Y Ddau Beth Mawr

28 Medi

Dyna ni wedi bod yn nodi ugain mlynedd oddi ar ein pleidlais dros fesur o ddatganoli. Byddwch yn sylwi ar y gair niwtral ‘nodi’. Dathlu? Go ychydig.

Y dyddiau diwethaf bûm yn gofyn yn ddifrifol i mi fy hun, beth fu’r ddau beth mawr yng ngwleidyddiaeth Cymru oddi ar sefydlu’r Cynulliad. A dyma’r ateb:

(1) Llai o siaradwyr Cymraeg, yn ôl ffigurau Cyfrifiad 2011.

(2) Cyhoeddiad Carwyn Jones yng Ngorffennaf 2012 y bydd ‘mwy na chroeso’ i longau Trident angori yng Nghymru.

Beth yw diben cael ymreolaeth? Beth yw pwrpas unrhyw ymgais wleidyddol yng Nghymru? Dau beth canolog:

(1) Diogelu’r Gymraeg.

(2) Ymryddhau oddi wrth y meddylfryd Prydeinig imperialaidd.

A dyma ni wedi methu yn y ddau beth. Wedi cymryd camau yn ôl yn y ddau gylch hanfodol.

A ddywedwn ni felly ‘tyrd yn ôl John Redwood’? A oedd Cymru drigain mlynedd yn ôl, gyda Henry Brooke yn ‘Weinidog Materion Cymreig’, yn fwy o genedl nag ydyw heddiw? Mewn rhai pethau pwysig, oedd, yn bendant. (Gallwch ddarllen eto’r hen flogiad ‘ Y Genedl Goll’.) Ond ni allwn fynd yn ôl i’r fan honno; mae’r egnïon oedd yn ein cynnal y pryd hynny wedi darfod amdanynt, a dyna pam yr ydym heddiw’n methu’n lân â magu arweiniad. Rydym yn cael y llywodraeth yr ydym yn ei haeddu.

Dau fethiant arall, symtomau o’r un gwendid. Nid methiannau llywodraeth yn hollol, ond methiannau y gallasai llywodraeth effro, efallai, wneud rhyw bethau i’w hatal.

(1) Dinistr Prifysgol Cymru. Na thwyllwn ein hunain. Beth oedd tu ôl i hyn? Gwrth-Gymreigrwydd pur mewn potel sôs. Gweler eto’r hen flogiad ‘Hen Ddarn o Bapur’.

(2) Diwedd Y Cymro. Pobl yn eu hoed a’u hamser wedi llwyddo i gladdu’r olaf o’u papurau newydd seciwlar wythnosol. ‘Llac ei afael a gyll.’ Camp arbennig mewn diffyg clem. Hyd nes ceir rhyw adferiad sylweddol yn y maes hwn, ni byddwn yn haeddu dim ond ein cicio.

Serch hyn i gyd, nid oes ond un cyfeiriad. Ymlaen.

Dyna pam yr oeddwn yn falch o groesawu’r mudiad ‘Yes Cymru’ dri thro yn ôl. Nid oes llinell glir rhwng deisyfu annibyniaeth wleidyddol ac amlinellu rhaglen ar gyfer y wladwriaeth annibynnol pan ddaw. Ond gwêl ‘Yes Cymru’ yn ddigon clir mai hyn-a-hyn y gall ei wneud o’r ail beth, fel mudiad annibyniaeth di-blaid. Mae’n datgan yn gwbl briodol : ‘Y perygl diogelwch mwyaf i Gymru yw ein cysylltiad â pholisi tramor y Deyrnas Gyfunol’. Y tu hwnt i hyn, ni all gynnig rhaglen, ac ni ddylem ddisgwyl hynny.

Drosodd felly at y pleidiau, ac yn benodol at ein plaid genedlaethol yn ei gwendid endemig. Bu tipyn o fwmian yn erbyn yr arweinyddiaeth eto’r wythnosau diwethaf yma. Ond gofynnaf hyn: pe bai arweinydd Plaid Cymru y dyddiau hyn yn unrhyw un heblaw Leanne, oni fyddai digon o leisiau’n dweud ‘mae’n hen bryd i’r Blaid gael arweinydd o’r De-Ddwyrain, yn siarad yr un acen â’r bobl a heb fod â’r Gymraeg yn iaith gyntaf’? Nid oes unrhyw arweinydd gwell, nac agos cystal, yn unman o fewn golwg. Mae’r gwendid ym mêr esgyrn y Blaid, a’r amlygiad diweddaraf, truenusaf ohono yw penderfyniadau Cyngor Gwynedd ar faterion tai a chynllunio.

Beth ddylai fod polisïau gwir blaid genedlaethol yng Nghymru’r dwthwn hwn? A oes unrhyw rai yn rhoi eu pennau ynghyd?

Advertisements

3 Ymateb to “Y Ddau Beth Mawr”

  1. einiryoung Medi 29, 2017 at 7:54 am #

    Mwynhau eich sylwadau crafog fel arfer.

    • glynadda Medi 29, 2017 at 8:33 am #

      Wel diolch Einir.

      Y cwestiwn yw ‘be nesa?’ Sut y down ni allan o’r twll yma? Ble mae goleuni?

      A rhaghysbysiad bach ichi. Ganol Hydref bydd yr hen G.A. yn cyhoeddi cyfrol fach o’i fyfyrdodau — detholiad o flogiadau’r 5 mlynerdd diwethaf !!

  2. Cai Larsen Medi 29, 2017 at 11:12 pm #

    Er gwybodaeth – roedd yna fwy o siaradwyr Cymraeg yn 2011 nag oedd yn 1991.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: