Archif | Chwefror, 2015

Pam siarad lol fel hyn ?

28 Chw

blogger-image-1009176258

Blog Menai a dynnodd fy sylw at daflen newydd gan Blaid Cymru.  Mae ei phrif bennawd yn darllen:

Pam ddylai Cymru dderbyn
Datganoli
Eilradd

‘Oho!’ meddwn i. ‘Mae’r Blaid am weld datganoli eilradd, ydi?’ Ac es ymlaen i ddarllen, gan ddisgwyl gweld y rhesymau dros dderbyn datganoli eilradd.  Ond mae’r ddadl i’r gwrthwyneb wrth gwrs. Tynnu’ch coes chi, ddarllenwyr!

Digon drwg yw fod y blaid hon heb enw.  Ond ar ben hynny dyma hi’n mynnu siarad nonsens yn ei llenyddiaeth etholiadol.  Ni byddai holnod bach yn costio fawr.  Efo hwnnw byddai un ai’r ffurf weddol lac ‘Pam ddylai Cymru dderbyn … ?’ neu’r ffurf fwy gramadegol ‘Pam y dylai Cymru dderbyn …?’ yn iawn.

Mae’r Saesneg yn iawn, ar ffurf gosodiad:

We shouldn’t settle
for third rate devolution.

‘Peth bach,’ meddai rhai ohonoch.  Arwydd o amaturiaeth a diffyg gafael, meddwn innau.  Fwy nag unwaith ar y blog hwn rwyf wedi mynegi tipyn o gefnogaeth i arweinyddiaeth bresennol y Blaid, a dwywaith neu dair yn ddiweddar rwyf wedi awgrymu na ddôi unrhyw ddaioni i neb o golli sedd Arfon fis Mai.

Ond mae isio gras.

Teimlais hyn yn ddwys iawn echdoe wrth wrando ar y siaradwyr o Japan a ddaeth i adrodd yn Sir Fôn eu profiad wedi damwain Fukushima.  Mae yma drafodaeth wleidyddol o’r pwys dyfnaf ac ehangaf.  A Phlaid Cymru yw’r ddolen wan yn y gadwyn.

Peidiwch â synnu os bydd rhagor am hyn ar y blog.

Advertisements

Gair wrth Bwyllgor Diamond

26 Chw

Yn ben-set, cefais broc i ddweud rhywbeth wrth Bwyllgor Syr Ian Diamond, a fydd yn adrodd ar gyllido prifysgolion yng Nghymru.  Sgrifennais bwt fel hyn:

Mae’n bleser gennyf gyflwyno’r ychydig sylwadau hyn ar dri maes a all ddod o fewn ymchwiliad y Pwyllgor:

1.     Y mudo ’mennydd blynyddol o ysgolion Cymru.  Rwyf wedi tanlinellu difrifwch y ffenomen hon mewn nifer o ysgrifau dros y blynyddoedd, rhai ohonynt wedi eu cynnwys  yn fy nghyfrol Problem Prifysgol a Phapurau Eraill (2003).  Y dyddiau diwethaf hyn dyma leisio canfyddiad nid annhebyg gan Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (HEFCW), gan Gymdeithas Ddysgedig Cymru a chan ddwy o’r pleidiau gwleidyddol, – y Ceidwadwyr a Phlaid Cymru. Mae eu sylwadau’n amrywio o ran pwyslais, ond ymddengys eu bod oll yn cyfleu’r hanfod fel gwario tua £90 miliwn o bunnau’r flwyddyn ar wneud Cymru’n economaidd a diwylliannol dlotach.

Rhaid i’r feddyginiaeth, os oes un, ddod oddi wrth lywodraeth Cymru.  Ymddengys mai’r dewis yw un ai (a) gosod prawf moddion, fel yr awgryma rhai o’r cyrff a enwyd uchod, neu (b) dilyn  polisi llywodraeth yr Alban.  Yr ail ddewis yw’r unig un cyson â raison d’être Cynulliad Cenedlaethol a llywodraeth Gymreig.   Dan bwysau gan y tair gwrthblaid, bu llywodraeth Lafur y Cynulliad, 2003-7, yn gweithredu am gyfnod byr bolisi o wobrwyo ar raddfa fechan y myfyrwyr hynny o Gymru a ddewisai aros yng Nghymru i astudio;  ond gyda chlymblaid ‘Cymru’n Un’, 2007, dyma gefnu ar yr arbrawf.  Pe buasid wedi cadw ato ac adeiladu arno, mi gredaf y byddem erbyn hyn yn gweld rhai canlyniadau cadarnhaol.

