Archif | Uncategorized RSS feed for this section

Yn Newydd gan Ddalen Newydd

8 Hyd

Dyma ddau o lyfrau diweddaraf Dalen Newydd, bellach ar gael o’n stondin.

Elis y Cowper: Anterliwt y Ddau Gyfamod

Golygwyd gan A. Cynfael Lake

Dyma rif 14 yng nghyfres Cyfrolau Cenedl.

Awdur cynhyrchiol a huawdl oedd Elis Roberts (1713?-89) neu Elis y Cowper o Landdoged, Dyffryn Conwy, ac wele yma anterliwt o’i waith sydd yn un o’r rhai mwyaf hynod o fewn y dosbarth hwn o lenyddiaeth.

Ymddengys y Cybydd a’r Ffŵl fel ym mhob anterliwt, ond y tro hwn ceir llai nag arfer o’r cellwair bras rhwng y ddau gymeriad hyn. Yn lle hynny ceir cyfuniad o ddau ddefnydd gwahanol. Yn gyntaf, rhoir inni dalpiau o hanes Rhyfel Annibyniaeth America – y Ffŵl, meddai ef, wedi bod yn ei ganol! Traethir ar achosion y rhyfel, gan geisio mesur y bai ar y ddwy ochr. A meddylier mewn difrif am gyfraniad yr Hen Wraig o Indiad Coch, sy’n rhoi safbwynt y brodorion yng nghanol y gwrthdaro. Yn ail, ac yn brif beth yr anterliwt, ceir dadl ddiwinyddol ar ‘gwestiwn y Cyfamodau’, mater canolog yn hanes Cristnogaeth. Rhaid bod cynulleidfa a fyddai’n deall beth yw’r Ddau Gyfamod ac yn fodlon sefyll i wrando’r dadlau yn eu cylch.

Dyma gyfle inni ddysgu rhywbeth, ac efallai ofyn rhai cwestiynau, am chwaeth ein cyndadau mewn cyfnod allweddol o’n hanes.

£15.00

Dafydd Glyn Jones – Hen Ddalennau

Gan bob sgriblwr mae pentwr o hen ddalennau yn hel dros y blynyddoedd, ac am rai ohonynt gall yr awdur fod yn gofyn ‘pam dweud peth mor hurt?’ a ‘tybed ai fi oedd e?’. Dyma ddetholiad o ddalennau sydd, hyd yma beth bynnag, wedi goroesi’r chwynnu: darlithoedd, erthyglau ac ysgrif-adolygiadau ar amrywiaeth o awduron, gweithiau a chyfnodau yn llên y Cymry. Wele’r cynnwys:

  • Ystyried Gildas
  • Ystyried Wade-Evans
  • Y Bedwaredd Gainc
  • Breuddwyd Moel?
  • Blas yr Henfyd
  • Syr Siôn Prys ac Apologia’r Genedl
  • Côr y Ceidwadwyr
  • Camp a Rhemp Bardd Mawr Môn,
  • ‘Edward Morgan’, ‘Morganyg’ a ‘Iolo Morgannwyg’
  • Huw Jones o Langwm
  • Dim ond Act
  • Cofio Saunders Lewis yr un Pryd
  • Hwyl a Helynt Hen Eisteddfodau Môn
  • Tri Llenor rhwng y Ddwywlad
  • Troedio’r Ffiniau
  • Caradog Prichard
  • Pedwar Modernydd
  • Pennod Ryfedd a Thrwstan
  • Glyndebourne y Cymry, ynteu Tŷ Uchelwr Drama?
  • Deg Cwestiwn i Ddramodydd
  • Hanes ein Llên drwy Wydrau Newydd

£15.00 am y lot.

Homes of Wales

30 Medi

Ie, mater mawr y newid enwau.

New name for former home of former Plaid M.P. Yes folks, it’s Upper Eagle Farm ! And there’s lots more …

Holly Hollow – home of the Sweet Singer of Wales

The Blue Isle – home of Sleeping Bard

The Red Pub – home of Anglesey & U.S. poet

Red House – home of Welsh Prof.

Resting-place – home of another Welsh Prof.

Old School House, Black Ford – home of yet another bloody Welsh Prof.

Bogfield – home of novelist and short-story authoress

Brookmouth – home of short-story writer and Welsh arsonist

4 Riverside, Betesder – home of Daily Telegraph Parliamentary Editor

Village Unpronounceable – home of Morris Brothers

Woodworm Wood – home of author of The Homes of Wales

Wonderful aren’t they !

Tu hwnt i jôc

22 Medi

Nid am ei fod am ddod allan o’i ymddeoliad, ond o ran tipyn o hwyl, bydd yr hen G.A. yn edrych weithiau ar Hysbysfwrdd Swyddi Cymru, gan fod rhywun yn ei anfon ato o rywle.
Bydd yn ei gael fel rheol yn ddiffeithwch o swyddi diystyr, di-fudd, dibwrpas a di-alw-amdanynt.

Yng nghatalog heddiw gwelaf ambell eithriad, chware teg. Mae ADRA yn chwilio am Blymwr, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol eisiau Uwch-arddwr. Ac mae angen Prif Weithredwr i S4C. Iawn.

Ond yn ôl â ni wedyn at y nonsens arferol. Sut, meddech chi, y llwyddodd gwareiddiad i gerdded cyn belled cyn penodi dau Reolwr Cymwysterau (hyd at £40,000 yr un) dan y corff Cymwysterau Cymru? A sut y bu i’r hen genedl hon oroesi o gwbl cyn i rywun weld bod angen Swyddog Hybu a Hwyluso (hyd at £37,410) yn Adran Comisiynydd y Gymraeg?

Ond difrifoli. Mae rhai pethau tu hwnt i jôc. Yr hysbyseb gyntaf ar y rhestr heddiw: hyd at £32,818 y flwyddyn i Gydlynydd Cydraddoldeb, Amrywiaeth a Gwrth-hiliaeth dan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Er mwyn y nefoedd, penodwch ddarlithwyr trwy’r Gymraeg ar draws y meysydd, nid rhyw rwtshi-ratsh fel hyn. Beth yw pwrpas y C.C.C. (Y Coleg Ffederal fel yr oeddem yn ei alw flynyddoedd yn ôl, y llond llaw ohonom oedd yn ymgyrchu dros ei sefydlu)? Fel mewn cymaint o gylchoedd eraill yng Nghymru heddiw, dyma dywallt arian ar oferedd a gwyrdroi pwrpas sefydliad. Be sy’n bod ar bobol? Isio edrych eu pennau.

Pwynt diddorol o’r Alban

21 Medi

Tipyn o sôn y dyddiau diwethaf y gall llywodraeth yr Alban alw am gymorth y fyddin gan fod y fath bwysau ar y gwasanaethau parafeddygol a’r Covid yn dal gyda ni.

Diddorol yw hyn. Mae gwahaniaeth mae’n debyg rhwng ‘gofyn am gymorth y fyddin’ a gyrru gwŷr i’r gad, a gallwn gymryd na all llywodraeth ddatganoledig wneud yr ail. Os gwelir annibyniaeth, pa bryd bynnag y bydd hynny, bydd pethau’n wahanol. Bydd y catrodau Albanaidd yn dal i ymladd dros y Frenhines ond ar orchymyn eu llywodraeth.

Job iawn i’r Black Watch a’r Scots Guards ryw ddiwrnod felly, tyrchio’r Americanwyr allan o Faslane. Ar hyn o bryd mae’r SNP am ganiatáu tair blynedd i glirio’r safle, ond da fyddai cyflymu pethau.

Na thybiwn, Gymry, nad yw hyn yn berthnasol i ni. Mae’n berthnasol i’r mater pwysicaf, sef parhad y Gymraeg.

Oherwydd …

Pam yr ydym ni’r Cymry yn y fath dwll heddiw? Ateb: am i’n cyndeidiau gyd-fynd ag anogaeth y Llyfrau Gleision, a chael gwared â’u hiaith er mwyn bod yn aelodau derbyniol o’r wladwriaeth unedol ogoneddus ac o’r ymerodraeth na byddai’r haul byth yn machlud arni. Do, fe wnaethant hynny am fod yna hen hen ymdeimlad o israddoldeb yn eu plith, ac i ddeall rhywbeth am wreiddiau hwnnw mae’n bwysig eich bod chwi, ddilynwyr y blog, yn astudio’r golygiad newydd Llythyr Gildas a Dinistr Prydain.

