Archif | Uncategorized RSS feed for this section

Holi Dewin Dwyfor

19 Ion

Rhai o’r cyfryngau’n adrodd ddoe mai un o ddymuniadau’r cyflwynydd Huw Edwards fyddai cael sgwrs â Lloyd George. Dyma ni felly …

HUW. Iarll Lloyd George o Ddwyfor ac Is-iarll Gwynedd, croeso i’r rhaglen. Mae’n fraint arbennig eich cael chi yma.

Ll.G. Diolch machgen i. Ydi mae’n hyfryd bod yn sŵn Hen Afon Dwyfor unwaith eto.

HUW. Fe ddown ni’n syth at gwestiwn yr awr. Beth fyddai eich cyngor chi i Boris Johnson y dyddiau hyn ?

Ll.G. Yn gyntaf, paid byth â thorri dy wallt. Yn ail, cofia’r hen dôn Jabez, a chana arni bob bora, ‘Os dof i trwy’r anialwch / Moliannaf fyth dy ras.’

HUW. Dau gyngor ymarferol iawn. Wedyn y dyddiau yma mae tipyn o broblem gyda’n hannwyl Deulu Brenhinol. Oes gyda chi ryw feddyliau am hyn?

Ll.G. Cofio’r hen frenin Siôr V yn dda iawn. Doedd dim llawer yn ’i ben o. Pobol syml gyffredin iawn ydyn nhw, a hwyrach ar y cyfan bod hynny yn eitha peth.

HUW. A’r hyn sy’n poeni pawb ohonom ni drwy’r byd ers dwy flynedd bellach yw’r Covid ofnadwy yma. Welwch chi ryw ateb?

Ll.G. Pa bryd y derfydd yr aflwydd hwn? Duw a ŵyr! Duw a ŵyr! Ond mi wn i hyn ’y mhobol i: fe fydd byw y Gymanfa a’r Eisteddfod, a bydd y Cymry’n dal i forio canu eu hen alawon a’u hen emynau.

HUW. Mae hynna’n mynd â ni’n ôl at wleidyddiaeth. Fel un a fu’n arweinydd ar glymblaid, wedi’r cytundeb diweddar rhwng Plaid Cymru a Llafur, beth fyddai’r cyngor chi i Adam Price?

Ll.G. Tyfa dy wallt. Tyfa fwstas. A chana bob bora ar hen dôn Capten Morgan, ‘Plant y Bryniau, heriwn dwyll a brad, / Creigiau Cymru wen fo’n castellu’n gwlad.’

HUW. Wedyn, tra byddwn ni wrthi, beth fyddai’ch cyngor chi i Syr Keir Starmer?

Ll.G. Pwy?

HUW. O’r gore, fe adawn ni hynna. Ond wyddoch chi am Jeremy Corbyn?

Ll.G. Gwn yn iawn. Ac mi ddeuda’ i wrthach chi: mae’r rhaid i’r Torïaid bob amser gael bwgan.

HUW. Wedyn mae Brexit, a’i effeithiau’n debyg o fod gyda ni cyn belled ag y gellir rhagweld. Sut rydych chi’n edrych ar hyn?

Ll.G. Ddoe bûm yn fy hen bentref, yn Llanystumdwy. Crwydrais drwy’r coed oedd gynefin i mi yn fy machgendod. Yno gwelais blentyn yn hel coed tân, a meddyliais am yr oriau a dreuliais innau wrth yr un gorchwyl hyfryd a phroffidiol, oherwydd bûm innau hefyd yn dipyn o backwoodsman ac fe ddysgais un profiad bryd hynny sydd o fantais i mi heddiw. Dysgais yn blentyn nad oedd fawr o bwrpas mynd i’r coed ar ôl cyfnod o dywydd llonydd a braf gan y trown yn ôl yn waglaw fel arfer: ond yn dilyn storm gref dychwelwn o hyd a’m breichiau yn llawn. Rydym yn wynebu tywydd garw. Hwyrach y cawn aeaf o stormydd fydd yn siglo’r goedwig, yn malu llawer cangen sydd wedi gwywo ac yn gadael llawer hen goeden wedi ei dadwreiddio. Ond pan gliria’r awyr medrwch fod yn sicr y bydd rhywbeth wedi ei ddwyn o fewn cyrraedd y bobl, a rydd wres a sirioldeb i’w bywyd llwyd, rhywbeth fydd yn gynhorthwy i ymlid y newyn, yr anobaith, y gorthrymder a’r camwri sydd ar hyn o bryd yn oeri cymaint o aelwydydd.

HUW. Anfarwol ! Fe all hwn fod yn gwestiwn anodd. Odych chi mewn sefyllfa i ddweud wrthon ni nawr beth yn union oedd eich amcan chi yn ymweld â Hitler yn 1936 ?

Ll.G. Wyddoch chi be, does gen i ddim rhyw gof clir iawn am hynny. Dim ond cofio’i fod o’n areithiwr mawr, peri i rywun feddwl am Hen Bregethwyr Cymru – John Elias, Christmas Evans, Williams o’r Wern …

HUW. Beth wedech chi yw siawns Cymru ym Mhencapwriaeth y Chwe Gwlad eleni?

Ll.G. Rhyw ffwtboliaeth anfywydol.

HUW. O’r gore, newid testun eto. Beth fyddai’ch cyngor chi i Gymro ifanc sy am ddechrau gyrfa?

Ll.G. Llundain yw’r lle.