Nid oes gennyf ffigurau i’w hawgrymu, ond dylai’r ysgogiad fod yn amlwg ac yn hael, cynnig na ellir yn hawdd droi trwyn arno.  Nid oes ond un argymhelliad y gall y Pwyllgor ei wneud i bwrpas, a gellir ei roi yn syml:  ‘gwnewch fel y gwna’r Albanwyr’.

2.    Cynnal gwasanaethau traddodiadol ar wahân i ddysgu.  Bu Prifysgol Cymru, ac y mae o hyd cyn belled ag y mae ei hadnoddau’n caniatáu, yn gyfrifol am bedair darpariaeth y byddai bywyd addysgol a diwylliannol Cymru yn ddifrifol dlotach hebddynt: (i) Gwasg Prifysgol Cymru, (ii) Geiriadur Prifysgol Cymru, (iii) Y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd, (iv) Gregynog.   Mae’r ‘datganiad cefnogaeth’ a ryddhawyd gan Wasg y Brifysgol yn pwysleisio’r angen parhaol yng Nghymru am ‘gyhoeddwr ysgolheigaidd ac iddo gydnabyddiaeth gydwladol’, geiriau na allaf eu hategu’n rhy gryf.  Fel eraill rwyf yn amau’n fawr ddoethineb HEFCW, ac yn methu deall yn iawn ei amcanion, yn tocio cefnogaeth i’r Wasg ac i’r Geiriadur;   gobeithiaf y bydd y Pwyllgor yn ei alw’n llym i gyfrif am hyn.

Y tu ôl i hyn oll mae stori dywyll  y modd y tanseiliwyd y Brifysgol ffederal yn ystod degawd cyntaf y ganrif.  Efallai na bydd y manylion yn hysbys i’r Pwyllgor, nac o ddiddordeb.  Ond gall y gŵyr yr aelodau i’w Chyngor, fis Hydref 2011, benderfynu ildio siarter Prifysgol Cymru a throsglwyddo’r hyn a fyddai ar ôl o’i swyddogaethau, ei hadnoddau a’u breintiau i gorff arall, Prifysgol Cymru: Y Drindod-Dewi Sant (Caerfyrddin a Llanbedr Pont Steffan).  Ni wnaf yn awr ond cofnodi yr hyn y cred llawer o aelodau’r Brifysgol ei fod yn wir, sef fod y penderfyniad hwn yn anghyfansoddiadol ac mai annilys yw popeth sy’n deillio ohono.   Fel petai’n fwriadol  i ddyfnhau’r amheuaeth, mae’r Cyngor a’r Is-ganghellor yn gwrthod rhyddhau’r cofnodion perthnasol ond mewn ffurf eithafol sensoredig.   ‘Ond digon o’r fath wrthuni,’ medd eich Pwyllgor.  Fe fydd cyflwyno achos eto ar y lefel uchaf, a hynny, fel y gobeithia rhai ohonom, yn arwain at ganlyniad amgen. Yn y cyfamser rhaid inni geisio rhagweld trefn newydd ar gyfer cynnal a chryfhau’r ‘gwasanaethau Prifysgol’ traddodiadol.

Ni ddylid byth, byth ildio siarter Prifysgol Cymru. Fel diogelwch pellach i’r ddarpariaeth draddodiadol, dylid ffurfio ‘Cyngor Prifysgolion Cymru’, gan ddwyn ynghyd unwaith eto y pedwar cyn-goleg cyfansoddol, – Aberystwyth, Bangor, Caerdydd ac Abertawe.  (Tipyn o broblem yw perthynas Coleg Dewi Sant, gan ei fod yn y cyfamser wedi ymgyfuno â choleg hyfforddi athrawon, cyn-goleg polytechnig a choleg chweched dosbarth.)  Dylai’r Cyngor hwnnw fod dan ymrwymiad i gefnogi’r pedwar ‘gwasanaeth Prifysgol’, a dylai llywodraeth Cymru, trwy’r Cyngor Cyllido neu’n gyfochrog ag ef, ddarparu a gwarantu cyllid hir-dymor digonol, wedi ei seilio ar amcangyfrif y Cyngor Prifysgolion o’r angen.  Dylai llywodraeth Cymru gyhoeddi hyn fel amcan, a byddai argymhelliad cryf gan y Pwyllgor yn gymorth tuag at hynny.

3.     Cyllido ymchwil yn y Dyniaethau.  Yn ystod y blynyddoedd diweddar derbyniodd rhai cynlluniau ymchwil yng Nghymru gefnogaeth hael gan un ai’r Academi Brydeinig neu Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau (AHRC) neu’r ddau ar y cyd. Ond cyfyngir y posibiliadau gan ddiffyg Cyngor Ymchwil Dyniaethau i Gymru. Gallai’r Pwyllgor argymell creu un ai adran Gymreig o’r AHRC neu gorff Cymreig annibynnol.

Goleuni yn yr hwyr ?

24 Chw

Rwyf wedi sgrifennu llawer dros y blynyddoedd am ‘Y Gwaedu Mawr’ o ysgolion Cymru bob mis Medi. Ac ailadrodd unwaith eto yr hyn a ddylai fod yn amlwg, dyma un o’r pethau – os nad yn wir y prif un – a fydd yn sicrhau ein diwedd fel pobl cyn yr êl llawer o flynyddoedd heibio eto.  Hwyrach y caf bellach gorddi llai amdano gan fod tri chorff cyhoeddus yn ddiweddar wedi cymryd y mater mewn llaw.  Tri chorff annisgwyl.

(1)   Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (HEFCW) yw’r cyntaf. Cwango gwrth-Gymreig yw hwn yn draddodiadol, a hyd at ychydig wythnosau yn ôl roedd yn ymddangos fel petai’n cynnal ei draddodiad drwy benderfynu torri dros bedwar ugain mil o bunnau’r flwyddyn oddi ar gynhaliaeth Geiriadur Prifysgol Cymru.  Ond yn sydyn dyma rybudd ganddo ynghylch y polisi o ariannu myfyrwyr o Gymru yn ddiwahân ble bynnag yr ânt i astudio.   Dyma eiriau ei Brif Weithredwr, Dr. David Blaney, fel y’u dyfynnir gan y BBC: ‘Yng Nghymru mae llawer o gyllid y Cyngor yn awr yn cael ei wario ar gymhorthdal y ffioedd dysgu, a golyga hynny fod llai o arian ar gael yn y sector Cymreig nag sydd yn Lloegr.’   Gall y darllenydd sylwi ar yr hyn y mae Dr. Blaney yn ei ddweud, a’r hyn nad yw yn ei ddweud.

(2)   Ategwyd y pwynt i raddau gan Geidwadwyr Cymru drwy eu llefarydd Addysg, Angela Burns.  Dywedaf ‘i raddau’ gan y gellir dehongli galwad y Ceidwadwyr, nid fel ‘rhowch fantais i’r rhai sy’n aros yng Nghymru’ ond fel ‘rhowch yr un anfantais i bawb’.  Dyma’r geiriau fel y’u dyfynnir yn Y CYMRO (20 Chwefror): ‘Rhaid i weinidogion Llafur wrando ar y galwadau cynyddol o’r sector addysg uwch i ail-ystyried y cymhorthdal ffioedd dysgu fel y gall ein prifysgolion ni gystadlu gyda’r gorau yn y D.U. a thu hwnt mewn ymchwil ac addysgu os ydynt yn derbyn cyllid teg.’

(3)  Yna fe glywyd llais corff a fu’n hynod ddi-lais oddi ar ei sefydlu dair blynedd yn ôl, sef Cymdeithas Ddysgedig Cymru.  Mae fy nisgrifiad i o’r corff hwn mor dda fel fy mod am ei ailadrodd unwaith yn rhagor: ‘casgliad gorau’r byd o brif awduron y broblem’.  Ond meddai mewn datganiad y tro hwn, ‘mae’r drefn bresennol o gyllido myfyrwyr o Gymru yn anghynaladwy ac yn niweidiol i ragolygon y sector.  Rhaid wrth newid buan.’ Adroddir mai’r polisi y mae am ei argymell yw cyflwyno prawf moddion gan gefnogi’r myfyrwyr yn unig lle mae’r angen mwyaf.  Nid dyma’r ateb, ond o leiaf mae yma ddangos rhyw gydnabod fod  problem.

Prifysgolion Cymru’n clywed yr esgid yn gwasgu sydd y tu ôl i’r tair galwad hyn.  Rheswm gwahanol fu gan yr hen G.A. wrth wyntyllu’r mater dros y blynyddoedd, ond ’tae waeth am y tro os deffroir rhyw ymwybyddiaeth. A dyfynnu’r CYMRO eto, ‘Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y bydd adolygiad o drefniadau cyllido addysg uwch a chyllid myfyrwyr yng Nghymru yn dechrau yn y gwanwyn.’  Disgwylir adroddiad ym Medi 2016. Os bydd llywodraeth Cymru y pryd hynny o ddifrif ynghylch yr unig beth a rydd bwrpas a chyfiawnhad i’w bodolaeth hi ei hun ac i’r Cynulliad, sef adeiladu, cryfhau ac atgyfnerthu bywyd Cymru ym mhob gwedd ac ym mhob dull a modd posibl, bydd yn cyhoeddi’n glir bolisi o roi mantais ariannol hael, amlwg ac anwadadwy i’r disgyblion hynny sy’n dewis astudio yng Nghymru.

Ers 20 Chwefror  gwelir ymdriniaeth ddigon adeiladol â hyn ar wefan DAILY WALES, heb ddim o’r hen lol am ‘ehangu gorwelion’ a ‘pheidio bod yn gul’.  Yn wir mae’n anodd osgoi’r argraff mai gan y Cymry Cymraeg, dros y blynyddoedd, y clywir y mantras hyn. Mae’r rheswm yn amlwg:  nid oes ar y di-Gymraeg ‘isio bod yn Sais’ i’r un graddau, oherwydd maent eisoes yn Saeson yn ôl un diffiniad – a’r diffiniad traddodiadol – o’r gair. A dychwelyd at hen bregeth gennyf : nid oes a wnelwyf o gwbl â chymhellion unigolion; nid wyf erioed wedi dweud wrth neb, ‘paid â mynd’ nac ychwaith wedi siarsio neb i ddod yn ôl. Os yw’r dewis wedi ei wneud, dyna ni.  Fel yr wyf wedi dweud yn ddigon aml, mae a wnelom yn hytrach â ffenomen gymdeithasol – ie seicolegol hefyd – ar draws cenhedlaeth a dosbarth.   Bron na ddywedem mai y rheol yw, po amlycaf y rhieni yn y bywyd Cymraeg a pho drymaf eu dibyniaeth ar yr iaith, pellaf yn y byd y sgidadla – neu, a dyfynnu hen jôc W.J. Gruffydd, y sgideidl – eu plant.  Ac am mai problem gymdeithasegol ydyw, ateb gwrthrychol neu amhersonol sydd iddi.  A’r allwedd i’r ateb yw pres.

Gan ei bod hi’n llawer rhy hawdd ail-ysgrifennu hanes, gadewch inni ein hatgoffa’n hunain o ddwy ffaith. (a) Yn 2005 fe orfodwyd y Llywodraeth Lafur gan bwysau’r tair gwrthblaid (Ceidwadwyr, Democratiaid Rhyddfrydol a Phlaid Cymru) i gynnig rhywfaint  o fantais ariannol i’r myfyrwyr a oedd am  aros yng Nghymru.  Daeth arwyddion bychain fod hyn yn dechrau gweithio.  (b) Erbyn ffurfio llywodraeth Cymru’n Un yn 2007 yr oedd adroddiad wedi ei gyflwyno gan yr Athro Merfyn Jones (cynghorwr y llywodraeth ar addysg uwch, ac yn ddiweddarach cadeirydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol) yn argymell terfynu’r ychydig fantais a rhoi’r arian i bob myfyriwr o Gymru yn ddiwahân. Wrth ymuno â’r llywodraeth glymblaid, trodd Plaid Cymru yn ei charn a chyd-fynd â’r polisi newydd.

Bellach dyma’r gwirionedd amlwg wedi ei tharo hithau unwaith eto, ein bod yn rhawio £90 miliwn o arian allan o Gymru bob blwyddyn er mwyn hyrwyddo’r trai ar ein hymennydd ein hunain. Fel y gofynnodd un cyfrannwr ar DAILY WALES, pa wlad yn ei hiawn bwyll a fyddai’n gwneud hyn?   Yn sicr nid yr Alban. Gan ddechrau â phapur trafod yn Hydref 2012 dyma’r Blaid yn closio’n ôl at yr hyn a fu’n bolisi ganddi a’r hyn na all beidio bod yn bolisi i genedlaetholwr.  A rhai dyddiau’n ôl datganodd Simon Thomas, ei llefarydd ar Addysg, fod y drefn bresennol ‘yn edrych yn llai a llai cynaladwy’.

Syr Ian Diamond, Is-ganghellor Prifysgol Aberdeen, a fydd yn llunio’r adroddiad a ddisgwylir gan y llywodraeth.  A yw’n debyg o ddweud wrth y Cymry, ‘gwnewch fel y gwnawn ni yn yr Alban’, amser a ddengys. Ni allwn gymryd fod academwr yn yr Alban yn genedlaetholwr; y gwrthwyneb sydd debycaf o fod yn wir. Ond ni wn i ddim am Syr Ian.

Mae lled-edifeirwch Plaid Cymru i’w groesawu, a gobeithio y daw rhyw ddaioni, er yn anuniongyrchol efallai,  o alwadau’r tri chorff annhebygol uchod.

Colli John Rowlands

23 Chw

Ar sawdl colledion eraill, trist iawn fu deall heddiw am farw John Rowlands.  Gan wybod y daw eraill i sôn yn werthfawrogol am ei waith fel athro ac awdur, mi garwn i alw i gof gyfraniad gan John nas cofir bob amser efallai, sef y cychwyniad a roddodd i hwrdd o newyddiadura Cymraeg brwd drwy’r colegau.  Gwnaf hynny drwy ddyfynnu hanesyn, fel yr adroddais ef mewn ysgrif yn BARN ryw ddwy flynedd yn ôl.  Ysgogiad yr ysgrif oedd arddangosfa ym Mhrifysgol Bangor ar ymgyrchoedd a gweithgarwch Cymraeg yn y Coleg (fel yr oedd bryd hynny) yn y 1960au:

“Yn ystod yr un blynyddoedd, dyweder 1961-5, yr oedd wyth o gyhoeddiadau, Cymraeg a Saesneg, yn ymddangos o blith myfyrwyr y coleg, a’u nifer bryd hynny tua 1,500. Asgwrn cynnen parhaus drwy’r blynyddoedd cyn hynny oedd faint o’r naill iaith ac o’r llall a ddylai fod, yn arbennig yn y cylchgrawn llenyddol Omnibus a’r papur pythefnosol Forecast. Hanner yn hanner oedd Omnibus, y Cymry weithiau’n cael trafferth llenwi eu hanner hwy, ond hynny’n ormod gan rai o’r di-Gymraeg. Un tudalen allan o wyth oedd yn Forecast, digon i roi iddo’r isdeitl ‘a’r Dyfodol’, ond weithiau dim llawer mwy. Yr oedd golygyddion gwir alluog yn dal i fethu cael cyfranwyr ar gyfer y tudalen, a’r Saeson yn dal i gwyno bod honno i mewn o gwbl. Yng ngwanwyn 1960 ymwahanodd Omnibus yn ddau gylchgrawn derbyniol iawn, un ym mhob iaith, y Spectrum Saesneg a’r Ffenics Cymraeg. John Rowlands oedd sylfaenydd a golygydd Ffenics, ni chredaf iddo gael anhawster i’w lenwi, ac yr oedd pawb o’r ddeutu yn hapus iawn ar y canlyniad.  Wedi’r llwyddiant hwn yr oedd John yn barod ar gyfer rhywbeth mwy.