Ond y diwrnod y bydd Trident yn ymadael â’r Alban, dyna ddiwrnod machlud yr haul yn derfynol. Bydd cerbyd rhwysg Lloegr ar ei ochr yn y ffos.

Sut bydd cael y Cymry i ddeall hyn, dyna’r broblem o hyd. Oherwydd does gennym ddim gwasg.

Dyma’r ateb!

18 Medi

Tebyg mai trydariad ddylai’r pwt bach hwn fod, ond nid yw’r hen G.A. yn drydarwr.

Eitem anfarwol ar Nation Cymru heddiw. Gweledigaeth ddisglair ddiweddaraf yr hen Gordon Brown ar sut i achub y Deyrnas Unedig! Ymatebion da hefyd.

Amodau cydweithio

16 Medi

Y stori bore ’ma.  Dyfynnaf o BBC Cymru Fyw: “Mae Llywodraeth Cymru wedi penderfynu parhau i fynychu un o ffeiriau arfau mwyaf y byd, gyda ‘nifer fach’ o swyddogion yn mynychu’r digwyddiad.   Mae Aerospace Wales hefyd yn  derbyn cefnogaeth ariannol gan y llywodraeth i fynychu’r digwyddiad amddiffyn ‘Defence and Security Equipment International’ (DSEI) yn Llundain …”  Ac yn y blaen.        

“Y digwyddiad dirmygus hwn” meddai Plaid Cymru, ond gwych o beth yn ôl y Ceidwadwyr. “Cefnogi busnesau Cymru … sector hanfodol bwysig … gwerth mwy na £19bn i economi’r DU …”    Gweler BBC Cymru Fyw am y manylion troi-stumog.

A dyna’i phrofi hi unwaith yn rhagor. Cofiwch sylw cryno a chywir David Davies A.S. (Mynwy) flynyddoedd yn ôl, mai’r cyfuniad naturiol yng ngwleidyddiaeth Cymru fyddai Tori-Llafur.  Dyma’r ddwy sy’n sylfaenol gytûn ar y pethau hanfodol.  Mae’n wir nad oes gan lywodraeth ranbarthol neu ddatganoledig ddim polisi tramor, ond o’i chychwyniad mewn adwaith i’r Rhyfel Byd Cyntaf, ei pholisi tramor rhithiol neu ddamcaniaethol, sef mynd yn groes i imperialaeth Prydain, fu nod amgen Plaid Cymru a’r rheswm dros ei bodolaeth. A dyna ichi heddiw, llywodraeth Boris ynghyd ag America, newydd gael andros o drwyn coch yn Affganistán, yn cynllunio sioe fawr yn y Pasiffig i ddychryn China !  A gawn ni glywed Syr Anysbrydoledig Starmer yn codi llais yn erbyn hyn?  Faint o fet ?

Ac eto … er hyn i gyd … pa ddwy blaid yr union ddyddiau hyn sy’n mwmian ynghylch “cydweithio”?  Gawn ni gymryd mai amod gyntaf Adam i Drakeford fydd “dim un o dy draed di i’r ffair arfau ’na, a dim dimai goch i’r un cwmni o Gymru fynd yno”?   Yntê Adam? 

Darllenwn mai diben y cydweithio fyddai  “cyflawni dros Gymru” ac “adeiladu dyfodol cryfach tu hwnt i’r pandemig coronafeirws”.  Os mai dyna’r nod, a dim mwy, oni fyddai’r Ceidwadwyr, ynghyd â rhyw un Democrat Rhyddfrydol dyweder, yn gwneud llawn cystal partneriaid i Lafur?

Cydweithio â Llafur, hyd yn oed heb i hynny olygu clymbleidio, dyma ddylai fod y chwe amod sylfaenol gan genedlaetholwyr.

1.  Y MWD.   A’r polisi?  DIM MWD.

2.   Y POSTFEISTRI.  Nid oes dim iawndal  byth yn mynd i ad-dalu am y cam a’r dioddefaint a achoswyd.  Ond dylai’r symiau fod yn llawer iawn  mwy na dim sydd wedi ei roi hyd yma.  Ac ymhellach, dylid galw i gyfrif yr holl bobl, yn gyhuddwyr celwyddog, yn dwrneiod, ynadon a barnwyr, a fu’n gyfrifol am yr erledigaeth warthus hon. Rhaid wrth ddeddf i wneud hyn yn bosibl, Gweler blogiau 3 Hydref 2020 a 19 Ebrill a 31 Mai eleni.