HUW. Iefe wir?

Ll.G. Ond cofiwch hyn. Meddyliwch chi am afon Hafren. Mae hi’n cychwyn yn ffrwd fechan ym mynyddoedd Cymru, ac yn mynd ymlaen heibio i odre Pumlumon a thrwy ddolydd Maldwyn, ac yna croesi’r terfynau a dyfrhau’r dyffrynnoedd ffrwythlon drosodd yn Lloegr. Yna gwelid yr afon yn troi yn ei hôl i Gymru – hen wlad ei genedigaeth – ac yna’n ymgolli yn y môr. Pwy oedd yn dywedyd fod Hafren wedi troi ei chefn ar Gymru? Y mae hi yn llaw Duw, fel yr ydym ni i gyd. Felly rhaid i Gymry wasanaethu eu cenhedlaeth megis y mae Rhagluniaeth yn eu harwain. Pryd bynnag y cwympaf innau ar y ffordd, gobeithiaf gael gorwedd ym mynwes Cymru a deffro a gweled ei hen fynyddoedd.

HUW. A dyma fan addas rwy’n meddwl inni gymryd saib a gwrando ar record fach. Be fydd hi?

Ll.G. Beth am yr hen dôn Jabez?

  • * *

Am ragor o berlau Dewin Dwyfor, mynnwch eich copi o Hen Lyfr Bach Lloyd George, £3, gan eich llyfrwerthwr neu gan dalennewydd.cymru.

Unwaith eto …

14 Ion

Unwaith eto, be sy’n gwneud sgandal?

Partïon Boris a’i ffrindiau? Fel rwyf wedi awgrymu o’r blaen, dim ond yr hyn sy’n ddisgwyliedig gan hogiau’r Bullingdon Club unrhyw noson o’r wythnos. Be oeddech chi’n ddisgwyl, bleidleiswyr ‘mur coch’ Gogledd Lloegr?

Dowch inni’n hatgoffa’n hunain eto, rhai sgandalau go iawn:

● Er bod rhai camau wedi eu cymryd, hyd yma nid oes dim byd tebyg i gyfiawnder wedi ei wneud â’r postfeistri. Rhaid gweld twrneiod, ynadon a barnwyr yn syrthio ar eu bai a chyfrannu’n llawn tuag at iawndal.

● Carcharu Craig Murray. Beth yn union oedd tu ôl i hyn, ni wn i eto. Wyddoch chi?

● Carcharu Julian Assange. Ei ‘drosedd’? Cyhoeddi pethau y mae’n iawn inni i gyd eu gwybod.

● Holl ddichellion y Sefydliad a’r cyfryngau yn erbyn Corbyn. Digwydd bob tro y cyfyd arweinydd o egwyddor yn y Blaid Lafur.

● Triniaeth aelodau Plaid Cymru o Leanne.

● Y sgandal fwyaf yn y Cynulliad (Senedd bellach) oddi ar ei sefydlu? Galwad Carwyn Jones am ddod â Trident i Gymru.

● Bod gwleidyddion Plaid Cymru, cenedlaethol a lleol, yn ystyried, hyd yn oed am funud, cydweithio â chorfforaethau fel Rolls Royce, Westinghouse a Bechtel i godi mwy o atomfeydd

* *

Meddwl ymhellach. I rywbeth fod yn sgandal, faint o bobl sy angen ei weld felly? Sgandal fwyaf byd addysg Cymru hyd yma yn yr unfed ganrif ar hugain yw’r hyn sydd wedi digwydd i Brifysgol Cymru a’r colegau oddi ar 2007. Dyma ichi sgandal a gerddodd i mewn drwy ddrws y ffrynt gyda’r gair SGANDAL wedi ei sgrifennu ar ei thalcen. Ond os mai dim ond dau neu dri ohonom a allodd ddarllen y gair, ai sgandal yw hi?

* *

Yn ôl at Parti-giât. Petai raid i Boris fynd, pwy wedyn? Gweddïwn oll na bydd i’w blaid ddewis rhywun a fyddai’n llai amhoblogaidd yn yr Alban.

Oherwydd, y dyddiau hyn, yr Alban sy’n bwysig. Gwir fod gan Hanes driciau i fyny ei llawes bob amser, ond y foment hon nid ymddengys y digwydd dim byd o bwys yng ngwleidyddiaeth Cymru am o leiaf dair blynedd, gyda Phlaid Cymru wedi rhoi ei chardiau i gyd i ffwrdd.

Beth am Jacob, o ran hwyl?

Dyrchafael

1 Ion

Stori Fer

Oes yna rywle saff yn y byd? Iwerddon? Seland Newydd? Ynys yr Iâ? Ble gallwn i fynd petai raid ffoi o Bjelmon? Neu, a’i roi’n gywirach, ble galla’ i fynd os bydd raid ffoi? Y gwir yw fod y ‘rhaid’ hwnnw’n ymddangos yn nes bob dydd. Oherwydd, a pharodïo prifardd y Saeson:

    Anastas Kortin, grymus eto wyt,
    Dy ysbryd rodia ar led ...

Wedi gobaith mawr y chwyldro, gwan a diafael yw’r pleidiau democrataidd unwaith eto yn Bjelmon, mae’r Kortinistas yn uchel eu cloch ym mhobman a llawer gormod ohonynt yn dal yn ddylanwadol. Mae sôn am godi cofgolofn i’r unben ymadawedig, mae sefydliadau wedi eu henwi ar ei ôl, mae ei lun unwaith eto ar stampiau, a bellach dyma ‘ddydd y Cofio’ neu ‘Gŵyl Anastas’ ar bum mlwyddiant y dydd Iau hwnnw.

Digon drwg ei fod yma yn yr ysbryd. Gwaeth – mwy gwallgof – yw’r cwlt sy wedi tyfu o’i gwmpas, a phobl yn gwirioneddol gredu’r darogan y daw yn ei ôl yn gorfforol o’i daith bell. Rhai’n proffwydo mai yn 2033, eraill mai yn 2077, eraill y bydd raid inni ddisgwyl tan 2222. Syms lloerig, meddwn i sydd wedi treulio f’oes yn gwneud syms.

Mae yna gred, a llawer o sail iddi hefyd, y digwydd chwyldro nid pan yw pethau’n annioddefol, ond ar y pwynt pan fydd pethau’n dechrau gwella. Felly’n sicr yng ngwlad Bjelmon gydag ymadawiad y gormeswr anfad. ‘Rhagluniaethol’, meddai rhai. Wel, rhagluniaeth un dyn bach o fewn y peiriant anferth, meddwn innau!

Fel y gwyddys, cyn cychwyn ar ei antur enbyd, fe ymddiriedodd Kortin lywodraeth y wlad i’w ddirprwy Klinnin, ac am ryw dri mis, hyd yn oed wedi inni glywed am ddiflaniad y dyn ei hun, fe ddaliodd pethau at ei gilydd yn o lew. Wedyn fe ddechreuodd yr anesmwythyd, deisebau’n galw am ryddid a hawliau, pleidiau democrataidd yn dechrau ffurfio, ralïau mawr yn y dinasoedd a’r rheini’n dal i dyfu er i blismyn Klinnin anafu a lladd degau. Yna Klinnin yn cyhoeddi ei fod am dreulio mwy o amser gyda’i deulu, a’i olynu fel arlywydd gan Edavett. Dyna pryd y penderfynodd adran o’r fyddin newid ochr, ac yna un arall … Ni allai Edavett ddal ddim mwy, ac olynwyd ef gan Blewinn a fu’n arlywydd mewn enw am dridiau. Ar y Calan Mai hwnnw cyhoeddodd Cyrnol Korkin ei fod yn cymryd y llywodraeth mewn llaw, fel arlywydd dros dro yn unig, gan addo y byddai etholiadau rhydd ymhen hanner blwyddyn. Chware teg i Korkin, fe gadwyd yr addewid, cynhaliwyd yr etholiad, ac etholwyd Korbin yn arlywydd gyda mwyafrif da.

O na bai Korbin wedi cael parhau, yn hytrach na chael ei wthio allan a’i ddiarddel gan ei blaid ei hun. Sibrydion cryf mai ei ddirprwy yntau, Knonin, oedd tu ôl i hyn. Do fe drowyd dau o balasau drudfawr Kortin yn ysbytai, ac un arall yn gartref hen bobl. Do fe ryddhawyd y miloedd a fu’n dihoeni mewn carcharau ers dyddiau Kortin, ond nid aed ymlaen i dalu iawn iddynt gan y wladwriaeth fel yr oedd Korbin wedi gobeithio. Do fe saethwyd wyth o uwch-swyddogion Kortin a charcharu rhai ugeiniau yn rhagor, ond nid aed ymlaen a thyrchio allan y miloedd eraill o wasanaethyddion ufudd yr unben a’u cosbi. Gwyddom fod rhai ohonynt wedi cael lloches yn Neheudir America, ond mae gormod ohonynt o hyd yn farnwyr, yn blismyn, yn weinyddwyr o bob math yng ngwladwriaeth Bjelmon. Beth arall oedd i’w ddisgwyl dan law yr Arlywydd Kliprin, a osodwyd yn y brif safle gan elynion Korbin? Ac wrth gwrs fe anghofiodd Kliprin ddileu hen ddeddfau Kortin oddi ar y Llyfr Statud.

Ie, gwan a gwael yw pethau yng ngwlad Bjelmon unwaith eto, a’r holl sôn am ddychweliad Kortin yn troi meddyliau pobl a ddylai wybod yn well.

‘Yes, it’s Blast-off Thursday!’ medd pennawd un o bapurau tabloid Lloegr. I weddill y byd, tipyn o jôc oedd y dydd Iau hwnnw y buom ni oll yn paratoi mor ddyfal ar ei gyfer am bedair blynedd. Peilotiaid, peirianwyr, adeiladwyr, gwyddonwyr o bob math, a mathemategwyr fel fy hun, oll yn cael cyflogau da a chael pethau i’n cartrefi, tra roedd cyni gwerin gwlad yn talu am y cyfan. Wel … efallai nad y cyfan chwaith: roedd sibrydion fod Sefydliad Rothschild yn cefnogi’r fenter hyd at rai biliynau, a bod cefnogaeth foesol, o leiaf, gan Sefydliad Bilderberg. Amheuaeth bod rhyw law gan gorfforaethau Bechtel a Westinghouse hefyd. Pwy a ŵyr? Un peth sy’n sicr, ar fore diwrnod gadael y ddaear cafodd Kortin negeseuon yn dymuno siwrnai dda a phob llwyddiant gan gyd-arlywyddion yn cynnwys Bolsanaro, Erdogan, Orbán, Lukashenko, Duterte, Kim Jong Un a Pwtyn, i gyd yn sôn am ‘gam mawr i ddynol ryw’ a phethau felly.