“Cofiaf yn glir iawn y noson, yng ngwanwyn 1960. Yr oedd criw bach ohonom, Cymry Neuadd Reichel, wedi ymgasglu yn ystafell Bedwyr Lewis Jones, tiwtor yn y neuadd, newydd ddechrau y sesiwn hwnnw  ar ei waith fel darlithydd yn Adran y Gymraeg. Sgwrsio am hyn a’r llall. Yn sydyn o dan y drws daeth copi o Forecast, rhywun yn ei ddosbarthu felly i’r tanysgrifwyr. Bwriodd Bedwyr olwg arno, gan chwilio i ddechrau am y dudalen Gymraeg. Yn y rhifyn hwnnw yr oedd hi wedi mynd i lawr i … un eitem! Dau englyn oedd yr eitem, a’r teitl ‘Poem’ uwch eu pennau. Ffrwydrodd Bedwyr, fel y gwelais ef yn gwneud ar achlysuron eraill; rhwygodd y papur yn dipiau a’i daflu i’r bin sbwriel. Dyna gyrraedd rhyw derfyn. Y tymor wedyn cyhoeddodd John Rowlands y byddai’r Dyfodol yn cychwyn fel papur cwbl Gymraeg, annibynnol, wyth tudalen. Gwahoddodd Philip Wyn Jones, Bleddyn Davies a minnau i’w helpu, ac ymddangosodd y rhifyn cyntaf fis Ionawr 1961. Ni chafwyd unrhyw drafferth llenwi’r papur ag eitemau o bob math, aeth yn fwy o faint, ac o fewn rhyw flwyddyn yr oedd y gwerthiant tua mil a hanner, diolch i danysgrifiadau cynfyfyrwyr a pheth diddordeb gan y cyhoedd hefyd. … Cyn bo hir gwelwyd yr un datblygiad yn Aberystwyth pan ymwahanodd Llais y Lli oddi wrth y Courier Saesneg-yn-bennaf a dod yn bapur pur radicalaidd a fu mewn helynt gyda’r awdurdodau fwy nag unwaith.”

Braint a hyfrydwch fu cael cydweithio â John Rowlands yn y symudiad arloesol hwn, enghraifft o’i benderfyniad tawel a’i weithredu dibetrus. Estynnaf gydymdeimlad a dymuniadau da i Luned a’r teulu.

Colli Meredydd Evans

21 Chw

Yr oedd Mered mewn oedran teg. Gwyddem ei fod yn wael iawn ers rhai dyddiau.  Serch hynny chwithdod mawr fu clywed heno am ei golli. Ysgytwad hefyd.  Hyn yn arbennig oherwydd ei gefnogaeth bersonol ddiysgog mewn sawl mater. Gwn y bydd llawer yn rhannu’r union deimlad.

Cafodd fywyd llawn, lliwgar ac amrywiol. O’r Co-Op yn Ffestiniog daeth yn fyfyriwr disglair mewn athroniaeth. Bu’n aelod o staff Y Cymro, yn diwtor yng Ngholeg Harlech, yn ddarlithydd ac ymchwilydd mewn dwy o brifysgolion America. Wedi dychwelyd i Gymru bwriodd ddau gyfnod fel darlithydd allanol yng ngholegau’r Brifysgol, a rhwng y ddau, tymor llwyddiannus iawn fel cynhyrchydd yn y BBC.  Creodd nifer o raglenni yn y traddodiad gorau o gyfuno difyrrwch a sylwedd, ac yn anad un dim efallai gosododd seiliau’r mudiad canu poblogaidd Cymraeg y mae’n rhaid ei gyfrif yn un o brif lwyddiannau’r hanner canrif diwethaf.   Parhaodd ei frwdfrydedd dros ei briod bwnc academaidd, a bu’n dŵr o nerth dros y blynyddoedd i Adran Athronyddol Urdd y Graddedigion.  Yn gyfochrog parhaodd ei ymchwil aruthrol i hanes ein caneuon gwerin, gan eu perfformio er addysg a mwynhad difesur. Ddechrau’r 1970au ef fu ysgogydd cychwynnol sefydlu Y Dinesydd yng Nghaerdydd, y papur bro cyntaf. Dyna egin pren deiliog arall.

Wedi gweithio oddi mewn i fwy nag un sefydliad yng Nghymru, gwelai Mered yn glir iawn rai o’u cyfyngiadau a’u methiannau, a daeth yn fwy a mwy o ymgyrchydd, yn fewnol ac allanol.  Yn ystod y blynyddoedd diweddar bu’n llywydd Cylch yr Iaith, mudiad bychan a fu ac sydd eto yn mentro i feysydd lle na throedia pawb.  Ymgyrchu diball Cylch yr Iaith a gadwodd fater y Coleg Cymraeg Ffederal ar yr agenda wleidyddol am dair blynedd ar ddeg, gan sicrhau yn y diwedd greu ‘y Coleg Cymraeg Cenedlaethol’ fel y gelwir ef bellach.  Bydded i bawb sydd mewn unrhyw fath o gysylltiad ag ef gofio hyn.

Ie, un o gewri ein hoes oedd Mered, heb rithyn o amheuaeth.  Safai ar wahân i dyrfa’r hunangeiswyr digywilydd. Tra bydd Cymry fe erys ffrwyth ei waith. Cawn hefyd ddal i wrando ar Driawd y Buarth, Mari Fach, yr Hen Feic Peni-ffardding.   A Charol y Blwch.

O’r tŷ hwn yr ydym am fod ymhlith y lliaws a fydd am estyn cydymdeimlad a dymuniadau da i Phyllis, Luned a’r teulu.

Unwaith eto, beth yw’r neges?

20 Chw

Unwaith yn rhagor dyma’r ddau doriad o Seren, papur Saesneg myfyrwyr Bangor, a’r tro hwn rhoddais ychydig danlinellu yn y naill a’r llall.

unwaith eto 1

unwaith eto 2

Wedi darllen y frawddeg wedi ei thanlinellu mewn GWYRDD yn y toriad cyntaf, hwyrach yr hoffech fwrw golwg ar flog Jac o’ the North, 18 Chwefror, ac yna’r ddolen oddi yno i flog 26 Ionawr.  Fe ddywed Jac bethau gwir a phwysig am ymyrraeth myfyrwyr mewn gwleidyddiaeth leol, a hefyd am ddylanwad yr N.U.S., magwrfa draddodiadol i wleidyddion Llafur.

Wedyn yr ail doriad.  Unwaith eto, beth yw neges y frawddeg wedi ei thanlinellu mewn COCH ?  Gadawaf y cwestiwn ar fwrdd Plaid Cymru, rhanbarth Arfon.

Beth yw’r neges?

6 Chw

Dychwelwn heddiw at bwnc 9 a 29 Ionawr.  Dyma ddwy ysgrif o rifyn mis Rhagfyr 2014 o Seren, papur Saesneg myfyrwyr Bangor.  Mae’r gyntaf, ‘General Election 2015′ yn waith Rhys Taylor, Llywydd Undeb Myfyrwyr y Brifysgol (nid UMCB, ond ‘yr undeb mawr’ neu ‘yr undeb Saesneg’ fel y byddwn yn ei alw weithiau).   Adroddiad gan rywun o staff y papur yw’r ail, ac mae’n dyfynnu Mr. Taylor.

Cyn i mi ddweud dim byd, dyma wahodd y darllenwyr i ymateb.

Beth yw neges y ddwy ysgrif i chi?seren 1seren 2

Rwy’n addo cymeradwyo pob ateb a ddaw i mewn.