Hafod y Cymro (2) … ac ambell beth arall

18 Tach

Bu’r ysgrif hon ar y blog fis Chwefor eleni, pan oedd tipyn o drafod ar y cwestiwn o ddyblu treth ail gartref.  Dyma hi yr eilwaith, gan fod y mater yn y gwynt eto, a disgwyl penderfyniad polisi gan Gyngor Gwynedd.  Bydd ychwanegiad bach wrth ei chwt.

*    *    *

Darllen heddiw fod saith o awdurdodau lleol gorllewin Cymru’n bwriadu ystyried y posibilrwydd o ddyblu trethi ail gartrefi.

Fel perchennog ail gartref yn fy hen ardal byddwn i’n dadlau’n gryf yn erbyn y cam hwnnw, ac yn wir yn gryf o blaid polisi hollol groes.

Mewn cyflwyniad i gyfrol fy niweddar gyfaill Dewi Tomos, Tyddynnod y Chwarelwyr (2004), mi sgrifennais beth fel hyn:

‘Hwyrach fod rhan o’r ateb gan yr hen Gymry. Daliaf fod hawl o hyd gan bob Cymro i hendref a hafod, os yw ei amgylchiadau mewn rhyw fodd yn caniatáu. Gadewch inni beidio â gwamalu:   mae tŷ haf neu ail gartref yn iawn os mai Cymro a’i piau.  Beth amdani, blant alltud ein hardal a aeth yn “drigolion gwaelod gwlad a gwŷr y celfau cain”?   Nid yw’n ateb cyflawn i’r broblem o bell ffordd. Ond mae’n un ffordd fach o “ddal dy dir”.’

I’r rhai ohonom a all gofio deng mlynedd yn ôl gall dyfynnu ‘dal dy dir’ godi hen gwestiwn cas yn y meddwl.  Pam na wnaeth mudiad Cymuned ddim byd o gwbl ohoni?  A thu ôl i hwnnw llecha cwestiwn casach eto: sut na feddiannwyd yr holl dai oedd yn mynd yn wag yn ein hardaloedd gwledig – ie a threfol hefyd – gan gwmni Adfer a’r cymdeithasau tai a sefydlwyd gan genedlaetholwyr y 1960au?  Sut y bu i ni, y dosbarth proffesiynol Cymraeg, fethu mor llwyr lle mae dyn wedi cyrraedd o Fangladesh heb ddwy geiniog i’w crafu yn erbyn ei gilydd yn llwyddo ar ei ganfed ac yn ffynnu?  Yr ateb yn fyr yw fod yn rhaid iddo ef lwyddo. Nid oedd raid i ni. Roedd ein byd yn rhy gysurus. Roedd ef o ddifri.  Ninnau fel dosbarth, – chwarae plant.

Un canlyniad i’r methiannau hyn yw ffaith y gellir ei chrynhoi mewn byr eiriau.  Ystyr ‘Problem tai’ mewn rhannau helaeth o Gymru heddiw yw bod gormod o dai, a dim Cymry ar ôl i’w llenwi. Dyma pam nad oes eisiau tai newydd o gwbl ym Môn a Gwynedd.  Myth, bellach, yw fod y Cymry’n methu cael tai ac eraill yn eu prynu. Mae’r Cymry wedi mynd.

Mwyfwy’r cyfrifoldeb felly ar y rhai ohonom sy’n weddill. Gallwn gyfrannu rhywbeth bach – a phwysleisiaf y BACH eto  – drwy feddiannu ail dŷ yn ein hardal, i chwarae tŷ bach, i’w osod, i wneud unrhyw beth a fynnom ag ef, ond inni ei BERCHENOGI.  Mewn byd callach na hwn dylai fod yn bosibl i lywodraeth leol neu lywodraeth gwlad, drwy dipyn o help ariannol, ein galluogi i feddiannu eiddo yn yr ardaloedd lle magwyd ni neu lle mae gennym wreiddiau,  – a’n cyfrifoldeb ni fyddai profi fod hynny’n wir wrth gwrs.  A ddylid estyn y fraint hon i unrhyw ddyn dŵad?   Dylid, i ddyn dŵad o unrhyw fan yn y byd, os yw’n medru Cymraeg.

Byddai rhywbeth fel hyn yn eitem o bolisi gan blaid wleidyddol genedlaethol a honno o ddifrif. Hyd yma nid oes arlliw o unrhyw blaid o’r fath yn unman ar y gorwel.

*    *    *

A dyma’r ychwanegiad.  Pwysleisio’r BACH eto.  Ni allaf honni fod fy hen ardal lawer elwach oherwydd fy mherchenogaeth i ar eiddo yno, ond cofnodaf hyn.  Wedi colli fy rhieni ganol y 1980au, gwerthais fy hen gartref i deulu ifanc o’r ardal. Daeth yno ddau blentyn. Yr un pryd, prynais dŷ llai yn yr un cwr o’r pentref, ac am rai blynyddoeddd gosodais hwnnw i deulu ifanc. Daeth yno hefyd ddau blentyn. Ar adeg o bryder ynghylch dyfodol yr ysgol, doedd bosib nad oedd pedwar plentyn o beth cymorth.  Erbyn diwedd y ganrif yr oedd pethau fel petaent wedi sefydlogi, a dathlwyd canmlwyddiant yr ysgol gydag wythnos o weithgareddau hwyliog dros ben. Ond bu tro ar fyd wedyn.

Heddiw dyma gyhoeddi cynlluniau newydd gan Kirsty Williams, y Gweinidog Addysg, i geisio diogelu ysgolion gwledig, a hyd yn oed ailagor rhai ohonynt.  Rhy hwyr i achub ysgol Carmel rhag fandaliaeth Plaid Cymru.

Gwarthus.

Anfaddeuol.

Gwarthus ac anfaddeuol, dywedaf eto fel y dywedais sawl gwaith o’r blaen, nid am ei bod hi’n ysgol fach, nid am ei bod hi’n ‘hen ysgol yn y wlad’, ac yn sicr nid am ei bod hi’n hen ysgol i mi; ond am nad oedd rheswm i’w chau, ac eithrio (a) rhai ffactorau ariannol tybiedig, a (b) pwysau llywodraeth Lafur.  Cauwyd hi i blesio Leighton Andrews a Huw Lewis. Y ddau yn awr wedi mynd, ond fel y dywedodd Wil o’r Afon, ‘y drwg a wna dynion, bydd byw ar eu holau’.

*    *     *

Ond wps ! Dyma Leighton yn ei ôl i ryw swydd dan y Cynulliad, drwy wahoddiad Elin Jones, y Llywydd.

Be wnewch-chi efo gwleidyddion fel hyn ?

Un Ymateb to “Hafod y Cymro (2) … ac ambell beth arall”

  1. Marconatrix Tachwedd 18, 2016 at 6:36 pm #

    Dyna dipyn o synnwyr da o´r diwedd, dwi´n meddwl🙂

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: