Diffinio gair

23 Maw

Cafodd y wasg felen, sef bron y cyfan o’r wasg ddyddiol Brydeinig, fodd i fyw pan fu farw Martin McGuinness. Cafwyd symffonïau o hunangyfiawnder ar ran pobl a gwladwriaeth nad ydynt ERIOED, yn eu HOLL HANES, wedi defnyddio YR UN TAMAID o drais i hyrwyddo buddiannau gwleidyddol.

Daeth i’m cof ddarn bach o ddialog gan George Bernard Shaw yn ei ddrama Saint Joan. Y cymeriadau yw: Cauchon (esgob Beauvais yn Ffrainc), Iarll Warwig (un o gapteiniaid byddin Lloegr), a John de Stogumber (caplan yn y fyddin honno).

THE CHAPLAIN [rising in a fury] You are a traitor.

CAUCHON [springing up] You lie, priest. [Trembling with rage] If you dare do what this woman has done – set your country above the holy Catholic Church – you shall go to the fire with her.

THE CHAPLAIN. My lord; I – I went too far. I – [.he sits down with a submissive gesture]

WARWICK [who has risen apprehensively] My lord: I apologize to you for the word used by Messire John de Stogumber. It does not mean in England what it does in France. In your language traitor means betrayer: one who is perfidious, treacherous, unfaithful, disloyal. In our country it means simply one who is not wholly devoted to our English interests.

CAUCHON. I am sorry; I did not understand. [He subsides into his chair with dignity].

Ffarwel i’r Llygad

22 Maw

Dyma ddehongliad goleuedig Private Eye (rhif 1438) o ddadl ysgol Llangennech:

PE - Copy (2)

Yn y rhifyn nesaf (1439) ymatebodd Robin Llywelyn:

PE

A heddiw (1440) dyma ddau ymateb iddo yntau:

PE - Copy

Yn y tŷ yma mae set bron iawn yn gyflawn o Private Eye oddi ar ei gychwyniad yng nghanol helynt Profumo, 1963. Ond yn awr daw ein tanysgrifiad fel teulu i ben. Digon yw digon. Gwyddem ers blynyddoedd, wrth gwrs, mai llais Chwigiaeth Brydeinig yw’r Llygad, ac mae gwrth-Gymreigrwydd ym mêr esgyrn honno. A pharodïo ymadrodd yn yr iaith fain, ‘deadlier than the Mail’.

Neges Nicola

14 Maw

Amrywiaeth o benawdau da y bore ’ma:

Daily Express – HOORAY ! MPs VOTE TO TRIGGER EU EXIT

Western Mail – Brexit could tear UK apart as Scots head for new vote

The Times – Sturgeon ambushes May

The Guardian – May’s Brexit plan upstaged as Sturgeon seizes her moment

i – Future of the UK in doubt

Daily Telegraph – The new battle for Britain

Scottish Daily Mail – SNP’s DAY OF BETRAYAL

Y ddwy ddiwethaf yn rhai go dda, ond mae’r wobr heddiw am y pennawd mwyaf plentynnaidd yn mynd i’r Daily Mail (Llundain) :

HANDS OFF OUR BREXIT, NICOLA !

Mae gwefannau’r cenedlaetholwyr Albanaidd heddiw’n bur werthfawrogol, e.e. Craig Murray’n blês ar y neges, y modd y cyflwynwyd hi a’r amseriad.

Ie, sylwedd yw’r peth pwysicaf wrth gwrs. Ond fel y cydnebydd pawb mae delwedd yn bwysig hefyd. Llwydda Nicola i gyfleu’n wastad ei bod hi’n gwybod ble mae’n mynd a sut i fynd yno, yn wahanol i Brif Weinidog arall y gallem ei henwi, sy’n gwella’n feunyddiol ei dynwarediad argyhoeddiadol o iâr ddŵr wedi ffrwcsio.

Mae’r blog hwn yn ddigon aml wedi mynegi amheuaeth o refferenda. Ond dyna ni, mae’r SNP yn teimlo, mae’n debyg, bod yn rhaid iddi ddod allan o gysgod y refferendwm o’r blaen, ac mai dyma’r unig ffordd. Ni ddywedodd Nicola yn derfynol y bydd refferendwm. Dweud a wnaeth y bydd yn gofyn i’w Senedd wneud cais am un, a dweud tua pa bryd y bydd un, os bydd un. (Un cyngor bach. Crybwyllodd ‘rhwng Hydref 2018 a Gwanwyn 2019′. Ond peidier â’i gynnal yn y gaeaf. Tywydd drwg – hwyl ddrwg, fel yn hunllef 1979.) Erys un OS arall, sef cydsyniad llywodraeth Llundain.

