Etholiadol

16 Tach

Dyna’r ymgeiswyr oll yn eu lle, a siawns na ellir mentro sylw neu ddau am yr etholiad – ond gan geisio o hyd osgoi darogan.

1. CLYMBLEIDIAU

Rhy dda i fod yn wir, mae’n debyg, fyddai bod Plaid Brexit wedi ymladd ym mhob sedd drwy Brydain, drwy hynny hollti mwy ar y bleidlais unoliaethol yn yr Alban, gwneud pethau ychydig yn haws i’r cenedlaetholwyr a dwyn yn nes y ‘diweddglo i’w daer chwenychu’ chwedl Hamlet yng nghyfieithiad J.T. Jones. Rhwng etholiadau 2015 a ’17 fe ddysgodd y pleidiau Prydeinig yn yr Alban y tric o grynhoi’n dactegol tu ôl i un o’u plith, nes bod tair plaid i bob pwrpas wedi mynd yn un, ac fe gollodd yr SNP beth tir o ganlyniad. Gyda’r Brexitwyr heb fod yn ymladd yn y seddau Ceidwadol bydd raid i’r SNP ymegnïo yn y seddau hynny, ond nid oes unrhyw amheuaeth nad hynny a wna. Gall fod yn help iddi hefyd fod cefnogaeth Llafur yn chwalu, os gwir yr adroddiadau heddiw. Gall hen Lafurwyr sur fotio i’r Tori yn y seddau Torïaidd, fel i’r Democratiaid Rhyddfrydol yn eu seddau hwythau, gan mai’r Blaid Genedlaethol yw eu gelyn mawr. Ond ar y llaw arall mae’r rheidrwydd seicolegol i fod ar yr ochr sy’n ennill: cofiwn am bobl hollol wrth-Gymreig a fyddai’n fotio i Blaid Cymru ar ei hanterth yn Arfon, a gall fod rhyw effaith felly ymhlith yr Albanwyr os cyfyd y llanw o blaid yr SNP.

Yng Nghymru mae dau ffactor ar waith, sef penderfyniad Farage unwaith eto a chlymblaid ogoneddus Plaid Cymru a’r Democratiaid Rhyddfrydol.

Yma yn Arfon, yn absenoldeb y Democratiaid. mae 648 pleidlais ar gael i rywun. Unwaith eto, nid darogan yr wyf, ond edrych ar y sefyllfa. Wrth feddwl am yr ychydig Ryddfrydwyr y gwn amdanynt yn yr ardal hon, ni allaf feddwl am gymaint ag un ohonynt a fyddai’n pleidleisio i Blaid Cymru mewn unrhyw amgylchiad, boed hi’n Brexit neu unrhyw beth arall; llawer tebycach mai pleidleisio i’r ymgeisydd mwyaf tebyg o’i churo. Ond dyma Farchfilwyr Texas, yn ffurf Plaid Brexit, i’r adwy drachefn, gyda’r posibilrwydd (ni allwn honni dim mwy) o fynd â thipyn oddi ar Lafur yn rhai o barthau mwy gwerinol ein hetholaeth. A fydd hynny’n ddigon i wrthbwyso dylanwad yr ELIFFANT yn yr ystafell, sef Prifysgol Bangor, sy’n gwestiwn mawr.

Ac yng ‘ngwlad iawn Geredigiwn deg’ mae dau eliffant, mawr a bach, sef Prifysgol Aberystwyth a thua hanner Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. O blith cefnogwyr Mark Williams, faint sydd (a) yn hen Ryddfrydwyr Ceredigion, a (b) yn bleidleiswyr ethnig y colegau? Heb wybod yr ateb, gallwn gynnig cymaint â hyn. Am genedlaethau ni bu pleidleiswyr traddodiadol Rhyddfrydiaeth yn uniaethu ag unrhyw bolisi. Heddiw ceir arwyddion fod un polisi, sef Prydeindod, yn cynhesu peth ar eu calonnau. Darllenwn fod digon o hen Ryddfrydwyr De-Orllewin Lloegr hefyd yn Frexitwyr selog, a synnwn i damaid nad oes digon o’r Cardis yr un fath. Pe gallai Nigel gynnig tamaid blasus, am y tro, i’r rhain, gallai fod yn help i Ben Lake. Ond digon i wrthbwyso dylanwad yr eliffantod?

Ar wefan BBC Cymru Fyw, 12 Tachwedd, llwyddodd Vaughan Roderick a Laura McAllister i drafod Ceredigion heb gyfeirio at yr eliffantod o gwbl. Pam y mae pawb o’r sylwebyddion a’r arbenigwyr yn anwybyddu’r ffactor hwn?

(2) AMODAU

Dyna’r SNP wedi cyhoeddi’n glir ei hamodau gogyfer â chefnogi llywodraeth Corbyn petai’r llywodraeth honno’n dod yn bosibilrwydd o gwbl . Yn eu plith, yn wir yn bwysicaf un, mae’r amod fod Trident yn gadael yr Alban. Pe dôi hi i hynny, dyma fyddai’r ergyd fwyaf erioed i falchder y Sefydliad Prydeinig. I’r Albanwyr, dyma fyddai dial Wallace, ac i ni Gymry, dial Dafydd ap Gruffudd. Bydd y gwleidyddion Torïaidd, gan wybod hynny, yn gynddeiriog, a dyma Michael Gove wedi dechrau’r tanio. Bydd mwyafrif y gwleidyddion Llafur yn fwy cynddeiriog: dyma Nia Griffith AS (Llanelli) fel llefarydd yr wrthblaid ar Amddiffyn, newydd ei chyhoeddi ei hun ‘gant y cant o blaid Trident’ wrth sicrhau undebwyr llafur (sef un o’r carfanau mwyaf adweithiol yn y mater hwn) fod eu swyddi ‘amddiffyn’ yn berffaith saff o dan Lafur. Rwan Corbyn, os wyt ti’n dal yn ddiarfogwr niwclear, am ba hyd mae hon i gael aros yn llefarydd?

Os daw’r diwrnod (ac mae’n fwy tebyg o ddod trwy annibyniaeth yr Alban na thrwy unrhyw beth a wna’r Chwith Brydeinig lipa, ddiafael, ddi-ddim) i ble’r aiff y llongau tanfor wedyn? Byddai croeso mawr yn Barrow-in-Furness yn ôl rhaglen y noson o’r blaen – ‘it’s jobs’, ond yn ôl datganiad Carwyn fis Mai 2012 byddai mwy na chroeso yng Nghymru. Rwyf wedi gofyn y cwestiwn fwy nag unwaith ar y blog, a yw Adam eto wedi gofyn i Drakeford a yw hyn o hyd yn bolisi Llafur Cymru? Ond does dim pwynt gofyn bellach, gan fod Adam ei hun wedi gwneud cytundeb â Jo Botwm Niwclear.

Dyma inni wleidyddiaeth eithafol dila a chwerthinllyd.

Yr ardderchog un-ar-ddeg

8 Tach

Dyma’r hyn a gofnodais ym mlog 1 Gorffennaf, pan etholwyd Jo Swinson yn arweinydd y Democratiaid: ‘Y ddau ymgeisydd am arweinyddiaeth y D.Rh. yn cael eu holi gan Cathy Newman. I gloi’r cyfweliad, pedwar neu bump o gwestiynau byrion, ateb “byddwn” neu “na fyddwn” . A’r pwysicaf o ddigon o’r rhain: “Fyddech chi’n pwyso’r botwm niwlcear?” Jo Swinson: “Byddwn”. Ed Davey: “Byddwn”.

Wedyn, 3 Gorffennaf, meddwn i: ‘Na chymerwn ein camarwain gan amgylchiadau arbennig y dwthwn hwn: ydyw, am y tro, mae’r D.Rh. i’w gweld yn hel atynt eu hunain gyfran dda o’r Arhoswyr: pleidlais ar sail polisi, am unwaith yn eu hanes, a thros dro. Nid yw trwch pleidleiswyr arferol y D.Rh. yn uniaethu ag unrhyw bolisi, ac ni byddent yn derbyn cyfarwyddyd gan eu harweinwyr i gefnogi P.C. hyd yn oed pe bai cyfarwyddyd o’r fath … Prydeinwyr yw’r rhan fwyaf ohonynt, a gwerth eu cyfranogiad … yw eu bod yn rhannu’r bleidlais unoliaethol dipyn bach.’

Ac ymhen deuddydd eto, 5 Gorffennaf: ‘Yr help mwyaf y gall y D.Rh. ei roi i B.C. fydd sefyll ym mhobman fel ag i rannu tipyn bach ar y bleidlais unoliaethol. Lle byddai’r D.Rh. heb ymladd nid oes unrhyw fath o sicrwydd, nac yn wir debygrwydd, y byddai ei phleidleiswyr yn trosglwyddo’u cefnogaeth i B.C.: y gwrthwyneb, mwy na thebyg.’