‘Antur Trechu Ofn’, fel y cofir, oedd enw’r ymgymeriad mawr. Byddai’r llong ofod, ar ôl rhyw wyth mis o daith, yn cyrraedd cyffiniau Mawrth ac yn cylchu’r blaned honno. Byddai Kortin ei hun mewn capsiwl yn glanio ar Phobos, un o ddau leuad Mawrth, ac yn plannu baner yno i’w hawlio dros byth i wladwriaeth Bjelmon; hawlio, hynny yw, y troedle angenrheidiol ar gyfer y cam na chymerodd dyn hyd yma, sef cerdded ar wyneb y Blaned Goch. Diwrnod ar ei ben ei hun bach yn Phobos, yna – a bod yr wyddoniaeth a’r fathemateg i gyd yn iawn – yn ôl i ymuno â’r criw dethol ar fwrdd Thatcher 1. Wyth mis arall ac yn ôl i’r ddaear wedi cyflawni’r orchest fawr. Dyna’r bwriad. Dyna’r gobaith … Ac wrth gwrs roedd ‘Thatcher 1′ yn rhagdybio ‘Thatcher 2’ ac efallai mwy. Ysbryd antur aruthrol gan wlad fach.

Pwy na chofia’r diwrnod? Pedwar … tri … dau … un … ac i ffwrdd! Thatcher 1 yn gadael y ddaear yn eofn a diogel ar yr union eiliad, ac yn brydlon hefyd dyma’r rocedi atodol yn eu datod eu hunain gan ei gadael i fynd ar ei thaith o bedwar cant a phedwar ugain miliwn kilomedr. Ie, saith oedd ar ei bwrdd. Dau beiriannydd, dau beilot, un meddyg, Kortin ei hun a’i wejen Eva Verdi. Bonllefau o hunan-longyfarch gennym ni, pawb o weithwyr y lanfa, wrth weld ei hesgyniad llwyddiannus, a bonllefau gan y tyrfaoedd mawr a wysiwyd i wylio’r sgriniau awyr-agored yn y dinasoedd oll. Y Kortinistas yn cadw llygad ar bopeth, a gwae’r sawl na lwyddai i ddangos y radd ofynnol o frwdfrydedd. Bonllefau nes bron grygu wedyn wrth inni dderbyn negeseuon personol Kortin yn dweud ble’r oeddynt, y pethau yr oeddynt yn eu pasio yn y gofod, yr olwg ar y ddaear o’r man lle’r oeddynt ar y pryd.

Nes na thrwch y blewyn, dyna raid iddi fod ar antur fel hon, a mawr y rhyddhad a’r diolch pan ddeallwyd fod Thatcher wedi cyrraedd y nod ac yn cylchdroi Mawrth. Tridiau o baratoi, ac yna Kortin yn ei gapsiwl yn concro Phobos. Tystiai’r criw ei fod wedi glanio yno’n ddiogel, a chymerid ei fod wedi plannu baner Bjelmon. Parti mawr wedi ei drefnu, tabledi fitamin a siampên, i’w groesawu’n ôl i’r Thatcher.

Ond fe ŵyr y byd fel y bu. Fe sgubodd y capsiwl heibio i Thatcher, a’r diwethaf a welwyd ohoni roedd yn mynd fel cath i gythraul i gyfeiriad y blaned Iau. Hwyrach fod Kortin am hawlio honno hefyd i wlad fach Bjelmon. Duw yn unig a ŵyr ble mae hi erbyn hyn, ‘amser maith yn ôl mewn galaeth bell’ efallai!

Daliodd y Thatcher i gylchu Mawrth am ryw fis, ond dim arlliw o’r arloeswr crwydrad yn dod yn ei ôl. Yna fe benderfynodd Klinnin alw’r criw adre i’r ddaear. Cawsant help llynges America i lanio’n ddiogel yn y Môr Tawel. Galar mawr a chydymdeimlo, yn arbennig ag Eva Verdi druan. Hithau’n ddewr – ‘nac wyla drosof i, Bjelmonia’.

Mae ’na ryw gymdeithas yn rhywle medden nhw sy’n arfer yfed llwncdestun bob blwyddyn, ‘iechyd da i fathemateg bur, na foed iddi byth fod o unrhyw ddefnydd i neb’. Wel, nid pur fy mathemateg i fel aelod o’r tîm, ond tra chymwysedig. Y cwbl wnes i oedd rhoi un uwchysgrif bach 3 yn lle un uwchysgrif bach 2 mewn un man allweddol. Gwahaniaeth bach, gwahaniaeth mawr. Fe wnaeth, fel y dywedir, y tric yn do?

Na, ddaw Kortin ddim yn ei ôl yn y cnawd i’n barnu ni oll. Ond hir yw braich y Kortinistas. A does dim pen draw i wiriondeb pobol. Dydw i ddim yn teimlo’n saff yma yn Bjelmon.

* *

Am stori arall o waith yr hen Glyn Adda, gweler ail rifyn y cylchgrawn ffantasi newydd GWYLLION. (Gwanwyn 2021).

BLWYDDYN NEWYDD DDA i ffyddloniaid y blog.

Peth cyfiawnder …

18 Rhag

Newydd derbyniol ddechrau’r wythnos, bod iawndal i’w dalu i’r llu postfeistri a erlidiwyd mor warthus. Adroddir fod y symiau yn ‘fawr iawn’ mewn rhai achosion: gobeithio’n wir, ond ni byddant byth yn ddigon mawr i ad-dalu am y boen.

A sylwn ar un peth. Swyddfa’r Post sy’n talu’r iawndal, a chan mai’r llywodraeth yw’r prif gyfranddalwr yn Swyddfa’r Post, hi sy’n dwyn y rhan fwyaf o’r draul. Y llywodraeth, sylwn, nid y wladwriaeth. Ond y goron, h.y. y wladwriaeth, oedd yn erlyn yn yr achos hwn, fel ym mhob achos dan gyfraith Loegr. Y wladwriaeth a wnaeth y cam mawr, hi a ddylai ymddiheuro a thalu iawn. Mae’n debyg nad oes modd i hyn ddigwydd. Fe ddylai fod. A oes unrhyw Gyfrin-gynghorwr o Gymro a all ei godi yn y Cyfrin Gyngor?

Yna down at yr unigolion. Y rhai a wnaeth y cwynion i ddechrau, yna’r ynadon, y bargyfreithwyr a’r barnwyr sydd at eu ceseiliau yn y camwedd. A phennaf oll, y twrneiod creulon, diegwyddor a fu’n elwa ar yr anghyfiawnder. Mae hyn yn cynnwys y twrneiod a fu’n cynghori eu cleientiaid i bledio’n euog. Gan na bydd unrhyw iawndal yn ddigonol yn yr achos hwn, ni allwn sôn am ‘y ffyrling olaf’. Ond dylai’r rhain dalu hyd y peth nesaf at y ffyrling honno.

Be sy’n sgandal?

9 Rhag

Parti-giât? Dim byd. Y cwbl sydd yma – os bu parti – yw hogiau Eton a’r Bullingdon yn ymddwyn yn hollol naturiol unwaith eto. Nid sgandal yw hynny.

Dyma ichi ddwy sgandal:

  1. Camdriniaeth y Postfeistri.
  2. Carcharu Craig Murray.

Arloeswr ac Ymgyrchydd

7 Rhag
Dr. Carl Clowes ynghyd â’r Parchedig Emlyn Richards ar flaen ardystiad.

Da yw cael cynnwys yma deyrnged mudiad PAWB i’r arloeswr a’r ymgyrchydd Dr. Carl Clowes.

TEYRNGED PAWB A CADNO I DR.CARL IWAN CLOWES

Daeth tristwch mawr wrth glywed am farwolaeth Carl ddoe. Dros y pymtheg mlynedd diwethaf, cyfrannodd Carl y rhan fwyaf o’i egni gwleidyddol at ymgyrchu yn ebyn ynni niwclear a bygythiad Wylfa B. Yr un mor bwysig iddo oedd cynnig rhaglen gadarnhaol a dyna arweiniodd at gyhoeddi Maniffesto Môn yn enw PAWB oedd yn amlinellu dulliau cynaliadwy o gynhyrchu trydan, ymhlith syniadau eraill. Bu’r agwedd gadarnhaol hon yn rhan fawr o gymeriad Carl erioed.

Cyflawnodd lawer iawn dros y blynyddoedd:-

Sefydlu Antur Aelhaearn yn ôl yn y 70au fel Menter Gydweithredol Gymunedol gyntaf gwledydd Prydain. Mae’r fenter yn parhau’n weithredol heddiw.

Sefydlu Canolfan Iaith Genedlaethol Nant Gwrtheyrn yn 1981. Mae’r ganolfan yn denu miloedd o ymwelwyr y flwyddyn ac mae wedi llwyddo i gynnig bywoliaeth i ddegau o bobl lleol ers ei sefydlu. 

Sefydlu Dolen Cymru Lesotho yn yr 80au oedd yn adlewyrchiad o weledigaeth fyd-eang Carl. Sefydlwyd cysylltiadau eang ar draws sawl maes rhwng y ddwy wlad.

Ar ran PAWB, yn ogystal â llunio Maniffesto Môn, sicrhaodd Carl fod arolwg proffesiynol o agweddau pobl ym Môn a gogledd Gwynedd at ddulliau cynhyrchu trydan yn cael ei gynnal. Daeth yr arolwg i gasgliadau clir a ddangosai fod cefnogaeth llawer cryfach i ddulliau ynni adnewyddadwy nac ynni niwclear.

Sefydlodd gysylltiadau ymgyrchu â mudiad Urgewald yn yr Almaen a arweiniodd at gyfle iddo fynychu cyfarfod blynyddol cyfranddalwyr y cwmni trydan mawr EO.n. Gwelodd yn y cyfarfod hwnnw fod eu perchnogaeth o gwmni Horizon yn broblem iddynt.

Teithiodd i Japan ddwy waith i sefydlu cysylltiadau ag ymgyrchwyr gwrth-niwclear yn y wlad honno ar ôl i Hitachi brynu Horizon oddi wrth y consortiwm Almaenig. Arweiniodd ei ail daith fel rhan o ddirprwyaeth o 4 o Gymru at gael Naoto Kan, oedd yn Brif Weinidog Japan ar adeg trychineb niwclear Fukushima, i ymweld â Chaerdydd ac Ynys Môn. Delwedd gofiadwy o’r ymweliad  oedd yr un o Carl yn arwain Mr. Kan i fyny grisiau’r Senedd yng Nghaerdydd. Edrychai fel ymweliad gwladwriaethol! Esgorodd hyn ar gydymgyrchu brwd rhwng PAWB a Chyfeillion y Ddaear Japan gydag ymweliadau gan aelodau’n dilyn i wledydd ei gilydd.

Yr hyn sy’n rhyfeddol yw fod Carl wedi gallu cyflawni hyn i gyd ar ben ei yrfa feddygol broffesiynol oedd yn un ddisglair ac arloesol. Roedd ei allu, ymroddiad a natur benderfynol yn rhyfeddol ac yn ysbrydoliaeth i bawb ohonom
Gadawaf y geiriau olaf i ddau o’i gydymgyrchwyr.

Ar ran CADNO, dywedodd Meilyr Tomos:-

Carl Iwan Clowes – Cymro i’r Carn

Ar ran PAWB, dywedodd Robat Idris:

Bu’n fraint o’r mwyaf i gael ystyried Carl yn ffrind agos. Dyma’r Prif Weinidog gorau na chafodd Cymru erioed.

Hyd yma …

30 Tach

Hyd yma (6.40) nid yw gwefan newyddion BBC Sgotland wedi llwyddo i gael y stori am ryddhau Craig Murray o garchar ganol y bore heddiw ! (Gallwch ddarllen eto yr hyn a sgrifennais ar ddiwrnod ei garcharu, 9 Mehefin.) Er peth syndod mae gan wefan The National adroddiad eithaf llawn a darluniau: un o agweddau rhyfedd yr holl fusnes eithafol ryfedd hwn fu ei distawrwydd byddarol hi dros bum mis. Eisoes mae Twitter Craig Murray wedi dechrau tanio, a hei lwc y gwelwn yn fuan eto flogiau Craig Murray yn denu fel o’r blaen eu cynulleidfaoedd o UGAIN MIL MEWN AWR a phethau felly (cymharwch eto, BGA, rhyw ddau ddwsin y dydd ar ddiwrnod go lew) !

Ie, pa ryfedd fod y Sefydliad yn ofni Craig Murray? Ond pwy yn union yw’r “Sefydliad” y tro hwn? Dyna’r cwestiwn sy’n gwneud yr achos yn un mor rhyfedd a dyrys. Roeddem yn sôn ddoe am sgandal fawr y postfeistri; wel dyma ichi sgandal anferth arall y mawr obeithiaf y daw rhywun yn fuan i’w holrhain i’w gwraidd. Yn y naill achos, blerwch oedd dechrau’r drwg a achosodd y fath ddioddefaint; yn yr achos hwn, mor amlwg â’r dydd, cynllwyn. Gan bwy? I ba ddiben yn union?

Darllenwn y bydd Craig yn awr yn apelio am iawnder at lys arbennig yn yr Alban, yna’n mynd at Lys Iawnderau Dynol Ewrop. Boed iechyd a nerth iddo droi’r byrddau yn llwyr. A pheidiwn ni Gymry a meddwl nad oes yma ymhlygiadau i ni.

Erlyn ac erlid

28 Tach

Ar Nation Cymru, 23 Hydref, yr oedd Cynog Dafis yn ymateb i gytundeb Plaid Cymru a Llafur. Dyfynnaf ddwy frawddeg: “Wales will be an exciting country, the place to be in, especially for the young. The prospect is almost enough to make me want to survive the decade.”

Edrychwch arni fel hyn. Pe bawn i’n dymuno anghytuno â’r ymateb yna, ar ba dir y byddwn yn gwneud hynny?

Dowch efo mi gam ymhellach. Pe bawn i’n dweud – a dyma fi yn ei ddweud – fy mod i’n dal i chwysu o gywilydd oer dros Gymru heddiw a thros y gymdeithas yr wy’n perthyn iddi … pam y dylwn i deimlo felly?

Mae a wnelo’n benodol ag un o’r pum mater a restrais – ac nid am y tro cyntaf – ar 20 Tachwedd wrth drafod amodau cytundeb gwleidyddol yng Nghymru. A’r mater hwnnw? Y Postfeistri.

Yr wythnos hon eto clywsom am ragor o’r bobl hyn yn cael eu dyfarnu’n ddieuog ar ôl y blynyddoedd o ddisgwyl ac ymgyrchu a gobeithio. Pa iawn a gynigir y tro hwn, wn i ddim. Ond pa beth bynnag a fydd, ni bydd byth yn ddigon.

Hyd y gwn, mae’r wraig a gychwynnodd yr holl gyhuddiadau yn dal mewn swydd aruchel gyda Phêl-droed Cymru. Mae’r twrneiod a fu’n erlyn yn dal mewn busnes, a’r barnwyr yn dal i eistedd mewn barn.

Mae’r peth yn gofyn deddf. Gan San Steffan yn sicr, ond gan lywodraeth Cymru hefyd os oes modd yn y byd. Yn erbyn y Goron y mae pob trosedd, gwirioneddol a honedig, ym Mhrydain, a’r Goron, sef y wladwriaeth, a ddylai ad-dalu lle profir na bu trosedd. Ai llywodraeth Cymru yw’r fraich briodol o lywodraeth Loegr yn hyn o beth, wn i ddim, ac os gofynnwn am farn gyfreithiol, yr aflwydd yw fod cynifer o gyfreithwyr, yng Nghymru fel yn Lloegr, wedi baeddu eu copi yn anfaddeuol yn y mater hwn.

Peidiwch â sôn am “bardwn”. Iawn sydd eisiau, a dylai hwn gynnwys o leiaf ddwy elfen. (1) Ymddiheuriad ar ran y Goron, wedi ei gyfeirio at y rhai a gafodd gam a’i gyhoeddi’n helaeth drwy’r holl gyfryngau. (2) Ad-daliad ariannol am: (a) y costau a wynebwyd, y cartrefi a’r busnesion a’r bywoliaethau a gollwyd; a (b) am y sarhad a’r pryder a’r boen. Dywedaf eto, ni all (b) byth fod yn ddigon.

Fel cam cyntaf, dylai llywodraeth, ar ran y wladwriaeth, dalu’r symiau hyn heddiw, yn syth, i’r rhai a ddioddefodd. Nid oes deddf yn galluogi hyn: rhaid gwneud un, heddiw.

Yr ail gam, cael ad-daliad gan bawb a fu’n gyfrifol am y dioddefaint: cyhuddwyr, tystion, erlynwyr, ynadon, barnwyr. Ar ôl, dyweder, hanner dwsin o achosion cyffelyb o fewn byr amser, fe ddylasai fod yn hollol amlwg fod rhyw gamgymeriad mawr wedi digwydd yn ganolog yn rhywle, Beth wnaeth y twrneiod? Sefyll ac ystyried? Dim ffiars o beryg, mynd ymlaen, cymryd y pres. Erlyn yn troi’n erlid.

Pa lywodraeth sy’n mynd i ddeddfu fel hyn? Llywodraeth Cymru? Llafur yw honno, yn sicr o’i lle bellach am dair blynedd, a gwelaf yma ryw rwystr sy’n fwy seicolegol na dim arall. Mae sicrhau cyfiawnder i unigolyn yn rhywbeth an-Llafuraidd i’w wneud, yn wir yn beth y gallwn ddychmygu ambell Dori yn ei gymryd i fyny ynghynt. A oes unrhyw wleidydd Ceidwadol wedi dweud rhywbeth am yr achos hwn, unwaith eto, wn i ddim. Plaid Cymru? Hollol bosib fy mod wedi methu rhywbeth, ond hyd yma ni chlywais yr un o wleidyddion y Blaid yn cyfeirio at y mater o gwbl. A allai Plaid Cymru, pe bai hi’n dewis, roi unrhyw bwysau ar Lafur? Go anodd bellach am dair blynedd, oherwydd mae hi wedi chwarae ei chardiau i gyd.

A rhan fawr o’r broblem, fel yr wyf wedi sôn fwy nag unwaith o’r blaen, yw gwendid affwysol y wasg a’r cyfryngau sy gennym yng Nghymru bellach. Gallaf feddwl am ambell ohebydd o’r gorffennol a fyddai wedi cornelu rhai o’r twrneiod yma yn nrysau eu swyddfeydd a’u gorfodi i ateb dros eu camwedd.

Yn niwedd Le Comte de Monte-Cristo ni ddaw dim boddhad i Edmond Dantes o fod wedi troi’r byrddau ar ei elynion i gyd, ond yn hytrach deimlad o ddadrithiad a gwacter. Efallai mai dyna sy’n seicolegol gywir. Ond i ni ddarllenwyr (a gwylwyr y ffilm) daw rhyw gysur o feddwl fod rhywfaint o gyfiawnder i’w gael yn yr hen fyd yma wedi’r cyfan. Sut i gael y cyfiawnder hwnnw yn yr achos tra difrifol hwn? Be ddywedwch chi ddarllenwyr?

A gallwch ddarllen eto flogiau 19 Ebrill, 31 Mai a 16 Medi.

Ideoleg

22 Tach

Echdoe mi restrais, ac nid am y tro cyntaf, hanner dwsin o amodau a ddylasai fod yn sylfaenol mewn cytundeb rhwng Llafur a Phlaid Cymru os oedd cytundeb i fod. Ni welaf ddim un ohonynt yn y manylion a gyhoeddir heddiw.

Yn ôl rhai o’r adroddiadau y bore ’ma, un sydd wedi ei galonogi’n fawr gan y cytundeb yw Owen Jones, colofnydd y Guardian. “Inspiring” yw ei air. Hwyrach yr hoffai rhai ohonoch ddarllen fy hen flog, 24 Rhagfyr 2014, sy’n adolygiad ar un o lyfrau Owen Jones (neu gallwch ei ddarllen yn y gyfrol Meddyliau Glyn Adda, t. 92).

Ond y sylw sydd wedi fy hoelio fwyaf sownd yng nghyd-destun y cytundeb yw eiddo Vaughan Roderick ar BBC Cymru Fyw ddeuddydd yn ôl. Meddai: “… ac, ar wahân i’r cwestiwn o annibyniaeth, does ’na fawr o wahaniaeth ideolegol rhwng y ddwy blaid.”

A yw hyn yn wir, dwedwch? Os yw’n wir, mae rhyw newid mawr wedi digwydd yn rhywle. Ideoleg Llafur yw Prydeindod, sef bellach ceisio ail-fyw gorffennol ymerodrol “Prydain”, sef (yn y cyswllt hwn), Lloegr. Beth oedd yr un peth o bwys a wnaeth Carwyn yn ystod ei dymor yn y Bae? Cyhoeddi y byddai “mwy na chroeso” i longau Trident angori yng Nghymru petaent yn gorfod gadael yr Alban.

