Meddyliau am yr Alban

11 Meh

Dylai’r hen G.A. – fel eraill mae’n siŵr – ei binsio’i hun yn amlach a’i atgoffa’i hun: (a) mai anaml iawn mewn gwleidyddiaeth y digwydd yr hyn a ddylai ddigwydd, a (b) nad yw’r hyn sydd i fod i weithio byth, bron, yn gweithio.

Pethau fel hyn:

(a) Byddid wedi disgwyl – ac roeddwn yn dal i ddisgwyl tan noson yr etholiad – y byddai’r gwahaniaeth clir ar fater Brexit rhwng yr Alban ar y naill law a Lloegr-a-Chymru ar y llaw arall yn atgyfnerthu’r SNP. Ni wnaeth.

(b) Mae’r blogiau gwleidyddol Albanaidd yn fywiog a sylweddol i fesur na wyddom ni ddim amdano yng Nghymru dlawd. Caiff Craig Murray weithiau UGAIN MIL o ddarllenwyr mewn awr, ac fel Wings Over Scotland, Wee Ginger Dug, Munguin’s New Republic, Scot Goes Pop ac eraill caiff gannoedd o ymatebion o fewn munudau. (Cymharer, er enghraifft, Blog Glyn Adda: rhyw ddau ddwsin o ddarllenwyr y dydd, ar gyfartaledd; hyd at bedwar ugain ar ddiwrnod da; ymatebion – bron ddim.) Mae’n gred gyffredin bellach fod y ‘cyfryngau cymdeithasol’ yn gwrthweithio dylanwad y wasg brint a’r cyfryngau cyhoeddus, a bod hyn wedi helpu Corbyn. Ond yn yr Alban mae’n ymddangos mai’r hen gyfryngau a aeth â hi y tro hwn eto.

(c) Cafodd yr SNP ei llwyddiant ysgubol ddwy flynedd yn ôl drwy iddi gadw’r 45% o bleidleiswyr IE yn yr refferendwm, a’r 55% arall yn cael ei wasgaru rhwng pedair plaid. Cyn y digwyddiad ni byddwn byth yn coelio y byddai pleidleisio tactegol yn gallu gweithio ar y fath raddfa fel bod un blaid unoliaethol yn medi’r cynhaeaf mewn 22 o etholaethau. Ond fe ddigwyddodd.

§

Rhai rhyfedd yw’r Albanwyr, a dweud y lleiaf. Yn un peth, maent yn ofnadwy am bendilio, mynd o un eithaf i’r llall. Daw atgof chwith o hyd am etholiad alaethus 1979, ‘Etholiad Keith Best’ i ni yng Nghymru. Aeth yr SNP i mewn i’r etholiad hwnnw ag un sedd ar ddeg, a enillasai yn nyddiau lled addawol 1974; daeth allan gydag un neu ddwy. Marweidd-dra parhaol yw cyflwr gwleidyddol y Cymry ers canrif; ond mae’r Sgotiaid yn waeth na ni am jibio wrth y clwydi, camu’n ôl mewn modd syfrdanol, methu gôl agored.

Ar wyliau yn yr Alban rai blynyddoedd yn ôl troesom fel teulu i mewn i Gampau’r Ucheldir yn Fort William. ‘Steddfod y Llabwst’ meddwn i wrthyf fy hun. Y Cymry’n ddiniwed, a’r Albanwyr yn arw. Bu’r Alban yn wladwriaeth – peth na bu Cymru o gwbl – am wyth i naw canrif; bu’r gwobrau yno gymaint uwch, a’r gwrthdaro’n fwy gwaedlyd. Ymdreiglo’n feunyddiol mewn teimlad o israddoldeb a wna’r Cymry, ond mynegir niwrosis yr Alban mewn hyrddiau o hunan-niweidio ciaidd, ac yn ystod yr hyrddiau hynny fe ddisgyn dialedd ar y cymwynaswyr pennaf.