3. TRIDENT.   Datganiad clir a therfynol nad yw polisi Carwyn wirion, ”mwy na chroeso” yn bolisi Llafur Cymru bellach, ac na fydd byth eto.

4.  NIWCLEAR.   Dim un niwc, mini, maxi nac unrhyw fath arall, ym Môn, Meirion nac unrhyw fan yng Nghymru. Peidiwch â dweud nad oes cysylltiad â’r llongau tanfor yna sy’n mynd i gael eu rhoi i Awstralia i ddychryn China. Gweler blog 26 Awst

5.  TAI.  Fel mae’r blog hwn wedi dweud fwy nag unwaith o’r blaen, y broblem sylfaenol yng Nghymru yw gormod o dai, a’r Cymry ddim yn gallu eu meddiannu.  Pwyll cyn adeiladu dim mwy o dai ar hyn o bryd, ond yn hytrach deddfwriaeth ac adnoddau yn galluogi awdurdodau lleol i fynd hanner-yn-hanner ag unrhyw Gymro neu Gymraes sydd am brynu cartref.   Gweler blogiau 3 Mai a 10 Gorffennaf.

6.    HILIAETH.   Dan rith gwrth-hiliaeth, bu ymosodiad hiliol arall ar y Cymry yn argymhellion “Undeb Gwrth-hiliaeth Cymru” i Gyngor Celfyddydau Cymru a’r Amgueddfa Genedlaethol.  Dowch inni glywed llywodraeth Cymru yn ei datgysylltu ei hun yn llwyr oddi wrth gastiau fel hyn.  Gweler blog 22 Awst.

Mae pethau eraill pwysig iawn, ond dyna ddigon am y tro.  Hwyl ar lunio’r cytundeb, bois!  

“Mynnwn ni ein mini-niwcs …”

26 Awst

Dyna ddymuniad gwallgo llywodraeth Cymru heddiw.

Os gwireddir hwn, dyna fydd ei diwedd hi. Waeth inni heb â malu am ddim byd arall yng Nghymru. Bydd y cwbl ar ben.

Bydd pawb yn ei iawn bwyll yn dwys ystyried y rhybudd isod a gyhoeddwyd gan PAWB a CADNO.

Ac yn awr wleidyddion Caerdydd. Pa rai ohonoch sydd am ddatgan llwyr wrthwynebiad i’r cynllun lloerig?

  • * * *

Datganiad i’r Wasg gan PAWB a CADNO 26/08/2021

DIGON YW DIGON – DIM MWY O NIWCS I DRAWSFYNYDD NA WYLFA

Cyhoeddwyd fod yr Americanwr Mike Tynan wedi ei benodi fel Prif Weithredwr Cwmni Egino, sef cwmni a grëwyd gan Lywodraeth Cymru i barhau â gweithgaredd niwclear yn Nhrawsfynydd.

Mae PAWB a CADNO yn datgan yn eglur eu gwrthwynebiad i’r apwyntiad hwn.

Dylai safle hen atomfa Trawsfynydd fod yn ganolbwynt i ddatblygu technolegau adnewyddadwy a chynaliadwy sy’n cynnig swyddi i bobl leol yn y tymor byr a’r canolig, heb y peryglon sydd ynghlwm â niwclear.

Drwy apwyntio Mr Tynan, cyn brif weithredwr cwmni Westinghouse UK, rhan o’r cwmni niwclear dan berchnogaeth Toshiba a aeth i’r wal yn 2017, mae Llywodraeth Cymru unwaith eto yn cefnogi technoleg ffaeledig a hen ffasiwn. Unwaith eto cawn weld codi gobeithion lleol am waith, heb fawr ddim addewidion o sylwedd. Gwelwn drachefn y ffydd ddiysgog mewn gallu rhywun o’r tu allan i ddiwallu ein hanghenion. Ac fel y gwelwyd droeon, mae elît y diwydiant niwclear yn sicrhau cyflogau ar draul y werin.

Beth yw cyflog Mr Tynan, tybed? Faint o adnoddau y mae ac a fydd Llywodraeth Cymru yn ei roi i Cwmni Egino? Faint o swyddi fydd yna? Faint ohonynt i bobl leol?

Pam mae Llywodraeth Cymru yn fodlon croesawu cwmni Rolls-Royce i safle Trawsfynydd, ac o bosib y Wylfa, pan mae’r cwmni hwnnw yn brolio fod datblygu Adweithyddion Niwclear Bychan (sydd ddim mor fychan, gyda llaw) o fantais i allu Prydain i gynnal arfau niwclear?

Nid oes digon o brawf y bydd y dechnoleg wedi ei datblygu yn ddigonol i wneud gwahaniaeth yn y frwydr argyfyngus i ymladd newid hinsawdd mewn pryd. Yn ogystal mae adnoddau cyhoeddus prin sy’n cefnogi niwclear yn golygu nad ydi’r adnoddau hynny ar gael i dechnolegau gwirioneddol wyrdd a chynaliadwy.

Gyda llaw, mae digon o dystiolaeth y byddai’n fwy addas ymchwilio i eisotopiau meddygol yn y dinasoedd lle y cawn nhw eu defnyddio yn yr ysbytai arbenigol – rhyw abwyd i wneud ynni niwclear yn fwy derbyniol yw’r sgwarnog yma.

Ymddengys fod Llywodraeth Cymru yn hollol sinigaidd wrth honni fod Cenedlaethau’r Dyfodol yn cyfrif. Gwell ganddynt groesawu diwydiant cyfalafol efo cyswllt amlwg efo’r diwydiant arfau niwclear.

Galwn ar Lywodraeth Cymru i roi’r gorau i gefnogi’r diwydiant difaol hwn ar unwaith. Gwastraffwyd gormod o arian, adnoddau ac amser yn barod ar niwclear.

Dyma lle i gychwyn:

  1. Diswyddo Mike Tynan.
  2. Datgan mai ar gyfer datblygiadau cynaliadwy a gwyrdd fydd gwaith Cwmni Egino yn y dyfodol, ac nad oes croeso i niwclear yn Nhrawsfynydd na’r Wylfa.
  3. Penodi Bwrdd newydd heb gysylltiadau niwclear i Ardaloedd Menter Eryri a Môn, gan adlewyrchu mentrau cymunedol yn yr apwyntiadau.
  4. Cau y Sefydliad Dyfodol Niwclear ym Mhrifysgol Bangor.
  5. Sicrhau nad oes gan M-Sparc unrhyw gysylltiad pellach â’r diwydiant niwclear, ac apwyntio cyfarwyddwyr newydd i adlewyrchu hynny.
  6. Adolygu Cynllun Datblygu Lleol ar y cŷd rhwng Gwynedd a Môn; Cynllun Twf Gogledd Cymru; a Cymru’r Dyfodol gan dynnu pob elfen niwclear ohonynt, a rhoi’r adnoddau i gefnogi diwydiannau cynaliadwy fydd o fudd i’n pobl.

Newid hinsawdd, diffyg cartrefi, tlodi, anghyfartaledd – dyma broblemau dyrys ein hoes.

Nid yw’r obsesiwn niwclear yn gwneud dim oll i ddatrys y problemau hyn; mewn gwirionedd mae’n ychwanegu atynt.

Cyswllt: CADNO – Meilyr Tomos 0790 545 1571. PAWB – Dylan Morgan 07391 814 235; Robat Idris 07799 41 66 96

Nodyn i olygyddion:

https://www.ft.com/content/70c7d7d7-6658-4d6a-9370-64087bf314e7

Ateb yr Ynfyd

22 Awst

Cyngor Llyfr y Diarhebion (26: 4) yw “Na ateb ynfyd yn ôl ei ynfydrwydd; rhag dy fod yn gyffelyb iddo.” Am hynny fe geisiwn fod yn fyr heddiw, dim ond nodi fod y cyhuddiadau o hiliaeth a wnaed gan Undeb Gwrth-hiliaeth Cymru yn erbyn Cyngor y Celfyddydau a’r Amgueddfa Genedlaethol yn codi cwestiynau difrifol ynghylch safon trafodaeth gyhoeddus yng Nghymru.

Yn ddiweddar mae’r lobïwyr diorffwys gwrth-Gymraeg wedi cael gafael ar erfyn newydd sef yr hyn y maent hwy yn ei alw yn wrth-hiliaeth. Effaith eu cŵyn yn y pen draw yw ensynio na all pobl o liwiau heblaw gwyn ddim dysgu iaith. Dylasent ddarllen llyfr newydd Simon Brooks, Hanes Cymry, cyn agor eu cegau.

Gwendid ar ran yr Amgueddfa a Chyngor y Celfyddydau fu gofyn barn y bobl hyn yn y lle cyntaf. Gwnaed y gwahoddiad yn gyfle i ymosod yn gyffredinol ar bolisi o ystyried y Gymraeg yn gymhwyster.

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi ateb y cyhuddiadau mewn termau ymataliol iawn. Ond pryd cawn ni glywed gan Adran Comisiynydd yr Iaith? Dyna’r corff a ddylai ddweud wrth yr ynfydion am fynd i ganu.

Pwynt a chwestiwn …

18 Awst

O’r pellter hwn ynghylch y dyddiau diwethaf yn Affganistán.

Bu Prydain ac America’n llwyddiannus yn erbyn pwerau mawr milwrol eraill oedd yn yr un gêm â hwythau – dau Ryfel Byd, ac yn wir y Rhyfel Oer. Ond colli bob amser yn erbyn ymladdwyr guerilla. Ffaith.

Cymharwch Gymru heddiw ac Affganistán. Crefydd gymharol rydd ac eangfrydig yn dymchwel yn dipiau o’n cwmpas; crefydd eithafol gaethiwus yn mynd o nerth i nerth. Sut yr ydych chi, ddarllenwyr y blog, yn esbonio hyn? Neu – cwestiwn cyffiniol, er nad yr un cwestiwn yn union chwaith – sut mai Cristnogaeth ac nid Moslemiaeth sydd wedi ei tharo gan seciwlariaeth y byd modern?

AmGen Eisteddfodol

8 Awst

Dyma’r wythnos wedi hedeg, a dyma ninnau wedi cael ein gwala o “rîli” a “rîli rîli”.

Do, fe lanwyd bwlch gan yr Eisteddfod AmGen, ac rydym yn ddyledus i bawb a’i gwnaeth yn bosibl. Ambell beth yn croesi’r meddwl:

  1. Efallai i mi golli rhywbeth, ond a wnaed rhyw sylw o ganmlwyddiant awdl a phryddest Caernarfon 1921, dwy o’r rhai mwyaf ysgubol erioed?
  2. Pethau i’r Orsedd yw’r pwynt hwn a’r nesaf: nid oes yma ond teimlad lleygwr. Dan amodau normal mae ymdaith y gwisgoedd gwynion i mewn a thrwy’r pafiliwn yn ddifyr, bron na ddywedem yn ddramatig ac weithiau’n cyflymu curiad calon. Tipyn yn ddiniwed y cefais i’r soft shoe shuffle a welwyd eleni. Byddai’n well petai’r Orsedd yn ei lle, i’r golau ddod arni ar ganiad y Corn Gwlad. Ond gobeithio’n wir y gallwn ddychwelyd at yr hen drefn yn Nhregaron.
  3. Teimlaf fwy a mwy o chwithdod ar ôl Gorsedd Beirdd Ynys Brydain. Mae mytholeg yr Ynys, y syniad o Ynys Brydain Frytanaidd, yn rhan o’n gwneuthuriad. Os anghofiwn y pethau hyn fe gollwn yr allwedd i’n sefyllfa fel Cymry heddiw, ac i’n problem, ac i’r ateb iddi. Efallai yr hoffech ddarllen eto fy hen flog, 18 Awst 2019.
  4. Ac yn olaf heddiw. Eisteddfodwyr ac eraill, ar boen eich bywyd ac er mwyn popeth, cofiwch osgoi’r gystrawen anfad ddiystyr “doeddwn i heb ..” lle golygir “roeddwn i heb …” neu “doeddwn i ddim wedi …”. Sawl gwaith mae’n rhaid dweud?