Nid tan 1966, pan gyflwynwyd ef gan J.R. Jones, y daethom yn gyfarwydd â “Prydeindod” fel enw ar yr ideoleg. Ond gwrth-Brydeindod, heb yr enw, oedd ideoleg y Blaid Genedlaethol yn ei chychwyniad. Ganed hi o’r Rhyfel Byd Cyntaf, i wrthweithio’r holl bethau a fuasai’n gyfrifol am y rhyfel hwnnw. Rwyf wedi gofyn o’r blaen ar y blog, ysgol be losgwyd? Ysgol wnïo? Ysgol ddawnsio?

A yw’r gwahoddiad brwd i Trident yn dal yn bolisi Llafur Cymru? A yw Drakeford wedi dweud rhywbeth am hyn, a minnau wedi ei fethu? A yw Adam wedi gofyn y cwestiwn, sef y cwestiwn sylfaenol cyn dechrau trafod unrhyw gytundeb?

Fwy nag unwaith hefyd rwyf wedi cyfeirio at sylw cywir David Davies, AS Mynwy, mai’r glymblaid naturiol yng Nghymru fuasai Tori a Llafur. Onid dyma’r ddwy blaid ideolegol gydnaws?

Efallai fod pethau wedi newid. Ond beth am ofyn i Chris Bryant neu Stephen Kinnock, wyt ti’n rhannu’r un ideoleg â Phlaid Cymru?

Dweud a dweud

20 Tach

Ddydd Llun, meddan nhw, fe gawn wybod sylwedd y cytundeb sy’n mynd i fod rhwng Plaid Cymru a Llafur. Fe eglurir inni na fydd yn golygu clymblaid, ond bydd yn rhywbeth digon tebyg i glymblaid gan y bydd yn galluogi’r fwyaf o’r ddwy blaid i eistedd yn fwy cyfforddus. Galwer ef yr hyn a fynner, egwyddor cytundeb fel hyn – egwyddor, a ddywedaf – yw fod cynffon yn ysgwyd ci: y blaid flaenaf yn cadw’i safle, a’r ail blaid yn cael consesiynau.

Beth a all P.C. ei sgriwio allan o Lafur y tro hwn? Cwestiwn pwysicach, beth mae hi’n dymuno ei sgriwio? Yn ôl pa strategaeth? Tuag at ba nod? Sgrifennais yn o ddiweddar (16 Medi) dan y pennawd ‘Amodau Cydweithio’, ond gan fod rhaid dweud a dweud yng Nghymru – os oes unrhyw bwynt hefyd mewn dweud a dweud – mi ddyfynnaf eto damaid o’r hyn a ddywedais:

‘Cydweithio â Llafur, hyd yn oed heb i hynny olygu clymbleidio, dyma ddylai fod y chwe amod sylfaenol gan genedlaetholwyr.

  1. Y MWD. A’r polisi? DIM MWD.
  2. Y POSTFEISTRI. Nid oes dim iawndal byth yn mynd i ad-dalu am y cam a’r dioddefaint a achoswyd. Ond dylai’r symiau fod yn llawer iawn mwy na dim sydd wedi ei roi hyd yma. Ac ymhellach, dylid galw i gyfrif yr holl bobl, yn gyhuddwyr celwyddog, yn dwrneiod, ynadon a barnwyr, a fu’n gyfrifol am yr erledigaeth warthus hon. Rhaid wrth ddeddf i wneud hyn yn bosibl, Gweler blogiau 3 Hydref 2020 a 19 Ebrill a 31 Mai eleni.
  3. TRIDENT. Datganiad clir a therfynol nad yw polisi Carwyn wirion,”mwy na chroeso” yn bolisi Llafur Cymru bellach. ac na fydd byth eto.
  4. NIWCLEAR. Dim un niwc, mini, maxi nac unrhyw fath arall, ym Môn, Meirion nac unrhyw fan yng Nghymru. Peidiwch â dweud nad oes cysylltiad â’r llongau tanfor yna sy’n mynd i gael eu rhoi i Awstralia i ddychryn China. Gweler blog 26 Awst.
  5. TAI. Fel mae’r blog hwn wedi dweud fwy nag unwaith o’r blaen, y broblem sylfaenol yng Nghymru yw gormod o dai, a’r Cymry ddim yn gallu eu meddiannu. Pwyll cyn adeiladu dim mwy o dai ar hyn o bryd, ond yn hytrach deddfwriaeth ac adnoddau yn galluogi awdurdodau lleol i fynd hanner-yn-hanner ag unrhyw Gymro neu Gymraes sydd am brynu cartref. Gweler blogiau 3 Mai a 10 Gorffennaf.
  6. HILIAETH. Dan rith gwrth-hiliaeth, bu ymosodiad hiliol arall ar y Cymry yn argymhellion “Undeb Gwrth-hiliaeth Cymru” i Gyngor Celfyddydau Cymru a’r Amgueddfa Genedlaethol. Dowch inni glywed llywodraeth Cymru yn ei datgysylltu ei hun yn llwyr oddi wrth gastiau fel hyn. Gweler blog 22 Awst.

Mae pethau eraill pwysig iawn, ond dyna ddigon am y tro.’

Dowch inni weld ddydd Llun, faint o’r amodau sylfaenol hyn fydd wedi eu cynnwys.

(A chyda golwg ar 5, dowch inni’n hatgoffa’n hunain unwaith eto nad ail gartrefi yw’r brif broblem, ond yn hytrach diffyg meddiant gan Gymry. Gweler blogiau 3 Mai a 30 Medi.)