nad oedd Costa Geriatrica yn nyddiau Cunedda: byddai pwysau Bae Colwyn, Abergele a’r cyffiniau, ym mhen pwysau Llandudno, yn andwyol i’r polisïau iaith ac i sawl polisi arall.

Map 2.  Tair Sir i’r Gogledd.   Ar fy ngwir, dyma’r union beth yr oeddwn yn rhybuddio yn ei erbyn!   Dyma Sir Gwymon a Sir Conbych yn eu gogoniant ! Cyfynir (a) “Gwynedd” a Môn, (b) Conwy a Dinbych, (c)  Fflint a gweddill o Dde-Ddwyrain Sir Ddinbych – y ddwy Faelor, fwy neu lai.  Y gwrthwynebiad sylfaenol i’r cynllun hwn, fel rwyf wedi dweud fwy nag unwaith o’r blaen, yw ei fod yn torri ar draws ffin hanesyddol a gwirioneddol Gwynedd Uwch- ac Is-Conwy.  Afon Conwy yw’r ffin honno, gyda’r un eithriad, sef fod y Creuddyn yn rhan o Sir Gaernarfon.

Rhag ailadrodd ysgrif 15 Mehefin, ni wnaf ond crynhoi: (a) dylid adfer y siroedd go-iawn, hanesyddol; (b) dylid cyfuno’r rhain mewn trefn ffederal yn “wledydd” neu “daleithiau” gyda phwerau ehangach.  Gwelaf fod Plaid Cymru’n sôn am gadw’r 22 awdurdod presennol, a’r rheini wedyn yn ethol awdurdodau rhanbarthol.  Ni wna hyn chwaith y tro.

Pwy sy am ymgyrchu o blaid Gwynedd Go Iawn?  Beth yw polisi Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd?   Beth yw polisi Llais Gwynedd?

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: