Gall ?

24 Tach

Darllen fod Adam Price AC yn mynd ar daith genedlaethol gyda sgwrs ar y testun ‘Gall Cymru / Wales Can’. A fyddwn yn iawn fod teitl dwy-sillaf y sgwrs wedi ei ysbrydoli gan y slogan dair-sillaf a enillodd agoriad y Tŷ Gwyn i Barack Obama yn 2008?

Ie. ‘Yes We Can’. ‘Can beth?’ Roedd y gair yn agored i’w ddehongli ar y pryd, ac y mae eto. Beth bynnag oedd y peth hwnnw ddeng mlynedd yn ôl – peth y credai’r ymgeisydd llwyddiannus fod angen ei wneud ac y daliai ei bod yn bosibl ei wneud – mae’n amlwg nad yw wedi ei wneud, oherwydd ystyriwch pwy sydd yn y Tŷ Gwyn heddiw! Efallai na byddai Barodambanad yn ei roi yn yr union eiriau yna, ond y peth yr oedd, ac y mae, angen i America ei wneud yw callio, tyfu i fyny, dod allan o’r meddylfryd babïaidd sydd wedi nodweddu a rheoli ei bywyd a’i diwylliant bron ers pan sefydlwyd hi. A dyma hwnnw heddiw, i bob golwg, yn gryfach nag erioed – fel y mae meddylfryd dosbarth llywodraethol Lloegr yn dal yn eiddo bechgyn ysgol 13-14 oed, a meddylfryd y Cymry bellach yn eiddo hen bobl wedi ymddeol ers blynyddoedd ac wedi rhoi’r gorau i drio.

Sy’n dod â ni’n ôl at ‘Gall Cymru’. I wybod peth y mae Adam yn ei olygu wrth ‘gall’, y peth gorau yw mynd i wrando ar ei anerchiad. Dyfalu yr wyf y bore ’ma felly, fod a wnelo â phethau fel ‘deffro’, ‘llwyddo’, ‘gwneud rhywbeth ohoni’. Gan ddisgwyl y bydd ynddo weld arwyddion cadarnhaol, gan gymryd rôl Cassandra gwahoddaf innau chwi yn awr i ystyried a fydd neges Adam yn ddigon i wrthateb y pedwar arwydd llethol ddiobaith sy’n dilyn.

(1)    Dinistr Prifysgol Cymru, ac yn wyneb hyn distawrwydd byddarol y rheini yr effeithir arnynt ac a ddylai lefaru a gweithredu, sef graddedigion y Brifysgol a’r academwyr Cymraeg.

(2)    Hunanladdiad y dosbarth proffesiynol Cymraeg. Clywed y dyddiau diwethaf yma am y modd y mae ysgol uwchradd ‘Gymraeg’ neu ‘ddwyieithog’ nid nepell o’r fan hon yn dyfal ymdrechu, ymgyrchu ac ymlafnio i anfon ei disgyblion galluocaf bob mis Medi i golegau Lloegr. Hyd yn oed petai dim byd arall, mae hyn ynddo’i hun yn mynd i orffen y Cymry o fewn yr ychydig flynyddoedd nesaf. Fel yr wyf wedi dweud drosodd a throsodd a throsodd, un ateb sydd, sef bod llywodraeth Cymry yn cynnig i’n plant wobrau ariannol hael a helaeth, gwobrau na allant fforddio’u gwrthod, am aros yng ngholegau Cymru. Dyna, nid y dylai, ond y byddai llywodraeth o genedlaetholwyr yn ei wneud petai hi o ddifri. Ond beth yw polisi Plaid Cymru? Trowch at GOLWG 360 heddiw ddiwethaf o’r byd lle ceir datganiad gan Bethan Sayed AC, llefarydd y Blaid ar ‘addysg ôl-16, sgiliau ac arloesedd’. Ydi, mae’r dymuniad yna, rhoi ysgogiad i bobl aros yng Nghymru. Ond ble mae’r polisi, yr un peth allweddol?

Ac mae ambell frawddeg yn cymell gwên, e.e.

(a)  ‘’Dyn ni byth eisiau gweld sefyllfa ble rydyn ni’n dweud wrth fyfyrwyr nad ydyn nhw’n gallu mynd i Loegr, neu’r Alban, neu dramor.’ A gall yr hen sgeptig ychwanegu: ‘na, dim ffiars o beryg, tra bydd Pleidwyr amlwg yn dal i fagu plant yr ecsodus.’

(b)  ‘Mae angen i ni werthu Cymru yn well i fyfyrwyr’ (pennawd yr eitem). Wel Bleidwyr annwyl, mae’r gwerthu wedi bod yn hynod effeithiol dros y blynyddoedd diwethaf yma, ac un canlyniad yw fod eich seddau chi yn Arfon a Cheredigion mewn dygn berygl. Does angen ond i fyfyrwyr Bangor ac Aberystwyth droi drosodd yn eu cwsg, a dyna hi’n ta-ta.

(3)   Y cysylltiad rhwng yr Eisteddfod Genedlaethol a chwmni niwclear Horizon. ‘Y rhai y mae’r duwiau am eu dinistrio, maent yn gyntaf yn eu gwneud yn wallgof,’ meddai’r hen ddywediad. Ac am ragor o hwyl, gweler GOLWG 360 eto, ‘Cwmni niwclear yn penodi swyddog i hybu’r iaith’.

(4)   Cof anesmwythol yn gwrthod mynd i ffwrdd am wythnos Eisteddfod Caerdydd. Yr oedd y llongau mwd yn barod i groesi Môr Hafren, ac nid oedd hynny’n gyfrinach o gwbl. Ond beth oedd yn poeni eisteddfodwyr ac eraill? Jôcs hen-ffasiwn a hollol ddiniwed yr Archdderwydd a Llywydd y Llys. Dyma bobl heb flaenoriaethau, heb synnwyr cymesuredd, yn wir heb synnwyr moesol o gwbl. Gyda’r lefel hon o grebwyll a dealltwriaeth, a ‘all’ Cymru?

Ond llefared Adam.

A hwyrach yr hoffech ddarllen fy hen stori ‘So Ni Gallu’, yn Camu’n Ôl a Storïau Eraill, t. 42.

Advertisements

6 Ymateb to “Gall ?”

  1. Marconatrix Tachwedd 24, 2018 at 3:48 pm #

    Diddorol, ond ydi’r cyrsys ar gael yngh Nghymru mor helaeth ac i’r un safon â rhai tu hwnt?

    • glynadda Tachwedd 24, 2018 at 5:48 pm #

      Rhai yn well, rhai yn salach, ond digon tebyg yn gyffredinol mae’n siwr. Ambell beth nad yw ar gael yng ngholegau Cymru, e.e. Milfeddygaeth. Ond Hanes ydi Hanes, Mathemateg ydi Mathemateg, Saesneg ydi Saesneg ym mhob prifysgol a choleg. Nid chwilio am gyrsiau sy’n gyrru’r ecsodus hwn, ond hen hen deimlad y Cymro o ISRADDOLDEB. I weld cychwyniadau’r teimlad hwnnw, darllener y golygiad newydd o GILDAS sydd i’w gyhoeddi (ni a obeithiwn) y Gwanwyn nesaf.

  2. Martin Williams Tachwedd 24, 2018 at 4:06 pm #

    Gwlad swnllyd ydi Cymru ar brydiau. Ond diolch yn fawr am y blog yma sy’n trio trafod pethau’n gall. Nid cytuno hefo popeth sy’n bwysig. Yn hytrach,ambience o drafod call. Y mae gen i fwy o ddiddordeb yn Yr Alban na Chymru ers cryn amser. A minnau yn Gymro!
    Does gen i ddim digon o ddiddordeb i ymchwilio. Ond beth yw rol/job Angus Robertson o’r SNP y tu mewn i Blaid Cymru?? Mae’r canlynol braidd yn gyffedinol ond dylai Angus ddweud wrth Adam:Wales is a great country Adam. But sometines Scotland feels more thoughtful with less noisy intrusive banter.Have you ever read The National or Sunday National with a paned?What happened to Sulyn and Y Byd? Very sad chapters in the history of your beatiful language.Are you loosing too many sensible thoughtful Welsh to England?
    Pe bai Cymro neu Gymraes 18 oed yn penderfynu astudio am radd yn un o brifysgolon hynafol Yr Alban yna pob dymuniad da iddo/iddi!
    Ond mae Cymru yn bwysig. Felly mawr obeithiaf fod Mr Robertson wedi cael mymryn o effaith bositif!

    • glynadda Tachwedd 24, 2018 at 5:56 pm #

      Fy argraff i, Martin, yw fod Cymru’n mynd yn llai swnllyd y blynyddoedd hyn, ac nad peth da ydi hynny. Fel rwyf wedi dweud o’r blaen, byddaf yn cenfigennu wrth y blogiau Albanaidd am swm a safon eu hymatebion. E.e. Craig Murray’n cael UGAIN MIL o ddarllenwyr mewn awr, a mil o ymatebion i’r un ysgrif ! Dydi’r Cymry bondigrybwyll ddim yn cadw s^wn ddim mwy (ddim am unrhyw beth o bwys beth bynnag), ac mae’r ‘dosbarth clebran'(y ‘chattering class’) wedi rhoi’r gorau i glebran. Chwith ar ^ol Maes-E, a thrist iawn nad oes yma wasg sy’n rhoii arweiniad ac ysgogiad.

      • Martin Williams Tachwedd 24, 2018 at 9:59 pm #

        Mae pawb yn troi mewn cylchoedd mymryn yn wahanol.Ond yn aml gellir disgrifio Cymru fel gwlad barablus gyda theledyddion plasma sydd wastad ymlaen ac ar lefel sain yn rhy uchel. Mae gwlad ryfeddol Yr Alban yn cynnig anialdiroedd hollol ryfeddol i fwynhau heicio, prifysgolion hynafol, mwy o bobl sy’n siarad llai ac yn darllen mwy?
        Yn sicr mae angen mwy o swn yma yng Nghymru.Ond dim ond swn call.Nid pobl empty vessels make the most noise.Yn hytrach pobl fel y blogiwr yma sy’n cefnogi pethau call ee ymchwilio, myfyrio, darllen etc Cymru Annibynnol heb wasg print call a digon yn ei ddarllen?DUW A’N HELPO

  3. Martin Williams Tachwedd 25, 2018 at 12:36 am #

    Cytuno gyda’r hyn rydych yn ei ddweud am jocs yr Archerddwydd a Llywydd y Llys.Geiriau anffodus ond fel yna mae hi weithiau.Ydi’r pobl a oedd yn cwyno yn credu eu bod nhw eu hunain yn bobl perffaith ac eriied wedi dweud rhywbeth gwirion? Doedd dim gwir falais sinistr.
    Ond mae lle i feirniadu ee G Benett o UKIP Cymru am wn i. Clown cegog go iawn am wn i.
    Ac wrth gwrs does neb yn cynrychioli UKIP yn Holyrood.Bae Caerdydd yn stori arall. Yr Alban ddifyrrach unwaith eto.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s

%d bloggers like this: