Amodau cydweithio

16 Medi

Y stori bore ’ma.  Dyfynnaf o BBC Cymru Fyw: “Mae Llywodraeth Cymru wedi penderfynu parhau i fynychu un o ffeiriau arfau mwyaf y byd, gyda ‘nifer fach’ o swyddogion yn mynychu’r digwyddiad.   Mae Aerospace Wales hefyd yn  derbyn cefnogaeth ariannol gan y llywodraeth i fynychu’r digwyddiad amddiffyn ‘Defence and Security Equipment International’ (DSEI) yn Llundain …”  Ac yn y blaen.        

“Y digwyddiad dirmygus hwn” meddai Plaid Cymru, ond gwych o beth yn ôl y Ceidwadwyr. “Cefnogi busnesau Cymru … sector hanfodol bwysig … gwerth mwy na £19bn i economi’r DU …”    Gweler BBC Cymru Fyw am y manylion troi-stumog.

A dyna’i phrofi hi unwaith yn rhagor. Cofiwch sylw cryno a chywir David Davies A.S. (Mynwy) flynyddoedd yn ôl, mai’r cyfuniad naturiol yng ngwleidyddiaeth Cymru fyddai Tori-Llafur.  Dyma’r ddwy sy’n sylfaenol gytûn ar y pethau hanfodol.  Mae’n wir nad oes gan lywodraeth ranbarthol neu ddatganoledig ddim polisi tramor, ond o’i chychwyniad mewn adwaith i’r Rhyfel Byd Cyntaf, ei pholisi tramor rhithiol neu ddamcaniaethol, sef mynd yn groes i imperialaeth Prydain, fu nod amgen Plaid Cymru a’r rheswm dros ei bodolaeth. A dyna ichi heddiw, llywodraeth Boris ynghyd ag America, newydd gael andros o drwyn coch yn Affganistán, yn cynllunio sioe fawr yn y Pasiffig i ddychryn China !  A gawn ni glywed Syr Anysbrydoledig Starmer yn codi llais yn erbyn hyn?  Faint o fet ?

Ac eto … er hyn i gyd … pa ddwy blaid yr union ddyddiau hyn sy’n mwmian ynghylch “cydweithio”?  Gawn ni gymryd mai amod gyntaf Adam i Drakeford fydd “dim un o dy draed di i’r ffair arfau ’na, a dim dimai goch i’r un cwmni o Gymru fynd yno”?   Yntê Adam? 

Darllenwn mai diben y cydweithio fyddai  “cyflawni dros Gymru” ac “adeiladu dyfodol cryfach tu hwnt i’r pandemig coronafeirws”.  Os mai dyna’r nod, a dim mwy, oni fyddai’r Ceidwadwyr, ynghyd â rhyw un Democrat Rhyddfrydol dyweder, yn gwneud llawn cystal partneriaid i Lafur?

Cydweithio â Llafur, hyd yn oed heb i hynny olygu clymbleidio, dyma ddylai fod y chwe amod sylfaenol gan genedlaetholwyr.

1.  Y MWD.   A’r polisi?  DIM MWD.

2.   Y POSTFEISTRI.  Nid oes dim iawndal  byth yn mynd i ad-dalu am y cam a’r dioddefaint a achoswyd.  Ond dylai’r symiau fod yn llawer iawn  mwy na dim sydd wedi ei roi hyd yma.  Ac ymhellach, dylid galw i gyfrif yr holl bobl, yn gyhuddwyr celwyddog, yn dwrneiod, ynadon a barnwyr, a fu’n gyfrifol am yr erledigaeth warthus hon. Rhaid wrth ddeddf i wneud hyn yn bosibl, Gweler blogiau 3 Hydref 2020 a 19 Ebrill a 31 Mai eleni.

3. TRIDENT.   Datganiad clir a therfynol nad yw polisi Carwyn wirion, ”mwy na chroeso” yn bolisi Llafur Cymru bellach, ac na fydd byth eto.

4.  NIWCLEAR.   Dim un niwc, mini, maxi nac unrhyw fath arall, ym Môn, Meirion nac unrhyw fan yng Nghymru. Peidiwch â dweud nad oes cysylltiad â’r llongau tanfor yna sy’n mynd i gael eu rhoi i Awstralia i ddychryn China. Gweler blog 26 Awst

5.  TAI.  Fel mae’r blog hwn wedi dweud fwy nag unwaith o’r blaen, y broblem sylfaenol yng Nghymru yw gormod o dai, a’r Cymry ddim yn gallu eu meddiannu.  Pwyll cyn adeiladu dim mwy o dai ar hyn o bryd, ond yn hytrach deddfwriaeth ac adnoddau yn galluogi awdurdodau lleol i fynd hanner-yn-hanner ag unrhyw Gymro neu Gymraes sydd am brynu cartref.   Gweler blogiau 3 Mai a 10 Gorffennaf.

6.    HILIAETH.   Dan rith gwrth-hiliaeth, bu ymosodiad hiliol arall ar y Cymry yn argymhellion “Undeb Gwrth-hiliaeth Cymru” i Gyngor Celfyddydau Cymru a’r Amgueddfa Genedlaethol.  Dowch inni glywed llywodraeth Cymru yn ei datgysylltu ei hun yn llwyr oddi wrth gastiau fel hyn.  Gweler blog 22 Awst.

Mae pethau eraill pwysig iawn, ond dyna ddigon am y tro.  Hwyl ar lunio’r cytundeb, bois!  

“Mynnwn ni ein mini-niwcs …”

26 Awst

Dyna ddymuniad gwallgo llywodraeth Cymru heddiw.

Os gwireddir hwn, dyna fydd ei diwedd hi. Waeth inni heb â malu am ddim byd arall yng Nghymru. Bydd y cwbl ar ben.

Bydd pawb yn ei iawn bwyll yn dwys ystyried y rhybudd isod a gyhoeddwyd gan PAWB a CADNO.

Ac yn awr wleidyddion Caerdydd. Pa rai ohonoch sydd am ddatgan llwyr wrthwynebiad i’r cynllun lloerig?

  • * * *

Datganiad i’r Wasg gan PAWB a CADNO 26/08/2021

DIGON YW DIGON – DIM MWY O NIWCS I DRAWSFYNYDD NA WYLFA

Cyhoeddwyd fod yr Americanwr Mike Tynan wedi ei benodi fel Prif Weithredwr Cwmni Egino, sef cwmni a grëwyd gan Lywodraeth Cymru i barhau â gweithgaredd niwclear yn Nhrawsfynydd.

Mae PAWB a CADNO yn datgan yn eglur eu gwrthwynebiad i’r apwyntiad hwn.

Dylai safle hen atomfa Trawsfynydd fod yn ganolbwynt i ddatblygu technolegau adnewyddadwy a chynaliadwy sy’n cynnig swyddi i bobl leol yn y tymor byr a’r canolig, heb y peryglon sydd ynghlwm â niwclear.

Drwy apwyntio Mr Tynan, cyn brif weithredwr cwmni Westinghouse UK, rhan o’r cwmni niwclear dan berchnogaeth Toshiba a aeth i’r wal yn 2017, mae Llywodraeth Cymru unwaith eto yn cefnogi technoleg ffaeledig a hen ffasiwn. Unwaith eto cawn weld codi gobeithion lleol am waith, heb fawr ddim addewidion o sylwedd. Gwelwn drachefn y ffydd ddiysgog mewn gallu rhywun o’r tu allan i ddiwallu ein hanghenion. Ac fel y gwelwyd droeon, mae elît y diwydiant niwclear yn sicrhau cyflogau ar draul y werin.

Beth yw cyflog Mr Tynan, tybed? Faint o adnoddau y mae ac a fydd Llywodraeth Cymru yn ei roi i Cwmni Egino? Faint o swyddi fydd yna? Faint ohonynt i bobl leol?

Pam mae Llywodraeth Cymru yn fodlon croesawu cwmni Rolls-Royce i safle Trawsfynydd, ac o bosib y Wylfa, pan mae’r cwmni hwnnw yn brolio fod datblygu Adweithyddion Niwclear Bychan (sydd ddim mor fychan, gyda llaw) o fantais i allu Prydain i gynnal arfau niwclear?

Nid oes digon o brawf y bydd y dechnoleg wedi ei datblygu yn ddigonol i wneud gwahaniaeth yn y frwydr argyfyngus i ymladd newid hinsawdd mewn pryd. Yn ogystal mae adnoddau cyhoeddus prin sy’n cefnogi niwclear yn golygu nad ydi’r adnoddau hynny ar gael i dechnolegau gwirioneddol wyrdd a chynaliadwy.

Gyda llaw, mae digon o dystiolaeth y byddai’n fwy addas ymchwilio i eisotopiau meddygol yn y dinasoedd lle y cawn nhw eu defnyddio yn yr ysbytai arbenigol – rhyw abwyd i wneud ynni niwclear yn fwy derbyniol yw’r sgwarnog yma.

Ymddengys fod Llywodraeth Cymru yn hollol sinigaidd wrth honni fod Cenedlaethau’r Dyfodol yn cyfrif. Gwell ganddynt groesawu diwydiant cyfalafol efo cyswllt amlwg efo’r diwydiant arfau niwclear.

Galwn ar Lywodraeth Cymru i roi’r gorau i gefnogi’r diwydiant difaol hwn ar unwaith. Gwastraffwyd gormod o arian, adnoddau ac amser yn barod ar niwclear.

Dyma lle i gychwyn:

  1. Diswyddo Mike Tynan.
  2. Datgan mai ar gyfer datblygiadau cynaliadwy a gwyrdd fydd gwaith Cwmni Egino yn y dyfodol, ac nad oes croeso i niwclear yn Nhrawsfynydd na’r Wylfa.
  3. Penodi Bwrdd newydd heb gysylltiadau niwclear i Ardaloedd Menter Eryri a Môn, gan adlewyrchu mentrau cymunedol yn yr apwyntiadau.
  4. Cau y Sefydliad Dyfodol Niwclear ym Mhrifysgol Bangor.
  5. Sicrhau nad oes gan M-Sparc unrhyw gysylltiad pellach â’r diwydiant niwclear, ac apwyntio cyfarwyddwyr newydd i adlewyrchu hynny.
  6. Adolygu Cynllun Datblygu Lleol ar y cŷd rhwng Gwynedd a Môn; Cynllun Twf Gogledd Cymru; a Cymru’r Dyfodol gan dynnu pob elfen niwclear ohonynt, a rhoi’r adnoddau i gefnogi diwydiannau cynaliadwy fydd o fudd i’n pobl.

Newid hinsawdd, diffyg cartrefi, tlodi, anghyfartaledd – dyma broblemau dyrys ein hoes.

Nid yw’r obsesiwn niwclear yn gwneud dim oll i ddatrys y problemau hyn; mewn gwirionedd mae’n ychwanegu atynt.

Cyswllt: CADNO – Meilyr Tomos 0790 545 1571. PAWB – Dylan Morgan 07391 814 235; Robat Idris 07799 41 66 96

Nodyn i olygyddion:

https://www.ft.com/content/70c7d7d7-6658-4d6a-9370-64087bf314e7

Ateb yr Ynfyd

22 Awst

Cyngor Llyfr y Diarhebion (26: 4) yw “Na ateb ynfyd yn ôl ei ynfydrwydd; rhag dy fod yn gyffelyb iddo.” Am hynny fe geisiwn fod yn fyr heddiw, dim ond nodi fod y cyhuddiadau o hiliaeth a wnaed gan Undeb Gwrth-hiliaeth Cymru yn erbyn Cyngor y Celfyddydau a’r Amgueddfa Genedlaethol yn codi cwestiynau difrifol ynghylch safon trafodaeth gyhoeddus yng Nghymru.

Yn ddiweddar mae’r lobïwyr diorffwys gwrth-Gymraeg wedi cael gafael ar erfyn newydd sef yr hyn y maent hwy yn ei alw yn wrth-hiliaeth. Effaith eu cŵyn yn y pen draw yw ensynio na all pobl o liwiau heblaw gwyn ddim dysgu iaith. Dylasent ddarllen llyfr newydd Simon Brooks, Hanes Cymry, cyn agor eu cegau.

Gwendid ar ran yr Amgueddfa a Chyngor y Celfyddydau fu gofyn barn y bobl hyn yn y lle cyntaf. Gwnaed y gwahoddiad yn gyfle i ymosod yn gyffredinol ar bolisi o ystyried y Gymraeg yn gymhwyster.

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi ateb y cyhuddiadau mewn termau ymataliol iawn. Ond pryd cawn ni glywed gan Adran Comisiynydd yr Iaith? Dyna’r corff a ddylai ddweud wrth yr ynfydion am fynd i ganu.

Pwynt a chwestiwn …

18 Awst

O’r pellter hwn ynghylch y dyddiau diwethaf yn Affganistán.

Bu Prydain ac America’n llwyddiannus yn erbyn pwerau mawr milwrol eraill oedd yn yr un gêm â hwythau – dau Ryfel Byd, ac yn wir y Rhyfel Oer. Ond colli bob amser yn erbyn ymladdwyr guerilla. Ffaith.

Cymharwch Gymru heddiw ac Affganistán. Crefydd gymharol rydd ac eangfrydig yn dymchwel yn dipiau o’n cwmpas; crefydd eithafol gaethiwus yn mynd o nerth i nerth. Sut yr ydych chi, ddarllenwyr y blog, yn esbonio hyn? Neu – cwestiwn cyffiniol, er nad yr un cwestiwn yn union chwaith – sut mai Cristnogaeth ac nid Moslemiaeth sydd wedi ei tharo gan seciwlariaeth y byd modern?

AmGen Eisteddfodol

8 Awst

Dyma’r wythnos wedi hedeg, a dyma ninnau wedi cael ein gwala o “rîli” a “rîli rîli”.

Do, fe lanwyd bwlch gan yr Eisteddfod AmGen, ac rydym yn ddyledus i bawb a’i gwnaeth yn bosibl. Ambell beth yn croesi’r meddwl:

  1. Efallai i mi golli rhywbeth, ond a wnaed rhyw sylw o ganmlwyddiant awdl a phryddest Caernarfon 1921, dwy o’r rhai mwyaf ysgubol erioed?
  2. Pethau i’r Orsedd yw’r pwynt hwn a’r nesaf: nid oes yma ond teimlad lleygwr. Dan amodau normal mae ymdaith y gwisgoedd gwynion i mewn a thrwy’r pafiliwn yn ddifyr, bron na ddywedem yn ddramatig ac weithiau’n cyflymu curiad calon. Tipyn yn ddiniwed y cefais i’r soft shoe shuffle a welwyd eleni. Byddai’n well petai’r Orsedd yn ei lle, i’r golau ddod arni ar ganiad y Corn Gwlad. Ond gobeithio’n wir y gallwn ddychwelyd at yr hen drefn yn Nhregaron.
  3. Teimlaf fwy a mwy o chwithdod ar ôl Gorsedd Beirdd Ynys Brydain. Mae mytholeg yr Ynys, y syniad o Ynys Brydain Frytanaidd, yn rhan o’n gwneuthuriad. Os anghofiwn y pethau hyn fe gollwn yr allwedd i’n sefyllfa fel Cymry heddiw, ac i’n problem, ac i’r ateb iddi. Efallai yr hoffech ddarllen eto fy hen flog, 18 Awst 2019.
  4. Ac yn olaf heddiw. Eisteddfodwyr ac eraill, ar boen eich bywyd ac er mwyn popeth, cofiwch osgoi’r gystrawen anfad ddiystyr “doeddwn i heb ..” lle golygir “roeddwn i heb …” neu “doeddwn i ddim wedi …”. Sawl gwaith mae’n rhaid dweud?

Dyma un dda

28 Gor

Stori reit dda yr wythnos yma, academwr Albanaidd yn defnyddio Cymru ddof, ufudd fel offeryn i geryddu’r Alban wrthryfelgar. Yr Athro Adam Tomkins yw’r gŵr; bu hefyd yn Aelod Rhestr yn Senedd yr Alban ar ran y Ceidwadwyr. Ffurfiodd ei argraff o Gymru ddedwydd, ddiddrwg ar ôl wythnos o wyliau yn Ne Sir Benfro.

‘ “Angry” Scotland should be more like Wales and accept its place within the union,’ medd y pennawd. Ni ddyfynnaf ddim mwy, mae’r stori i’w chael ar Nation Cymru, ac mae cryn dipyn o ymateb.

Petai Emrys ap Iwan gyda ni heddiw byddai ganddo ddefnydd ysgrif newydd, ‘Bully, Taffy a Jock’. Cofiwch ddarllen Hen Lyfr Bach Bully, Taffy, a Paddy. Os nad yw gan eich llyfrwerthwr gallwch ei archebu o dalennewydd.cymru.

Cherchez la femme …

25 Gor

Digwydd gwylio darn o gyfweliad Dominic Cummings ddoe lle roedd yn cyhuddo Carrie, Mrs Johnson bellach, o ymyrraeth ac achosi penderfyniadau annoeth.

Ie, cherchez la femme, yr esgus hynaf … Ond yn wir, yn y llyfrau hanes mae ambell gofnod o wragedd neu fodins Stryd Downing yn dylanwadu, a choelia’ i byth nad yr enghraifft bwysicaf a mwyaf trychinebus yw’r hyn a adroddir amdani ei hun gan Frances Stevenson, Iarlles Lloyd George yn ddiweddarach, ar dudalennau 73-4 o’i hunangofiant, The Years that are Past. Sôn y mae am benbleth Lloyd George yn nyddiau cyntaf Awst 1914. Mae’n dyfalu fod Dafydd, yn ei galon, eisoes wedi penderfynu o blaid rhyfel, ond ei fod yn oedi nes cael rheswm a chyfiawnhad. Dyfynnwn:

“My own opinion is that Ll.G.’s mind was really made up from the first, that he knew we would have to go in, and that the invasion of Belgium was, to be cynical, a heaven-sent excuse for supporting a declaration of war. … He told me that his decision depended on whether the Germans invaded Belgium or not. In that event we were governed by a treaty. In those days I was not addicted to prayer, but I think as far as I could I prayed that the Germans would invade Belgium.”

Ac oni ddywed yr emyn

“Ni fethodd gweddi daer erioed
 chyrraedd hyd y nef” ?

Ateb bach ac ateb mawr

10 Gor

Pwt bach heddiw yn lle mynd i rali Tryweryn, ac rwyf wedi dweud y cwbl o’r blaen.

Yn 2004 mi sgrifennais fel hyn, a’i ailadrodd oddi ar hynny:

‘Hwyrach fod rhan o’r ateb gan yr hen Gymry. Daliaf fod hawl o hyd gan bob Cymro i hendref a hafod, os yw ei amgylchiadau mewn rhyw fodd yn caniatáu. Gadewch inni beidio â gwamalu: mae tŷ haf neu ail gartref yn iawn os mai Cymro a’i piau. Beth amdani, blant alltud ein hardal a aeth yn “drigolion gwaelod gwlad a gwŷr y celfau cain”? Nid yw’n ateb cyflawn i’r broblem o bell ffordd. Ond mae’n un ffordd fach o “ddal dy dir”.’

(Gweler ‘Hafod y Cymro’, t. 140 yn y gyfrol Meddyliau Glyn Adda, neu yn wir ar y blog hwn, 23 Chwefror 2016.)

Gan geisio byw’r broffes hon dyma fi’n dal fy ngafael ar dŷ yn fy ardal enedigol, sy’n ail dŷ i mi. Fy niolch? Y bygythiad o gael dyblu fy nhreth i gyngor gwlatgar Gwynedd. A ddylwn i wneud yr aberth yn llawen, mewn ffydd y bydd yn troi i ffwrdd y prynwr cyfoethog o Loegr? Os dyblir y dreth, neu ei threblu, neu fwy, mentraf broffwydo na fydd yn mennu y mymryn lleiaf ar y prynwr hwnnw.

A thro yn ôl mi es mor bell ag awgrymu rhywbeth bach arall, sef y dylai awdurdod lleol yng Nghymru, os yw yn wir o ddifri ynghylch cadw meddiant Cymry ar eiddo, roi tipyn o help ariannol i Gymro sydd am brynu ail gartref yn ei hen ardal. Edrychwch eto ar flog 9 Rhagfyr 2019 (dan y pennawd ‘Tai’), a dywedwch beth sydd o’i le ar yr awgrym.

O ran hynny mi ddywedaf i, heb oedi ddim mwy, beth sydd o’i le arno. Ateb bach ydyw, i broblem fawr fawr, a hwyrach mai gwell fyddai cadw’r adnoddau ar gyfer yr ateb mwy.

Yr ateb mwy. Wel, rwyf wedi ei gynnig ym mlog 3 Mai eleni, a does dim arwydd eto fod neb wedi cymryd y mymryn lleiaf o sylw. A chrynhoi: mae’r dydd wedi dod pan yw’n rhaid i awdurdodau lleol Cymru fynd hanner-yn-hanner gydag unrhyw Gymro sydd am brynu tŷ yng Nghymru. Bydd yn costio, ond rhaid i lywodraeth Cymru ddod o hyd i’r arian a’i ddynodi at y pwrpas. Mae’n gofyn deddf, a honno’n mynd at wreiddiau pethau.

Ond beth mae llywodraeth Cymru’n ei gynnig heddiw? ‘Rydym yn gweithio ar gyflymder i weithredu atebion cynaliadwy i’r hyn sy’n faterion cymhleth. Mae hyn yn cynnwys ymrwymiad i adeiladu 20,000 o gartrefi newydd, carbon isel ar gyfer rhent cymdeithasol yn ystod y tymor Senedd hwn.’

‘Cynaliadwy’? Peidiwch â malu! ‘Carbon isel’? Anghofiwch o! Codi mwy o dai? Dwysáu’r broblem. Wynebwch y gwirionedd: gormod o dai sydd yng Nghymru, a’r Cymry heb allu eu fforddio.

Atebion radical yw’r angen heddiw i lawer o bethau, ond diolch yn bennaf i geidwadaeth ddofn etholwyr y De-ddwyrain, dyma ni eto dan law farw plaid sydd yn an-radical yn nwfn ei henaid, ym mêr ei hesgyrn, yn nhoriad ei bogail ac ym môn ei gwallt.

Pwy a’n gwared?

Chware teg !

8 Gor

Hen barodi y byddai hogiau mawr yn ei chanu yn y 1940au:

Rwyf innau’n filwr bychan
Yn dysgu trin gwn pys,
I saethu Mwsa Linyn
Yng nghanol twll ’i glust …

(Rhywun yn cofio’r gweddill?)

Beth bynnag, siŵr bydd y laser yn barod at y Sul yma …

Dyna ni. Sport. Character-building. Sense of fair play. British values.

Maith ffolineb yr oes

30 Meh

Cylchlythyr i law ddoe oddi wrth y Cyngor Llyfrau. Pwyntiau yn dilyn cyfarfod o’r Is-bwyllgor Datblygu Cyhoeddi, a dyma un o’r pwyntiau:

“Mae’r Pwyllgor wedi gofyn i’r swyddogion edrych ar y defnydd o ‘rybuddion cynnwys’ ar lyfrau. Byddai’n dda clywed gennych os ydych wedi defnyddio rhybuddion o’r fath pan fo modd i gynnwys beri pryder i’r darllenydd.”

Wel naddo mae arna’ i ofn, nid yw hen gwmni bach Dalen Newydd wedi defnyddio rhybudd o’r fath hyd yma. Yn hynny o beth mae mewn cwmni da. Homer, Soffocles, Shakespeare, Dostoefsci – roisoch chi un o’r rhybuddion hyn ar flaen eich gweithiau? Ac yn wir beth am lên y Cymry? Y Gododdin, Canu Llywarch Hen, Y Mabinogi – dyna ichi weithiau sy’n cyfeirio at bethau go ofnadwy. Ac yn nes atom Rhys Lewis, Chwalfa,. Siwan, Ffenestri tua’r Gwyll, Tywyll Heno … heb sôn am hoff, ac unig, nofel disgyblion Lefel-A Cymru ! Oni ddylai eneidiau sensitif gael eu rhybuddio cyn darllen dim o’r rhain? O ran hynny, onid yw Teulu Bach Nantoer yn cynnwys un digwyddiad go frawychus? Ac yn Llyfr Mawr y Plant I, druan o ieir Eban Jôs !

Daw ton o chwŷs oer drosof innau wrth feddwl imi unwaith olygu a chyhoeddi’r gyfrol Canu Twm o’r Nant, sy’n cynnwys y llinellau

What is this gibberish, foolish fellow?
Dam i sil Satan! Dyma Sais eto!

ynghyd ag enghreifftiau gwaradwyddus eraill o anghywirdeb gwleidyddol!

Ond diolch byth, fe ysgafnheir fy nghydwybod ryw ychydig pan gofiaf fod clawr un o’m llyfrau (cyhoeddwyd gan Wasg Carreg Gwalch) yn dwyn “RHYBUDD IECHYD: mae’r llyfr hwn yn cynnwys y gair ‘gwerthuso’.”

  • * *

Maith ffolineb yr oes. Calliwch wir.