Fel y dywedais, 31 Hydref, rwy’n osgoi darogan. Ailddyfynnaf yr uchod yn unig fel ffactorau i’w cadw mewn cof wrth inni wylio beth a ddigwydd yn 11 sedd y ‘Gynghrair Aros’.

Ond dyma ichi beth fyddai wedi bod yn hwyl. Bod y DDWY blaid yn tynnu’n ôl yng Ngheredigion, gan eu bod mor gytûn ym mhobman arall, gydag un ‘Blaid Aros’ yn sefyll, a honno (a) gant y cant dros annibyniaeth i Gymru a (b) gant y cant dros bwyso’r botwm yna gyda Jo.

Biblioffobia

5 Tach

Ym mlogiad Hydref 4ydd mi soniais am y profiad digri sydd i’w gael bron yn rheolaidd yn ffeiriau llyfrau Cymdeithas Bob Owen: ‘Lle rhyfedd yw’r Ffair Lyfrau. Mae’n llawn o bobl oedrannus sy’n cwyno fod ganddynt eisoes lawer iawn gormod o lyfrau, nad oes ganddynt le i’w cadw, ac na fyddant o unrhyw ddefnydd na diddordeb i’w plant. Cymeriad cyfarwydd yn y Ffair yw’r gŵr sy’n adrodd bod ei wraig yn cwyno am y llyfrau (byth fel arall) ac eisiau iddo gael eu gwared.’

Un amlygiad yw’r hyn yr wyf yn ei grynhoi yma o gyflwr seicolegol arbennig. Yr enw technegol arno, mae’n debyg, yw ‘biblioffobia’ – neu ‘ofn llyfrau’. A daw i’m cof amlygiadau eraill ohono.

(1) Y gŵr (ie, gŵr, sylwer eto) sy’n llyfrgarwr, ie digon posib yn ysgolhaig neu lenor ei hun, ond sy’n addef yn ddistaw bach wrth gyfeillion ei fod yn gorfod SMYGLO ambell lyfr i’w stydi heb i’w wraig sylwi.

(2) Y llyfrgarwr sydd wedi gwneud rheol iddo’i hun ers blynyddoedd, fod llyfr i fynd allan am bob un a ddaw i mewn.

(3) Un o’m cydnabod (fe’i galwn yn X) yn awyddus i gael gwared â llyfrau ei dad, ‘achos, fel y gwyddost ti, dydw i ddim yn llenor.’ Fy ymateb distaw innau: ‘Ia mi wn i, X, ac mi ŵyr y byd, nad wyt ti ddim yn llenor. Ond fedri di ddarllen?’ (A bron yn ddi-feth mewn achos fel hyn fe’n hysbysir fod y llyfrau’n hen; yn wir maent yn hen iawn, ac yn ofnadwy o hen. Ran amlaf fe geir eu bod cyn hyned â hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif.)

(4) Ysgolhaig yn cael gwared â rhai silffeidiau o lyfrau i wneud lle i … ornaments!

(5) Brys annuwiol gweddw i werthu llyfrau ei diweddar ŵr bron cyn i’r creadur oeri yn ei arch. Mae gennyf amryw eitemau yn y tŷ yma ac arnynt lofnodion gwŷr llên a’u trysorodd unwaith, tystion mud o’r chwalfa hon.

(6) Taro i siop elusen, a rhyw gip dros y silffoedd llyfrau Cymraeg. Onid llofnod hwn-a-hwn sydd yma, gŵr o ddiwylliant, ie tipyn o awdur neu ysgolhaig ei hun, eto fyth? Onid oes plant iddo, hwythau wedi cael ysgol a choleg a’u codi yn sŵn y Pethe? Y genhedlaeth yn amlwg wedi penderfynu, nid yn unig nad oes ganddi hi ddefnydd i lyfrau’r hen ddyn, ond hefyd na bydd gan ei phlant hithau, na’i hwyrion, na neb, ddefnydd iddynt na diddordeb ynddynt byth eto.

Yn wir mae rhif (6) yn ein harwain at ffenomen seico-gymdeithasol ehangach ac un o’n problemau canolog – efallai y fwyaf o’r cyfryw – yng Nghymru heddiw, sef ymddiswyddiad neu yn wir ymddiorseddiad y dosbarth proffesiynol Cymraeg. Gollwng gafael, rhoi’r gorau i’r job, ‘rhoid gif-yp’. Digwyddodd o leiaf deirgwaith o’r blaen yn ein hanes, ac un o’r dyddiau hyn fe ddigwydd un waith yn ormod.

