Archif | Uncategorized RSS feed for this section

Newydd gofidus iawn

9 Meh

Dro neu ddau yn y gorffennol mae Blog Glyn Adda (rhyw ddau ddwsin o ymwelwyr bob dydd fel rheol, hyd at 70 weithiau ar ddiwrnod da iawn) wedi tynnu’ch sylw at flog Craig Murray (UGAIN MIL o ddarlleniadau MEWN AWR, ac ymatebion wrth y llath). Heddiw daeth y newydd gofidus iawn fod barnwraig yn yr Alban wedi gwrthod apêl Craig Murray, llefarydd gorau ein dydd ar hawliau dynol, yn erbyn dedfryd o garchar oherwydd y modd yr adroddodd am achos llys Alex Salmond.

Nid wyf yn deall dim o’r manylion cyfreithiol na sut yr honnir iddo gyflawni trosedd. Ond mae’r cyfan yn swnio fel cam pellach mewn busnes tra rhyfedd ac amheus.

Fel y cofir, fe gafwyd Salmond yn ddieuog o bob cyhuddiad yn ei erbyn. Sut yn y byd mawr y cychwynnodd y peth? Pwy oedd yn gyfrifol? Beth oedd yr amcan? Pam yr oedd mor bwysig targedu dyn a oedd, ar y pryd, yn ddinesydd preifat heb unrhyw swydd nac awdurdod gwleidyddol? Ai ffordd ydoedd o gyrraedd at yr SNP a’r mudiad cenedlaethol Albanaidd yn gyffredinol? Yn sicr fe gafwyd un canlyniad sef y diffyg Sgoteg sy bellach rhwng Alex a Nicola. Ond nid ymddengys bod y rhwyg hyd yma wedi cerdded ddim pellach. Nid amharodd ar ganlyniad yr etholiad, ac nid oes lle i feddwl y bydd yn cyfrif mewn refferendwm, os daw un.

Yn y cyfamser mae’r hen Gordon Brown yn dal i drio!

Gwyddom beth sy’n poeni’r Sefydliad Prydeinig. Trident. Y dydd y bydd y llongau tanfor yn gorfod gadael Aber Clud, dyna’r dydd y bydd hi ar ben ar Loegr falch.

Pan ddaw’r dydd hwnnw, a fydd y Cymry’n deall beth fydd wedi digwydd? Rhaid paratoi ar ei gyfer, dydd ymwared â’r PETH yr wyf wedi sôn amdano o’r blaen. Ac ymhlith pethau eraill, rhaid inni gael GWASG.

Y Radio Times yn codi llais

31 Mai

Dyma’r trydydd tro i’r blog flogio ar y mater hwn.

A’r tro yma y Radio Times sydd wedi rhoi’r ysgogiad. Ar dudalen 7 o rifyn yr wythnos yma dyma ysgrif dan y pennawd ‘Post Office scandal is not over. But will the BBC keep fighting for justice?’ Yr awdur yw Nick Wallis, ymchwilydd a fu’n gyfrifol am gyfres radio ar yr helynt ac a fydd yn cyhoeddi llyfr arno yn ddiweddarach eleni.

Do fe gliriwyd rhai enwau ymhen hir a hwyr ac fe dalwyd rhyw esgus o iawndal. Ond mewn byd mwy cyfiawn na hwn ni byddai hyn ond megis dechrau.

Ac mewn rhai achosion bu’r cyfan yn rhy hwyr. Cofnoda Nick Wallis enwau tri phostfeistr a fu farw cyn cael y dyfarniad. ‘They spent the last decade of their lives as convicted criminals, whose assets were taken by a justice system that should have been there to protect them.’

Disgrifia wedyn yr anhawster o gael at y gwir. ‘The institutional unwillingness to acknowledge pernicious malpractice or misfeasance is a hallmark of the great many outrages committed by the state against its citizens.’ Neb o’r bobl mewn grym yn fodlon gofyn nac wynebu’r cwestiynau anodd. Lleiaf oll gweinidogion y llywodraeth.

Ac un o’r agweddau duaf. Pobl a fu’n gyfrifol am y camwedd yn derbyn gwobrau pellach mewn anrhydeddau a dyrchafiadau. Enwir Paula Vennells, cyn-brif weithredwraig Swyddfa’r Post, ‘…. allowed to leave office with a six-figure payoff, a CBE, a place on the board of the Cabinet Office and the chairmanship of an NHS Trust.’

A soniodd y blog hwn o’r blaen am griw arall o bobl a ddylai gyfrannu’n helaeth, er na ellir byth gyfrannu’n llawn, at yr iawndal y dylid ei dalu, sef y cwmnïau cyfreithiol a aeth ymlaen ag erlyniadau pryd y dylai fod yn amlwg ar ôl llond llaw o achosion fod rhywbeth mawr o’i le yn ganolog. Ynadon a barnwyr hefyd, gwelwch eich camwedd a dygwch ffrwythau addas i edifeirwch.

‘The Government,’ meddai’r erthygl, ‘has said it does not intend to hold anyone to account.’ Beth am lywodraeth Cymru? Clod i Jack Sargeant am dynnu sylw at benodiad gwaradwyddus gan Gymdeithas Bêl-droed Cymru.

Go dda’r Radio Times yr wythnos hon felly.

O … a chyn inni orffen, beth am hynny sy gennym o wasg Gymraeg? Efallai imi fethu ambell beth, ond ni welais yr un adran ohoni yn rhoi arweiniad ar y mater. Diflas yw gwasg nad yw’n gwneud dim ond ymgyrchu, ond eithafol ddiflas yw gwasg nad yw’n ymgyrchu o gwbl na byth yn codi llais am ddim byd. Mae gen i ryw hen deimlad o hyd y gallasai pethau fod yn wahanol petai Y Byd wedi cael cychwyn.

Yr Etholiad a’r PETH

8 Mai

Oddi ar 1959, rwy’n credu fy mod wedi gwrando canlyniadau tuag ugain o etholiadau cyffredinol, rhwng San Steffan a Senedd Caerdydd. Yng Nghymru, i gyd yn ddigalon, a’r fwyaf digalon oedd ’79 … tan echdoe.

Pam rwyf yn dweud hyn? Canlyniad y Rhondda. Gyda Dyffrynnoedd Conwy, Clwyd a Dyfrdwy, y Canolbarth oll, Sir Benfro a thua hanner Sir Gâr (Môn hefyd yn etholiadau San Steffan), diolch i’r ffermwyr ac i’r Mewnlifiad, yn swatio’n ddyfnach mewn Torïaeth, nid oes unrhyw obaith symud ymlaen yng Nghymru heb argyhoeddi etholwyr Morgannwg a Gwent. Am gyfnod wedi 1967 bu arwyddion y gallai hyn fod yn bosibl; ac yn ’97 dyma’r etholwyr a sicrhaodd inni ddatganoli. Bellach …

‘Rhyfeddol’, ‘syfrdanol’, ‘anhygoel’ oedd geiriau rhai o’r sylwebyddion ddoe am lwyddiant Llafur yn ei hen gadarnleoedd. Lol i gyd. Yr esboniad syml ac amlwg, y twpsod, yw fod yr UKIPiaid, pobl Brydeingar a cheidwadol at ei gilydd, wedi dychwelyd at eu hen blaid Brydeingar a cheidwadol, Llafur.

Am y Rhondda, gofynnaf, a fuasai Plaid Cymru wedi dal y sedd petai Leanne yn dal yn arweinydd? Ansicr, ond cyfeiriaf eto at flog 28 Medi 2018 lle dywedais – ac rwy’n dal i’w gredu – fod y Blaid drwy ei maith ffolineb wedi cael gwared â’r cynrychiolydd gorau a gafodd erioed, yn enwedig mewn seiadau holi Saesneg – sy’n bwysig, dywedwn a fynnom. Byddai’n dda gen i feddwl y daw awr Leanne eto. Yn y cyfamser, eithaf gwaith â Phlaid Cymru wirion, yn cynnwys y cyd-Aelodau Senedd a’i bradychodd mor anniolchgar a thrwch yr aelodau taledig a brynodd gath mewn cwd.

Ymddengys felly fod Llafur wedi cyrraedd y ffigiwr rhiniol i allu llywodraethu heb gymorth. Gwell hynny na bod P.C. unwaith eto’n mynd yn Gynorthwywraig Fach Siôn Corn, neu’n Llawforwyn i’r Llaw Farw.

Ac un waredigaeth, diolch byth! Dychmygwch B.C. mewn clymblaid â Llafur, ac ar restr siopa Adam, ei refferendwm ar annibyniaeth. ‘Cewch siŵr iawn,’ meddai Llafur. Cynnal y refferendwm, Llafur yn gweithio dros ‘na’, canlyniad echrydus, a dyna ddiwedd ein mudiad cenedlaethol gwleidyddol, efallai am byth.

Am lwyddiant P.C. yn seddau’r Hen Dywysogaeth, neu’r ‘Fro’ fel y byddem yn ei galw, ni welaf le i newid yr hyn a ddywedais droeon o’r blaen. Dyma bleidlais arferol y Cymry Cymraeg dros yr hyn y dylai P.C. fod. Sylwch, da chi, ar yr italeiddio. Nid oes a wnelo ddim â’r ‘polisïau’ diystyr, di-ddim, dwlali a roddodd y Blaid gerbron.

Effaith ralïau Yes Cymru? Edrychwch ar Ferthyr ! Ond rhaid i Yes Cymru ddal ati. Mae’n rhywbeth hwyliog ac adeiladol yng nghanol y chwalfa.

Effaith y pleidleiswyr 16-18 oed? Dim, ac eithrio ambell effaith negyddol o bosib.

§

Hartlepool a chynghorau lleol Lloegr? Dadfeiliad y ‘wal goch’? Unwaith eto, rwyf wedi rhoi’r esboniad yn gryno o’r blaen. Brexit oedd y catalydd. Dan yr ysgogiad hwnnw fe ddarganfu’r gwerinwr o Sais yn yr hen ardaloedd Llafur pwy ydyw mewn gwirionedd. Alf Garnett. Beth am y papur papuro, y Flatgate a’r holl bethau yna a fu’n gwneud y penawdau? Mennu dim ar hen bleidleiswyr Llafur; pobl yw’r rheini, fel y dywedodd Harri Webb, nid yn unig sydd yn hapus o fewn ‘the stench of homely corruption’, ond na allant fyw y tu allan iddo. Hyd y gwelaf y funud hon, gall Boris wneud beth bynnag a fynn ei galon dros y blynyddoedd nesaf. A thros dymor hwy, a fydd o gwbl Chwith yn Lloegr? Ar hyn o bryd mae gwrthblaid gref yn San Steffan, sef y cenedlaetholwyr Albanaidd. Os aiff yr Alban yn annibynnol, a fydd gwrthblaid o gwbl yn Lloegr?

§

Yr Alban. ‘Knife-edge’ yw gair mawr y cyfryngau heddiw wrth drio’n galed liwio’r etholiad fel llai na llwyddiant i Nicola. Fel yn etholiad San Steffan 2017, ond nid yr un diwethaf, llwyddodd y pleidiau Prydeinig i dawel glymbleidio, ond heb ddwyn dim oddi ar yr SNP hyd yma, dim ond arbed ambell glec iddynt eu hunain.

§

Yn ôl i Gymru druan. Y PETH y sgrifennais amdano,30 Tachwedd6 Rhagfyr y llynedd, mae yna o hyd, a’r tro yma fe deimlwyd ei effaith yn drwm.

A bellach y cwestiwn ymarferol yw hwn. OS DAW hi yn yr Alban, sut yn y byd mawr y cawn i bennau’r Cymry beth fydd wedi digwydd? Darllenwch eto flogiad 4 Rhagfyr.

SEF …

3 Mai

TAI

Mae’r amser wedi dod pan ddylai’r awdurdodau lleol yng Nghymru, ac yn benodol y cynghorau sir, fod â pholisi o rannu cost pob tŷ sy’n mynd ar werth yng Nghymru – neu, ddywedwn ni, mewn ardaloedd dynodedig o Gymru – yn ei hanner â phrynwyr o Gymry. Y gyd-berchenogaeth i barhau wedyn tan y dydd y dewisai’r perchennog preifat un ai brynu siâr yr awdurdod neu werthu ei siâr ei hun i’r awdurdod. (‘Perchennog preifat’ = un ai unigolyn neu bartneriaeth briod, sifil neu ddi-briod.)

‘Tŷ hanner Cownsil’, ffordd o haneru pris tŷ i Gymro, a pheth y mae’n rhaid ei wneud ar frys yn yr argyfwng presennol. Onid e, bydd popeth ar ben.

Beth yw ‘Cymro’? Gwneler diffiniad at y pwrpas. Dylai’r diffiniad gynnwys (a) unrhyw un wedi ei fagu yng Nghymru, a (b) unrhyw un o unrhyw fan yn y byd sy’n medru Cymraeg.

A oes gan y cynghorau sir yr adnoddau i wneud peth fel hyn? Nefoedd annwyl, nac oes. Mae’n rhaid i lywodraeth Cymru neilltuo swm mawr o arian at y pwrpas, i’w ddyrannu i’r awdurdodau lleol. Ac i wneud hynny mae angen deddf.

Pa lywodraeth a fyddai’n llunio deddf o’r fath? Pa bleidiau a fyddai’n ei hyrwyddo? A barnu wrth y taflenni sy’n dod trwy’r drws yma y dyddiau hyn, nid oes gan y prif bleidiau unrhyw glem sut i gwrdd â’r broblem. Mae gan Blaid Cymru yr un polisi difäol â’r lleill, sef codi mwy o dai. Gwyddom pwy fyddai’n eu prynu. A digon hawdd dweud ‘tai fforddiadwy’. Gwyddom yn rhy dda fforddiadwy i bwy. A phris y farchnad sy’n rheoli: y tŷ sy’n ‘fforddiadwy’ heddiw, bydd yn ddwbl ei bris mewn ychydig flynyddoedd.

Sut mae cael hyn i bennau gwleidyddion lleol a seneddol?

Mae’r amser yn fyr.

Mae’r cloc yn tician.

Defi Difas

2 Mai

Fe gewch feddwl, a dweud, beth bynnag a fynnoch am yr hen G.A. ar ôl hyn.

Neithiwr bu bron imi arwyddo Deiseb yr Wyddfa, wedi darllen am antics panelwyr ‘Have I Got News …’. Ond wnes i ddim, a’r bore ’ma dyma fi’n ôl yng nghwmni un o gymeriadau hoff, ac unig, nofel disgyblion Lefel-A Cymru, sef Defi Difas, Snowdon View.

Efallai mai hawdd yw dwedyd ‘Symud Snowdon’, ond mae rhai enwau fel Swansea, Mold, Port Talbot, Puffin Island, y mae’n anodd dychmygu’r map hebddynt yn ein hoes ni. Hen fynydd go anodd ei syflyd yw Snodn, ac wrth fynd ati i drio’i dyllu, ei bowdro a’i saethu (termau’r chwarelwr), onid yr hyn a wnawn yw gwanhau ein llaw yn erbyn yr Happy Donkey Hill a’r Leafy Lane?

Yn sicr mae eisiau Deddf Cofrestru a Diogelu Enwau Cymraeg, a dylai mapiau Ordnans ddod dan y ddeddf honno.

Mae peth arall sy’n fy mhoeni’n fawr iawn y dyddiau hyn, ac a ddylai boeni pob Cymro,

Sef …

Trowch i mewn bore fory.

Sgandal Fawr Swyddfa’r Post

19 Ebr

Efallai nad yw hwn yn fater etholiad, ond dylai fod yn fater i bob gwleidydd effro a chydwybodol.

Radio 4, chwarter i ddeg y bore bob dydd yr wythnos yma, mae’r BBC yn ailddarlledu cyfres a wnaed y llynedd am sgandal waradwyddus Swyddfa’r Post, sef erlyn a chosbi nifer mawr o is-bostfeistri ar gamgyhuddiad llwyr o dwyll, pryd yr oedd y bai ar system gyfrifiadurol y Post ei hun. Bu nifer o achosion yng Nghymru ac mae’r blog hwn wedi cyfeirio o’r blaen, 3 Hydref 2020. Mae’r peth yn dal yn dân ar groen.

Talwyd peth iawndal, ond mae angen mwy. Ac mae’n bryd i rai pobl syrthio ar eu bai a chyfrannu tuag at wneud iawn. Mae hyn yn cynnwys y gweinyddwyr hynny o fewn y Post a fynnodd fynd ymlaen â’r cyhuddiadau pan ddylasai fod yn amlwg fod rhywbeth o’i le yn ganolog. Mae’n cynnwys hefyd y cwmnïau cyfreithiol a fu’n erlyn. Wedi i nifer o achosion ymddangos o fewn byr amser, dylai rhywun fod wedi aros a gofyn beth oedd yn digwydd. Ond na – y twrneiod, cymryd y pres gan achosi colli bywiolaethau, colli iechyd, colli enw da, dioddefaint hollol anghyfiawn. Pob cyfreithiwr a gyfrannodd at y camwri hwn, dylai dalu trwy ei drwyn tuag at iawndal y bobl a gafodd gam.

Mae’n debyg nad oes cyfraith yn gorfodi hyn. Dyma gyfle i lywodraeth Cymru wneud un, cyfle i ddechrau gwneud Cymru’n wlad lle mae cyfiawnder yn cyfri. Rywsut rwy’n methu dychmygu peth fel hyn ar agenda Llafur, ond dylai fod yn amlwg ar restr siopa unrhyw blaid sy’n ystyried coalisiwn.

Pa ymgeiswyr sydd am ddweud RHYWBETH am y gwaradwydd hwn?

Etholiadol

5 Ebr

Wedi peth sôn am ohirio tan yr Hydref, dyma etholiad am ein pennau.

Rhagolygon go dda i’r Ceidwadwyr yng Nghymru, medd rhai o’r arolygwyr barn. Pam tybed? Ai record eu harweinwyr yn y Bae? A yw eu cefnogwyr, hen a newydd, yn cofio mai Andrew R.T. Davies oedd yr arweinydd, iddo gael ei olynu gan Paul Davies, ac i Andrew R.T. Davies ddod yn ôl wedyn? Na, go brin. Fôt i Boris fydd hon, os gwireddir y darogan. Fel yr oeddwn yn crybwyll dro neu ddau yn ôl, gyda chwalu’r ‘mur coch’ fe ddarganfu cryn lawer o gyn-bleidleiswyr Llafur yr hen ardaloedd diwydiannol pwy yw eu gwir gynrychiolydd, sef Alf Garnett. A dyma Boris yn ddiweddar wedi estyn dau lolipop i Alf: llai o gymorth i’r Trydydd Byd, a mwy o arfau niwclear i Loegr. Pa well neges i hen ‘Dorïaid Coch’ ym mhobman, a pha well ysgogiad i droi’n ‘Dorïaid Glas’ o’r diwedd? Ac nid yw hen ardaloedd Llafur Cymru, De na Gogledd, yn eithriadau o gwbl.

Bwriwch fod y polau yn iawn ac y gall hi fod yn drwch blewyn rhwng Llafur a’r Ceidwadwyr. A ddaw ‘Santa’s Litle Helpers’, chwedl Jac o’ the North, i’r adwy eto? Os temtir Adam a’i gynghorwyr, fe ddylent yn gyntaf ac yn anad dim ystyried rhai penawdau diweddar: ‘Labour renews vow to keep nuclear weapons’ (BBC, 26 Chwefror). ‘Keir Starmer to signal support for Trident nuclear weapons in Scotland’ (Daily Record, 25 Chwefror). Nid yw’r Blaid Lafur hon yn un i wneud dim â hi ar unrhyw lefel. Fel y dywedodd David Davies, Mynwy, cyn yr etholiad o’r blaen (ac rwyf wedi ei ddyfynnu droeon), y glymblaid naturiol yng Nghymru fyddai Llafur-Tori; dyna’r ddwy sy’n gytûn ar y pethau hanfodol.


Pwy sydd i gael pleidlais? Dowch inni weld … Y Ceidwadwyr yn mynd i uwchraddio’r A55 … dyna’r rheina allan. Y lleill? Gwarant i bobl ifanc … hyfforddiant o ansawdd uchel iawn … mil o ddoctoriaid … dwy fil o athrawon … diogelu dyfodol y GIG … dysgu gydol oes … trenau newydd. Pethau diniwed, diystyr, dwlali, pob plaid yn dweud mwy neu lai yr un peth. Ond arhoswch! Mae’r Democratiaid Rhyddfrydol yn mynd i uwchsgilio! Waw! Dyna ichi rywbeth i feddwl amdano! (Uwchsgilio dysgu Hanes Cymru, tybed?)

YN AWR. Pa blaid sy’n addo inni’r canlynol?

● Dim un rhawiaid yn fwy o’r MWD.

● Dim mwy o niwclear o unrhyw fath.

● Tai. Ystyriaeth onest a phwyllog i’r wir broblem, sef bod gormod o dai yng Nghymru, a’r Cymry’n methu eu fforddio. Codi miloedd yn rhagor o ‘dai fforddiadwy’? Dwysáu’r broblem. Pa blaid sydd am neilltuo cyllid helaeth i’r awdurdodau lleol ar gyfer prynu tai yn ôl i berchenogaeth gyhoeddus? Pwy fyddai’n barod i ystyried cyfundrefn o rannu perchenogaeth, gyhoeddus a phreifat, fel cam tuag at adfer meddiant i Gymry? (Plaid Cymru am dreblu’r dreth ar ail dŷ? Ni byddai’n mennu’r mymryn lleiaf ar y sawl sydd wedi gwerthu fflat yn Llundain am filiwn o bunnau, ond byddai’n cosbi rhywun fel yr hen G.A., sy’n ceisio cadw troedle yn ei hen ardal.)

Pe gwelai G.A. faniffesto yn cynnwys y tri pheth yna, hwyrach y gwelid ef yn cyrchu’n fwy selog tua’r bwth. A dyma ddau beth pellach a fyddai’n fonws:

● Creu trefn synhwyrol o lywodraeth leol, gan gadw rhai o nodweddion patrwm y 1970-90au ac adeiladu arnynt. Cyhoeddais y blogiad ‘Sir Gwymon a Sir Conbych’ droeon, a gellir ei ddarllen yn y gyfrol Wele Wlad, t.85.

● Adduned i daclo problem gymdeithasol sylfaenol Cymru heddiw, sef hunanddinistr y dosbarth proffesiynol Cymraeg. Gwobrau ariannol anferth ac anwrthodadwy i ddarpar fyfyrwyr sy’n dewis colegau Cymru. Gwrthweithio polisi bwriadol Llafur o allforio’n plant mwyaf galluog.

Ac un peth newydd yn yr etholiad hwn, pleidlais yn 16 oed. Unrhyw wahaniaeth? Cawn weld. Ond gweler eto’r hen ysgrif ‘Mwy – a Llai – o Ddemocratiaeth?’, blog 6 Rhagfyr 2012, neu Meddyliau Glyn Adda, t. 21.

* *

Cymaint â hynna heddiw am yr etholiad yng Nghymru Fach. Yr Alban sy’n bwysig wrth gwrs. Gamblwr yw Alex, ac os gweithia’i gambl y tro hwn bydd yn andros o strocen, a siawns nad yw arweinwyr yr SNP yn gwybod hynny yn eu calonnau. Unrhyw seddau a enilla ALBA ar y rhestr, seddau fydd y rheini na allai’r SNP eu cael, oherwydd gwneud yn rhy dda yn y seddau unigol. Gofidus yw’r anghydfod rhwng yr arweinwyr, a dyn a ŵyr beth oedd ei wir gychwyniad. Llaw pwy a fu wrthi? Efallai na chawn byth wybod. Ond yn yr Alban yn draddodiadol bu’r taro’n galetach nag yng Nghymru ddiniwed, am i’r Alban fod am ganrifoedd yn wladwriaeth, a’r cof am hynny’n parhau. Meddyliwn am wrthdrawiadau teuluoedd Bruce, Comyn a Balliol, am ddawn Mari Frenhines yr Alban i yrru pawb o’i chwmpas yn benben, ac am y modd y llwyddodd Bonnie Prince Charlie i hollti’r wlad yn ei hanner. Y Campbells a’r MacDonalds – a oes angen dweud rhagor?

* *

Ataliwch y wasg! Pennawd GOLWG 360 heddiw, ‘Galw am ohirio’r cwricwlwm newydd oherwydd Covid’. Dyma gyfle ichi ailddarllen fy hen flogiad ‘Llond Twb o Swigod’, 10 Mawrth 2015, neu Wele Wlad, t. 51.

Ychwanegiad

21 Maw

Mae ychwanegiad bach wedi ei wneud at flog ddoe. Hansard wedi llithro y tro cyntaf.

Tudalen o Hansard

20 Maw

Y DIRPRWY LEFARYDD: The Right Honourable the Leader of the House.

JACOB (canys efe yw): Madam Deputy Speaker, I shall be brief. Multum in parvo. I’m sure the House, having heard the Right Honourable the Foreign Minister’s statement, will want to congratulate him on the proposed massive expansion of Britain’s nuclear arsenal. (Hon. Members: Baaaaaa! Hear hear! Harumph!), because at this time of peril our Great British Nation is well advised to remember those wise words, si vis pacem, para bellum, to which I would add, Madam Deputy Speaker, para troopers, para gliders, para chutists … (Hon. Members: What about the para medics?). I would remind Members opposite that we are a world trading nation: the sea, oh the sea, is the gradh geal mo croide, and it is no use Honourable Members opposite complaining that British fish goes rotten in transit. Let us rather remember the adage sic transit gloria mundi. (Hon. Members: What about the health workers?) Well may you ask, what about the health workers? To those who ask ‘what about the health workers?’, I can only reply et tu Brute? Because the question rather should be cui bono? (Laughter.) Mony a mickle, to quote a greater poet than myself, Madam Deputy Speaker, maks a muckle, to which I would add lang may yer lum reek ! And at this juncture I would refer Honourable Members to Bord Fáilte Eireann. (Hon. Members: Baaaa ! Hear hear!) And on conclusion I can only quote the immortal words of Vergil, hic opus, hic labor est. (Cheers.)

Y DIRPRWY LEFARYDD: The Right Honourable the Prime Minister.

BORIS (cofio gwneud ei wallt yn flêr): Bah! Pah! Harrumpf! How can one follow my Right Honourable Friend’s brilliant and uplifting statement except by quoting Cicero, O fortunatam natam me consule Romam? We have been reminded – Pah! Phowwarrr! – that we, the Awesome Foursome, are a light unto the world, lux mundi, Madam Deputy Speaker. Or to put it another way φώς ἐν σκοτιᾳ, a light unto Scotland. (Hon. Members: Hear hear! Baaaaaa! Hon. SNP Members: Awa’ an bile yer heid!) To those who seek to break up and destroy our wonderful and amazing United Kingdom, I can only say absit omen, and I hardly need ro remind Honourable Members of the words of the Emperor Claudius to the court philosopher, Per ardua ad astra, Seneca ! As a leading world power of the twenty-first century we are in honour bound always to bear in mind dulce et decorum est debellare superbos. Let us unite in declaring chacun a son goût, bearing in mind always cherchez la femme. (Laughter.) And at this moment of ever-expanding opportunity for our incredible Great British Nation – Bah! Pah! – how better can I put it than in the two immortal words of Pericles addressed to the men of Athens – ὶακκι δα ! (Cheers.)

Y DIRPRWY LEFARYDD: The House will now adjourn.

Gwobr arall i Alf

17 Maw

‘Etholiad Alf Garnett’ oedd etholiad Rhagfyr 2019. Gyda dymchweliad y ‘mur coch’ yng ngogledd Lloegr fe ddarganfu carfan helaeth o gyn-bleidleiswyr Llafur mai Alf bellach yw eu gwir ladmerydd. A’r dyddiau diwethaf dyma Boris, Jacob, Dominic a’r criw yn gwobrwyo Alf â dau gyfnewidiad polisi: yn gyntaf toriadau trwm mewn cymorth i wledydd tlawd, ac yna ddoe yr addewid am fwy o ffrwydron niwclear i atgyfnerthu safle Prydain Fawr yn y byd.

Cynllunio ymlaen bum mlynedd a mwy y mae’r llywodraeth, meddai hi. Ond y cyfan, wrth gwrs, yn rhagdybio y bydd yna Brydain Fawr fel gwladwriaeth unedol ymhen pum mlynedd. Cawn weld beth a ddigwydd tua’r Alban yna, ond efallai mai Ingland an’ Wêls fydd y pwer niwclear adnewyddedig aruthrol hwn.

Nid wyf eto wedi clywed ymateb Nia Niwc, A.S. Llanelli a llefarydd Llafur ar arfogaeth, ond roedd yn rhaid i Lafur ddweud rhywbeth. Ymateb Syr Keir, ar ôl pwysleisio’i ymrwymiad llwyr i’r niwclear, oedd poeni y bydd gennym lai o danciau a jets. Dibynnwn felly ar y pleidiau cenedlaethol, fel mor aml, i wneud gwaith gwrthblaid. Taniodd yr SNP a llywodraeth yr Alban, fel y gellid disgwyl, ac ar wefan Nation Cymru ceir erthygl gref, gwir werth ei darllen, gan Hywel Williams A.S.

Ond i Blaid Cymru fe gyfyd cwestiynau. Beth am yr ‘adweithyddion bach’ y mae mwmian yn eu cylch yn Nhrawsfynydd a’r Wylfa? Mae cynlluniau newydd Boris yn rheswm pellach i ni Gymry beidio ag ymwneud dim mwy â niwclear o unrhyw fath. A gawn ni ddatganiadau clir gan Liz Saville Roberts a chan Rhun ab Iorwerth na byddant yn cefnogi unrhyw ddatblygiad niwclear pellach yng Ngwynedd na Môn?

A gofynnaf eto, a yw Adam wedi gofyn i Drakeford a yw polisi Llafur yn dal yr un fath â phan fynegodd Carwyn wirion ei fawr awydd i gael Trident i Gymru?

A chofiwn o hyd am y MWD. Beth mae Plaid Cymru’n mynd i’w wneud? Ie, WNEUD?