Ie, seicoleg. Llawn cyn bwysiced â gwleidyddiaeth, pwysicach efallai. Oherwydd ystyriwch. Do fe chwaraeodd pleidleisio tactegol ran fawr, a heddiw rhydd Wings Over Scotland ddadansoddiad golau o’r effaith. Ond wedi inni sylwi fel y mae un blaid unoliaethol yn elwa wrth i ddwy arall ei chefnogi, sut yr ydym yn esbonio’r cwymp yng nghanrannau’r Blaid Genedlaethol ? Rwy’n credu imi ddweud hyn o’r blaen mewn blog, ac fe’i dywedaf eto. Ym mhob etholiad a phob etholaeth, mae carfan arwyddocaol a gweddol fawr o bobl sydd (a) yn gwybod yn reddfol yn y dyddiau olaf, efallai’r dydd olaf un, pwy sy’n mynd i ennill (bawd ei throed sy’n dweud wrthi, nid unrhyw ddealltwriaeth o wleidyddiaeth); ac sydd (b) dan reidrwydd seicolegol i fotio dros yr enillydd (fel y gwelsom, er enghraifft mewn dyddiau fu yn Arfon, bobl hollol wrth-Gymreig yn GORFOD fotio i Blaid Cymru); neu’n fwy manwl eto efallai, rheidrwydd seicolegol i beidio bod ar yr ochr sy’n colli. Damcanaf fod hyn wedi gweithio ar raddfa fawr yn yr Alban ddydd Iau.

Yr SNP yw plaid gryfaf yr Alban o hyd, gyda mwy o seddau na’r pleidiau eraill gyda’i gilydd, a mwy na dwywaith yr hyn sydd gan yr un blaid arall. Mewn amgylchiadau gwahanol fe gyfrifid hyn yn fuddugoliaeth fawr. Ond yn dilyn llwyddiant 2015 ymddengys yn drychineb, ac mae hithau’n cydnabod hynny.

Dyfalai un o’r blogiau (ni chofiaf pa un) mai gwir gymhelliad Theresa yn ei phenderfyniad sydyn i alw etholiad oedd gwanhau’r cenedlaetholwyr Albanaidd, yr unig wir wrthblaid ar lawr Tŷ’r Cyffredin. Fe daniodd ddau faril. Do, ag un ohonynt fe anafodd yr SNP yn ddrwg. Ac â’r llall fe’i saethodd ei hun yn ei throed.

§

Rhywbeth i godi calon? Yn ei flogiad heddiw mae Jac o’ the North yn ein cyfeirio at araith Alex Salmond wrth ildio’r sedd, a’i ddyfyniad o’r hen gân dda, ‘Bonnie Dundee’:

And tremble false Whigs, in the midst of your glee,
Ye have nae seen the last o’ my bonnets and me !

Ie, ‘false Whigs’, disgrifiad nid o Corbyn yn sicr, ond o Lafur yr Alban, Llafur Cymru a hynny sydd ar ôl o’r Democratiaid Celwyddog, Dan-din Rhyddfrydol. Gallwch ddilyn dolen Jac i glywed geiriau Alex. A dyma’r gân, gan grŵp anfarwol The Corries.

Advertisements

5 Ymateb to “Meddyliau am yr Alban”

  1. Ann Corkett Mehefin 11, 2017 at 9:24 pm #

    O bendraw Ffrainc, o ran Bruce: da clywed trwy Glynadda am flogwyr o’r Alban; a wyr Glynadda am flogwyr Gwyddelig a all egluro’r cynnydd syfrdanol a gafodd Sinn Fein yn y chwe sir? Ni chlywsom yr un smic am hyn eto.

    • glynadda Mehefin 12, 2017 at 10:07 am #

      Na, dydw i ddim yn gyfarwydd ag unrhyw flogiwr o’r Ynys Werdd. Anwybodaeth lwyr mae arna’ i ofn.

    • Marconatrix Mehefin 12, 2017 at 4:50 pm #

      Dyma un i chi … _an sionnach fionn_ (y cadno gwynn) :

      https://ansionnachfionn.com/

      • glynadda Mehefin 12, 2017 at 7:56 pm #

        Diolch Marconatrix. Fe’o hanfonaf ymlaen i Ann.

      • Ann Corkett Mehefin 15, 2017 at 11:17 am #

        Diolch, Dafydd.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: