Y cymeriad ansicr

22 Hyd

Newydd fod yn gwylio rhifyn diddorol o’r gyfres ‘Dylan ar Daith’, lle roedd Dylan Iorwerth yn dilyn llwybrau’r cymeriad ansicr hwnnw, Goronwy Rees.

Pedwar peth yn fy nharo am y gwrthrych:

1. Mab y Mans i’r carn.

2. Credai Rees mai ‘cenedlaetholwyr Cymreig’ oedd ei wrthwynebwyr yn Aberystwyth, a’r rhai a roddodd yr hwi iddo wedi ei dair blynedd o brifathrawiaeth y coleg. Wel, ie a nage. Cenedlaetholwyr diwylliannol fyddai rhai ohonynt, y mwyafrif efallai; ond yn bennaf aelodau o’r Sefydliad Chwigaidd Prydeinig-Gymreig. ‘Chwigiaid Meddal’ oedd y rhain, a ‘Chwig Caled’ oedd Rees wrth-Gymreig. Ar y gwahaniaeth, gweler bellach fy ysgrif ‘Pwy sy am fod yn Chwig?’, Meddyliau Glyn Adda, t. 95.

3. Trueni na bai Rees wedi cael aros yn brifathro Aberystwyth am rai blynyddoedd wedyn, dyweder hyd ganol y 1960au, er mwyn dod wyneb yn wyneb â’r to o Gymry a ysbrydolwyd gan ddarlith Tynged yr Iaith. Fe gawsid gwrthdaro creadigol.

4. Y peth gorau a wnaeth Rees? Ysgrifennu ei erthygl ‘Have the Welsh a Future?’ yn y cylchgrawn Encounter, 1964, er mwyn i honno yn ei thro ysgogi ymateb anfarwol Harri Webb, ‘Has Goronwy Rees a Future?’, y gallwn ei ddarllen yn y gyfrol A Militant Muse, casgliad o erthyglau H.W. a olygwyd gan Meic Stephens (Seren, 1998). . Darllenwch hi, bobl ifainc yn arbennig, ichi gael gweld sut mae ei dweud-hi !  Yna ewch ymlaen i ddarllen yn yr un gyfrol From Aber without Love’,  sef ymateb gan sgrifennwr Saesneg mor ddisglair ag yntau i atgofion Rees,  A Chapter of Accidents (1972).   Y ddau dro, dyna sodro Goronwy Reesiaid y byd yma fel y dylid.

 

4 Ymateb to “Y cymeriad ansicr”

  1. Robat Gruffudd Hydref 23, 2017 at 7:31 pm #

    Wedi archebu dy Feddyliau trwy’r Cyngor Llyfrau ac yn edrych ymlaen at eu mwynhau! Er (neu oherwydd) llymed y pethau mae’n ddweud, mae’r Blog wastad yn codi’r ysbryd, yn rhyfedd iawn! Nawr yn edrych ymlaen at gael fy ngoleuo ar y gwahanol fathau o Chwigwyr a “Rhyddfrydwyr”… Ymlaen a’r gwaith da! Robat O.N. Ydi dy ddarlith ar Lloyd George (a fwynheuodd Alun Jones, ein golygydd, yn fawr iawn) ar gael mewn unrhyw ffurf y gallwn ei phrynu/darllen? Robat Gruffudd ar robat@ylolfa.com ffôn yn Y Lolfa: 01970 832 304 ffôn bach: 07703 163 447

    ________________________________

    • glynadda Hydref 23, 2017 at 7:51 pm #

      Llawer o ddiolch Robat, a gobeithio cei di ryw fwynhad o’r gyfrol.

      Dydi’r hen ddarlith ar Ll.G. ddim mewn print, a thebyg na fydd. Ond eitha’ posib y bydd Canolfan Uwchgwyrfai’n dwneud cryno ddisg ohoni cyn bo hir. Cawn weld.

      DG/ GA

  2. Gwyn Griffiths Hydref 31, 2017 at 10:49 am #

    Rwyn cofio darllen erthyglau Goronwy Rees am Guy Burgess a Donald MacLean yn y People ym Mawrth 1956 – yr hen dabloid coman, ys dywedodd Dylan Iorwerth – ac mewn dim o dro fod y stori’n dew o gwmpas Aberystwyth mai Rees oedd yr awdur. Pymtheg oed oeddwn, a bûm yn ymddiddori mewn sbïwyr byth wedyn. Flynyddoedd wedyn y cyfarfyddais â Jenny yr hynaf o’i blant. Ond yn fwy diddorol deuthum i adnabod ei chyn-ŵr, dyn o’r enw Brian Clifford, yn bur dda a threuliem lawer o amser yn trafod a oedd Rees yn sbïwr neu beidio. Er fod Jenny a Brian wedi hen wahanu parhaodd y ddau ddyn ar delerau da hyd y diwedd. Gwrthododd Rees gyfaddef dim ac yr oedd Jenny yn argyhoeddiedig nad oedd. Ar ei wely angau gwrthododd ddatgelu dim i Andrew Boyle, awdur The Climate of Treason. Dywedodd Brian Clifford wrthyf ei fod yno wrth wely Rees ar y pryd. Bellach, fe wyddom ei fod yn sbïwr. Yn 1999, pan ryddhawyd dogfennau Vasili Mitrokhin, fe gafwyd cadarnhad iddo weithio i’r Undeb Sofietaidd ond na fu iddo ddatgelu fawr ddim o bwys, er bod ei gysylltiadau yn bwysig yng ngolwg y KGB.
    Ond y mae un peth a ddywedodd Brian wrthyf fwy nag unwaith, sef iddo ddysgu Cymraeg i’w ŵyr, mab Brian a Jenny, yn gwneud imi feddwl a fu iddo ddifaru am ei wrth-Gymeictod yn y diwedd.

    • glynadda Hydref 31, 2017 at 2:09 pm #

      Diddorol dros ben. Dysgu Cymraeg i’w ^wyr? Fe ddigwydd pethau rhyfedd o hyd. E.e. cwmni cyfreithio Leo Abse yn hysbysebu’n uniaith Gymraeg.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: