Archif | Hydref, 2017

Dychmygwch y sefyllfa …

30 Hyd

Penderfynodd yr hen G.A. dro yn ôl beidio â chyhoeddi mwy nag un ysgrif ar yr un diwrnod, oherwydd fyddai neb yn diolch iddo. Ond mae’r newydd am Gatalonia heddiw yn ei wthio i dorri’r rheol.

DYCHMYGWCH …

Carwyn a’i lywodraeth yn alltudion yn y Wladfa, wedi ffoi am eu heinioes rhag dialedd y Santes Theresa.

Comisiynydd Heddlu Gogledd Cymru wedi gorfod ymddiswyddo, a’r Arolygydd Lewis (ffrind Morse) o Heddlu Rhydychen wedi ei osod yn ei le.

Gweision Sifil o Loegr yn gweinyddu holl sefydliadau Cymru: yr Eisteddfod Genedlaethol, y Cyngor Llyfrau, Gwersyll Llangrannog, Cymdeithas Gwartheg Duon Cymru, Oriel Môn, Rownd a Rownd, Dechrau Canu Dechrau Canmol, Barddas, Menter Cwm Gwendraeth, yr Ŵyl Gerdd Dant, Dyfodol i’r Iaith, Canolfan Tŷ Newydd, Eisteddfod y Ffermwyr Ifainc, Nant Gwrtheyrn, y Lolfa, Dolen Cymru Lesotho, Portmeirion, Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Ysgol Glanaethwy, Rhaglen Tommo, Rhaglen Dei Tomos, Coleg y Drindod Dewi Sant Metropolitan Abertawe Coleg Ceredigion … ! Dyna fyddai Hunllef yng Nghymru Fydd. Sut y dôi Cymru byth allan o’r wasgfa hon?

A gwaeth fyth – os gellir dychmygu hynny – Cyngor Gwynedd yn cael ei redeg gan swyddogion apwyntiedig a fyddai am godi miloedd o dai diangen i gyflymu’r mewnlifiad, ac am newid geiriad y polisi cynllunio i blesio cwmni o gangsteriaid rhyngwladol. Does bosib … ! Ond ystyriwch, mae pethau rhyfeddach wedi digwydd.

§

Ond difrifoli am funud eto.

Sôn y gall Gwlad Belg gynnig lloches i brif weinidog Catalonia. Ar yr olwg gyntaf, dewis od. Ond eto efallai, dewis arwyddocaol, gan mai ymerodraeth Belg yw’r Undeb Ewropeaidd yn ei darddiad a’i hanfod.

Gallai mynd yn alltud fod yn symudiad doeth, oherwydd mae statws i lywodraeth alltud. Nid yw’n llwyddo bob amser, e.e. Bonnie Prince Charlie. Ond bu rhai llwyddiannau nodedig: Thomas Masaryk, y Cadfridog De Gaulle ac Aiatola Khomeini.

Syniad da fyddai i’r Alban gynnig cartref i lywodraeth alltud Catalonia. Fe godai statws yr Alban yn y byd, ac achosi embaras aruthrol ym Mhrydain. Beth amdani, Nicola?

 

 

 

 

 

Advertisements

Cic ynteu rhodd ? (2)

30 Hyd

Cystal dweud rhywbeth bach am argymhellion Comisiwn y Ffiniau, cyn i bawb anghofio amdanyn nhw unwaith eto. Rhai yn darogan na ddaw dim byd o’r peth pa un bynnag.

Gwnes ryw ychydig o sylwadau ar 9 Medi y llynedd, pan oedd rhyw fwmian am hyn o’r blaen. Heddiw mi ailadroddaf bwynt neu ddau am yr effeithiau posibl yng Nghymru.

1.    Nid yw o unrhyw wahaniaeth ble tynnir y ffin rhwng dwy etholaeth Lafur solet, ac felly ni bydd fawr o effaith i’r newidiadau ym Morgannwg a Mynwy. Yr unig eithriad o bwys i hyn fyddai creu sedd newydd ‘Gŵyr a Gorllewin Abertawe’; dyma rodd fach i’r Ceidwadwyr, ond galluogi gweddill Cwm Tawe i ddychwelyd at Lafur.

2.    Gall y newid adael Plaid Cymru gyda dim ond un sedd, sef Caerfyrddin. Ar y llaw arall gall fod yma gyfle iddi estyn ei therfynau a’i dylanwad, os gwêl hi ei chyfle a pharatoi’n ddeallus ar ei gyfer. OS go fawr, fel y cawn sôn eto.

3.    ‘Môn a Bangor’. Os daw’r etholaeth hon i fodolaeth gall y Blaid ddweud ta-ta wrthi fel sedd San Steffan tan un ai (a) Dydd y Farn neu (b) dydd rhyw ddeffroad neu gyfnewidiad mawr iawn yng Nghymru. Fel sedd Cynulliad, efallai na byddai’r rhagolygon mor ddrwg.

4.   ‘Gwynedd’. Drwy golli’r Bangoriaid a’r myfyrwyr byddai cyfle i’r Blaid ymgadarnhau drwy’r Wynedd newydd a gynigir. Ond beth am y darn helaeth o Ddyffryn Conwy a gynhwysir yn awr yng ‘Ngwynedd’? Bu rhan o’r diriogaeth yn sedd ‘Meirion-Nantconwy’ o’r blaen; dylai hyn helpu PC, ond ni all hi gymryd dim yn ganiataol.

5.   ‘De Clwyd a Gogledd Maldwyn’ Dyma ardaloedd mwy Cymreig (neu lai Seisnigedig) Sir Ddinbych wedi eu gwahanu oddi wrth y ‘Costa Geriatrica’, glan môr y gogledd. Cyfle o’r diwedd i BC wneud rhywbeth ohoni – lle dylai fod wedi gwneud rhywbeth ohoni ers blynyddoedd – yn Hiraethog, Dyffryn Clwyd ac Uwchaled. A dyma wahanu ardaloedd Cymraeg Maldwyn – sydd ymhlith yr ardaloedd mwyaf bywiog yn ddiwylliannol yng Nghymru’r dwthwn hwn – oddi wrth y ‘Severn-Siders’ sarrug, diffaith. Rhodd i BC eto, os gwêl hi ei chyfle, cyfle i ymestyn at y ffin. Os na all hi ennill mewn rhanbarth fel hyn nid oes fawr ddiben iddi fynd ymlaen.

6.   ‘Ceredigion a Gogledd Sir Benfro’. Gwell gobaith am ddal gafael. Ond dalier i weddïo am etholiad pan fydd y colegau ar gau.

7   ‘Caerfyrddin’ yn ôl o fewn terfynau hen etholaeth Gwynfor, a chyfle i BC greu sedd saff.

8.    Ond down yn ôl at yr OS. Mae gan BC dasg enfawr o’i blaen, adennill ffydd ei chefnogwyr naturiol, ar ôl blynyddoedd o’u dirmygu a’u sarhau. Mae’r cau ysgolion yng Ngwynedd yn dal yn friw llidiog, ac wedi’r penderfyniad ynghylch tai a chynllunio, a chyn hynny helynt yr addysg enwadol ym Mhenllyn, rhaid gofyn a ellir byth eto ymddiried ynddi mewn unrhyw fater. Rhaid gofyn a yw hi’n unrhyw beth, bellach, ond cyfrwng i ethol ffyliaid i gyngor a chabinet, er mwyn i’r rheini wedyn benodi gweinyddwyr sydd yr un mor dwp â hwy eu hunain.

9.     Fel cam tuag at ei hadferiad – os yw hynny’n bosibl o gwbl – dylai fod ganddi gyfundrefn o GYNADLEDDAU rheolaidd, SIROL a/neu ETHOLAETHOL. Byddai hyn yn fodd i’r cynrychiolwyr etholedig, a’r cynghorwyr yn arbennig, gael eu hatgoffa o farn a theimlad y rhai sy’n eu cefnogi. Nid dadlau yr ydym yma y dylai’r AC neu’r AS neu’r cynghorydd fod yn DDIRPRWYWR, caeth ym mhopeth i benderfyniad ei blaid; CYNRYCHIOLYDD ydyw o hyd, a dyna ddylai fod, ac i’w gydwybod y mae’n atebol yn y pen draw. Ond eto mae eisiau cau’r gagendor anferth sy’n bodoli ar hyn o bryd rhwng barn a dyhead cefnogwyr naturiol PC ar y naill law, ac ar y llaw arall y polisïau a weithredir gan y rhai y maent wedi eu hethol.

10.     Cymaint â hynna heddiw am yr agwedd bleidiol-wleidyddol. Mae rhai eisoes wedi cyfeirio at y camenwi sydd yn y cynllun newydd – ‘Aberafon’ am ‘Aberafan’. A chymysgu ‘Brycheiniog’ ac ‘Aberhonddu’ wrth geisio cyfieithu ‘Brecon’. Ond y drwg mwyaf – a hwn yn mynd yn ôl i ganol y 1990au, yw dal i arfer yr enw ‘Gwynedd’ ar beth nad yw ond rhan o Wynedd. Môn, Arfon, Meirion – dyna yw Gwynedd, ac mae nam sylfaenol ar unrhyw gynllun nad yw’n deall hyn. Mae hyn yn berthnasol hefyd – yn wir yn fwy perthnasol – i lywodraeth leol. Ni allaf eto ei roi yn well nag yn fy hen ysgrif ‘Sir Gwymon a Sir Conbych’. Darllenwch hi eto (14 Mehefin 2015).

11.    Cyfleon a pheryglon i Blaid Cymru felly. Ond i’w chodi o’r twll y mae hi ynddo mae angen rhywbeth llawer mwy na hap a damwain ffiniau etholaethol. Mwy am hyn y tro nesaf.

Y cymeriad ansicr

22 Hyd

Newydd fod yn gwylio rhifyn diddorol o’r gyfres ‘Dylan ar Daith’, lle roedd Dylan Iorwerth yn dilyn llwybrau’r cymeriad ansicr hwnnw, Goronwy Rees.

Pedwar peth yn fy nharo am y gwrthrych:

1. Mab y Mans i’r carn.

2. Credai Rees mai ‘cenedlaetholwyr Cymreig’ oedd ei wrthwynebwyr yn Aberystwyth, a’r rhai a roddodd yr hwi iddo wedi ei dair blynedd o brifathrawiaeth y coleg. Wel, ie a nage. Cenedlaetholwyr diwylliannol fyddai rhai ohonynt, y mwyafrif efallai; ond yn bennaf aelodau o’r Sefydliad Chwigaidd Prydeinig-Gymreig. ‘Chwigiaid Meddal’ oedd y rhain, a ‘Chwig Caled’ oedd Rees wrth-Gymreig. Ar y gwahaniaeth, gweler bellach fy ysgrif ‘Pwy sy am fod yn Chwig?’, Meddyliau Glyn Adda, t. 95.

3. Trueni na bai Rees wedi cael aros yn brifathro Aberystwyth am rai blynyddoedd wedyn, dyweder hyd ganol y 1960au, er mwyn dod wyneb yn wyneb â’r to o Gymry a ysbrydolwyd gan ddarlith Tynged yr Iaith. Fe gawsid gwrthdaro creadigol.

4. Y peth gorau a wnaeth Rees? Ysgrifennu ei erthygl ‘Have the Welsh a Future?’ yn y cylchgrawn Encounter, 1964, er mwyn i honno yn ei thro ysgogi ymateb anfarwol Harri Webb, ‘Has Goronwy Rees a Future?’, y gallwn ei ddarllen yn y gyfrol A Militant Muse, casgliad o erthyglau H.W. a olygwyd gan Meic Stephens (Seren, 1998). . Darllenwch hi, bobl ifainc yn arbennig, ichi gael gweld sut mae ei dweud-hi !  Yna ewch ymlaen i ddarllen yn yr un gyfrol From Aber without Love’,  sef ymateb gan sgrifennwr Saesneg mor ddisglair ag yntau i atgofion Rees,  A Chapter of Accidents (1972).   Y ddau dro, dyna sodro Goronwy Reesiaid y byd yma fel y dylid.

 

Tynnu Coes ?

15 Hyd

Ydi hi’n ddiwrnod Ffŵl Ebrill, deudwch? Oes rhywun yn rhywle’n tynnu coes.?

Ysgol y Gyfraith ym Mhrifysgol Abertawe yn newid ei henw yn ‘Ysgol y Gyfraith Hillary Rodham Clinton’.

Nid yr hen G.A. sy’n breuddwydio ? Mae hyn yn wir, ydi ?

Wel os felly dyma awgrymu ambell enw arall ar gyfer rhai o adrannau blaengar prifysgolion Cymru:

Ysgol Resymeg Donald J. Trump, Prifysgol Aberystwyth

Ysgol Iaith a Diwylliant Cymraeg George Thomas, Prifysgol Caerdydd

Ysgol Athroniaeth Foesol a Dyngarwch Vladimir Pwtyn, Prifysgol Glyndŵr

Ysgol Economeg Fred the Shred, Prifysgol Bangor

Ysgol Gweinyddiaeth Dryloyw a Dim-Defnyddio-Tun-Blacin Kim Jong Un,  Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant Metropolitan Abertawe Coleg Ceredigion.

§

Ond gwell difrifoli mae’n debyg.

Ie, pathetig.

Chwerthinllyd i’r eithaf.

Allan Ddydd Sadwrn !

12 Hyd

Clawr (8)

Ac ar werth yn Ffair Lyfrau Cymdeithas Bob Owen, Ysgol David Hughes, Porthaethwy, 14 Hydref, 10.am tan 4pm.

Cofiwch am y ffair !

Yn y siopau yr wythnos nesaf.

Neu gellir archebu o: dalennewydd.cymru.

Cyn bod y noson ar ben …

1 Hyd

Ni wyddom eto beth fydd y ffigurau o’r gorsafoedd hynny lle llwyddwyd i bleidleisio. Ambell sylw ‘mewn pensel’ felly.

Ar ôl poeni’n gynharach heddiw fod pymtheg o blismyn wedi eu hanafu, bu raid i’r prif gyfryngau Prydeinig erbyn Newyddion 10.00 adrodd am anafu cannoedd o’r Cataloniaid, a bu raid iddynt ddangos peth o drais arswydus yr heddlu Ffrancoaidd.

Dros y We, a diolch am hynny, gallwn gael darluniau llawer llawnach o’r llanast a grewyd gan wladwriaeth Sbaen, ac o nerth y gwrthsafiad hefyd.

Darlun, er enghraifft, o dyrfa gref wedi cau am nifer o’r plismyn fel na allai’r rheini symud. Bu’r dyrfa’n drugarog dros ben. Gallasai wneud yr hyn a wnaeth rhai o chwarelwyr Arfon ar ‘noson plismyn Manceinion’ yng Nghaernarfon, 1910. Fe geir yr hanes hwnnw mewn amryw o gofiannau Lloyd George, rhai yn gywirach na’i gilydd efallai. Yr adroddiad y byddaf i’n dibynnu arno yw eiddo E. Morgan Humphreys yn y gyntaf o’i ddwy gyfrol Gwŷr Enwog Gynt, tt. 15-17. Diwedd y stori fu i blismyn Manceinion gael eu hebrwng at y trên y bore wedyn i’w hanfon adref, – heb eu helmedau.

Darlun hefyd o’r fyddin fawr o dractorau yn treiglo’n bwyllog i lawr rhyw stryd gan ddod rhwng y plismyn a’r bobl a fynnai bleidleisio. Aeth fy meddwl yn ôl i Gapel Celyn. Onid oedd yno ryw ddau neu dri thractor a allasai gau’r ffordd yn 1957?

Heno bu raid i’r cyfryngau swyddogol ddweud, a dangos, rhai pethau. Croes i’r graen rwy’n sicr, oherwydd mae refferendwm y Cataloniaid, fel refferendwm y Cwrdiaid ddeuddydd yn ôl, yn embaras mawr i’r Sefydliad ledled y byd.

Gobeithio yn awr y bydd digwyddiadau heddiw o gymorth i fudiadau ymreolaeth eraill. Gobeithio y cymer y Sgotiaid sylw. Bu’r Cataloniaid yn gefnogol iawn iddyn nhw yn 2014.

Lle Cymru druan yn hyn oll ? Rhy ddigalon yw meddwl. Eto i gyd, cofiwn hyn:

Rwy’n cofio’n dda iawn mai’r mantra yn hanner cynta’r 1960au, y peth diogel, derbyniol i’w ddweud a’i gredu mewn cylchoedd a’u hystyriai eu hunain yn ddoeth a blaengar, oedd bod y byd yn symud yn ddi-droi’n-ôl at unedau mwy. Heddiw mae’r byd yn wahanol iawn.

Gallwn roi dyddiad a lleoliad i ddechrau’r newid. Caerfyrddin. 14 Gorffennaf 1966.