Tyrcwn call

31 Hyd

Echdoe fe bleidleisiodd Aelodau Seneddol Plaid Cymru yn erbyn cael etholiad cyn y Nadolig.

Am unwaith dyma dyrcwn call. Ond y ffordd arall yr aeth y mwyafrif y tro hwn.

Ni ddoed â’r dyddiad ymlaen ddigon i blesio’r Democratiaid Rhyddfrydol, oedd yn poeni y byddai myfyrwyr y colegau … mewn etholaethau arbennig … yn dechrau treiglo adref erbyn Rhagfyr 12ed. Ond na phoenwch, bydd digon o fyfyrwyr ar ôl, mewn tair o drefi Cymru yn arbennig, i achosi problem go fawr.

Deugain mlynedd yn ôl y dylasid rhagweld y broblem hon, gan Blaid Cymru a hefyd gan yr ychydig Gymry yr oedd ganddynt – neu a gredai fod ganddynt – ryw ychydig o ddylanwad o fewn y colegau.

Mae’n bur debyg fod y Sun â’i dudalen flaen yn barod ar gyfer bore’r 13eg: ‘BONKING BORIS’S BUMPER BREXMAS BONANZA’. Ond peidiwn â bod yn rhy sicr. Does wybod beth ddaw allan o’r blychau yna, ac mae’r hen G.A. bellach yn ddigon o Hen Lwynog (fel y cymeriad hwnnw yn O Law i Law) i broffwydo dau beth, a dau beth yn unig, am etholiad cyffredinol, sef (a) y bydd ynddo rywbeth hollol annisgwyl, a (b) y bydd ynddo rywbeth hollol wirion.

Ar y naw ?

27 Hyd

Rydym wedi cael un gynghrair anfad yn ddiweddar, sef honno rhwng Plaid Cymru a’r Democratiaid Rhyddfrydol yn isetholiad Brycheiniog a Maesyfed. A heddiw dyma sôn am un arall. Y Democratiaid a’r SNP y tro hwn yn uno i alw am ddwyn etholiad cyffredinol arfaethedig Boris ymlaen o’r deuddegfed o Ragfyr i’r nawfed.

Pam y tridiau o wahaniaeth? Rheswm a roes Sarah Wollaston, un o’r ‘D.Rh. Newydd’, ar y radio y bore ’ma yw y bydd y prifysgolion yn cau ac y bydd ‘llai o fyfyrwyr o gwmpas’ erbyn y deuddegfed. O gwmpas ble? Etholaethau fel Caergrawnt, Canol Caerdydd … a Cheredigion efallai?

Allwn ni ddim beio’r SNP o gwbl am ymuno yn yr alwad hon. A’r arolygon yn addo’n dda iddi, gorau po gyntaf mae’n siŵr. Ac iddi hi nid yw’n broblem y naill ffordd na’r llall a fydd y colegau ar agor ai peidio, gan mai Albanwyr yw mwyafrif myfyrwyr yr Alban.

Ond bydd problem Plaid Cymru yn para tan ar ôl 14 Rhagfyr (dyddiad cau y Brifysgol ger y Lli) ac yn wir 16 Rhagfyr (dyddiad cau y Brifysgol ar y Bryn).

Petai Rhagluniaeth am drugarhau wrth BC mewn dwy o’i seddau, byddai’n gosod yr etholiad rhwng 28 Mawrth a 18 Ebrill, sef gwyliau Pasg yr ysgolheigion ifainc. Ond rhyfedd yw Rhagluniaeth Fawr y Nef, fel y gwyddom.

Digon o waith

18 Hyd

Ar rywbeth arall yr oeddwn wedi meddwl sgrifennu heddiw, ond trawyd fy llygad gan hysbyseb tudalen lawn yn GOLWG gan Brifysgol Aberystwyth, ‘sefydlwyd … yn 1872’ (cywiriad bach i ddechrau, 2007).

Yn y gyfrol WELE WLAD, a hysbysebais y tro diwethaf, fe welir cyfweliad a wnaed â’r Athro W.J. Gruffydd yn 2013 ac a ymddangosodd yn BARN.  A’i ddiddordeb mor fyw ag erioed yn hynt colegau Cymru, caed ef yn holi ‘Deudwch i mi, sut mae pethau tua Bangor?’ a  ‘Pwy sy wrthi tua’r Aberystwyth ’na?’  Gwyddem ystyr yr ail  gwestiwn, a rhaid oedd esbonio iddo mai cadair wag fu cadair Gwynn, a chadair Parry Bach hefyd, ers amser, a simsan iawn megis, gyda’r awdurdodau un ai yn methu neu yn gwrthod eu llenwi.  ‘Dim pres’ oedd y rheswm a roddid ar y pryd, ac ni chlywais fod unrhyw newid oddi ar hynny.

Ond yn GOLWG heddiw wele hysbysebu wyth o swyddi y mae’r Brifysgol ger y Lli yn awyddus i’w llenwi:

Pennaeth Marchnata, Dylunio a Rheoli Brand– £52,560-£59,135

Pennaeth Recriwtio a Datblygu Rhyngwladol– £41,526-£49,553

Rheolwr Rhanbarthol  – £34,804-£40,322

Swyddog Rhanbarthol  – £23,067-£25,941

Rheolwr Dadansoddi Data Myfyrwyr  – £28,331-£33,797

Swyddog Denu Myfyrwyr  – £28,331-£33,797

Swyddog Uwch Digwyddiadau  – £23,067-£25,941

Rheolwr Datblygu’r Ysgol Haf a Rhaglenni Byrion  – £28,31-£33,797

Trueni rywsut na allem gyfweld yr Athro Gruffydd eto, a gofyn sut yn y byd mawr y llwyddodd ef a Griffith John Williams yng Nghaerdydd, ac o ran hynny Henry Lewis a Stephen J. Williams yn Abertawe, Edward Anwyl, Gwynn Jones a Parry-Williams yn Aberystwyth, John Morris-Jones, Ifor Williams ac R.T. Jenkins ym Mangor i ymdopi o ddydd i ddydd heb gymorth Swyddog Rheoli Data Myfyrwyr, heb sôn am Bennaeth Marchnata, Dylunio a Rheoli Brand.

***

Beth petawn i’n dweud mai swyddi cwbl ddiangen, dialw-amdanynt, di-bwynt, dibwrpas a di-fudd yw’r wyth a hysbysebir uchod, ynghyd â channoedd yr un fath â hwy drwy holl anialwch byd y prifysgolion, cynnyrch dychymyg gwallgo pobl wedi hen golli golwg ar yr hanfodion?  Wel, dyna fi cystal â bod wedi ei ddweud, ac o’r foment hon mae llwyfan y blog yn gwbl agored i unrhyw gynrychiolydd o Brifysgol Aberystwyth sgrifennu i mewn a’m profi’n anghywir. Gadewch inni glywed …

A chofiwch ddarllen y cyfweliad, t. 41 yn y llyfr.

clawr blaen

Holl Hwyl y Ffair

14 Hyd

clawr blaen

Yn gynharach eleni cyhoeddodd Dalen Newydd Llythyr Gildas a Dinistr Prydain. Oedd, roedd hi’n flêr ym Mhrydain y chweched ganrif.

Bellach, dyma inni Wele Wlad: Ysgrifau ar Bethau yng Nghymru. Ydi mae hi’n flêr yng Nghymru’r unfed ganrif ar hugain.  Ond yng nghanol y llanast – ac yn wir o’i herwydd – mae tipyn o hwyl weithiau hefyd.

Fe lansiwyd y gyfrol newydd hon – os ‘lansio’ yw ei rhoi ar werth am y tro cyntaf – yn Ffair Lyfrau Cymdeithas Bob Owen ym Mhorthaethwy ddydd Sadwrn.

Lle rhyfedd yw’r Ffair Lyfrau. Mae’n llawn o bobl oedrannus sy’n cwyno fod ganddynt eisoes lawer iawn gormod o lyfrau, nad oes ganddynt le i’w cadw, ac na fyddant o unrhyw ddefnydd na diddordeb i’w plant. Cymeriad cyfarwydd yn y Ffair yw’r gŵr sy’n adrodd bod ei wraig yn cwyno am y llyfrau (byth fel arall) ac eisiau iddo gael eu gwared.  Oni fyddai’n well petaem yn mynd i gyd i sêl feheryn ryw flwyddyn, rhyw newid bach oddi wrth duchan a heneiddio gyda’n gilydd ym myd llên?

Onid oes waed newydd yn y Ffair? Myfyrwyr? Academwyr ifainc, neu hyd yn oed ganol oed? Anaml iawn. A beth am athrawon ein hysgolion cynradd ac uwchradd? Dim ffiars o beryg.

Ond cyn inni anghofio.  Mae Wele Wlad yn gydymaith i’r gyfrol Meddyliau Glyn Adda (2017) a gellir cael y ddwy gyda’i gilydd fel ‘Pecyn yr Oes’ am y pris manteisiol o £20 yn lle £25.   Gan eich llyfrwerthwr neu o dalennewydd.cymru.