Os na cheir y cydsyniad hwnnw, dyna’r ysgogiad i seneddwyr yr Alban gymryd hynt tuag Arbroath.

Byddai’n WELL pe gellid symud ymlaen fel hyn, sef bod y Blaid Genedlaethol yn datgan, os caiff hi fwyafrifoedd un waith eto yn etholiadau Holyrood a San Steffan, y cymer hi hynny fel trwydded i gyhoeddi annibyniaeth yr Alban. Ond nid yw’r amserlen yn caniatáu hynny. Cyn y cynhelir yr un o’r ddau etholiad, bydd Brexit wedi digwydd. Neu heb ddigwydd. (Daliaf, hyd yma, i gredu mai’r ail.)

Yn ôl at yr ymhlygiadau i ninnau’r Cymry. Pryd, sut, y gallwn gael gan bobl ddechrau meddwl am y rheini? Wrth nesu at ddiwedd Prydeindod (1965) gofynnodd J. R. Jones: ‘A oes sefyllfa a dynn y gorchudd oddi ar ideoleg Prydeindod ? … Sut y mae dinoethi ideoleg Prydeindod i drwch poblogaeth Cymru a rhoi dannedd yn y dinoethiad drwy ddefnyddio fel ein “sefyllfa ddinoethol” gyflwr y gellir cael gan drwch y boblogaeth i weld eu bod ynddo? … Gallai Lloegr, er enghraifft, o orfod ohoni gyfaddef o’r diwedd i’w haul fachludo, golli ei gallu oesol i fesmereiddio’r Cymry.’

Gall popeth fynd o chwith, wrth gwrs, fel y gwnânt yn aml, chwedl un o feibion enwocaf yr Alban, yn helyntion dynion a llygod. Ond efallai, efallai ein bod yn agos iawn – yn beryglus o agos – at y ‘sefyllfa ddinoethol’ hon. Heb wasg a chyfryngau, a heb fudiad cenedlaethol ag unrhyw siâp arno, sut mae cael y Cymry i weld a deall y sefyllfa?

Dyna dy broblem, Gymro.

Y Gorwel eto

9 Maw

Mae’n bryd dyfynnu unwaith eto ein cyfieithiad o’r englyn enwog:

THE HORIZON

Here’s a mirage like rim of wheel – around us,
Masterpiece of remarkable wizard;
Old line far that not exist,
Old finish that not finishing.

§

Ond gwamalrwydd o’r naill du.

Fore Llun (6 Mawrth) digwyddais daro ar un o gynghorwyr Gwynedd. “Be ydi hyn?” gofynnais i, “fod Gwynedd am newid ei pholisïau iaith a chynllunio i blesio Horizon?” Sicrhawyd fi na fydd hyn yn digwydd. Ond fel arall y dywed adroddiad Y Cymro, 3 Mawrth, ac adroddiad Golwg 360 ddoe.

Os digwydd hyn (ac mae RHYWUN neu RYWRAI wedi penderfynu ei fod i ddigwydd), bydd y peth gwaethaf, salaf i ddigwydd yng ngwleidyddiaeth Cymru yn fy nghof i.

Dywedaf hynna eto: bydd y peth gwaethaf, salaf i ddigwydd yng ngwleidyddiaeth Cymru yn fy nghof i.

A oes rhywun am ymateb i’r blog hwn gan un ai (a) amddiffyn y penderfyniad neu (b) ddangos nad yw’r adroddiadau’n gywir ?

Lolipop

7 Maw

Sylwi bod tipyn o gorddi eto y dyddiau hyn, e.e. ar safle BBC Cymru, ynghylch swyddogaeth y Plisman Iaith yn ein gwlad.

Dyma lyfr bach y byddai’n dda i’r ddwy ochr yn y ffrae – Plismyn a Lladron – ei ddarllen.

clawr-blaen-iawn-bob-tro

Wn i ddim a yw’r awdur yn Blisman Iaith. Go brin efallai, mae’n greadur rhy galonfeddal. Ond os caiff fod yn Ddyn Lolipop Iaith, bydd yn reit fodlon.

Tystiodd myfyrwraig am y llyfr; ‘rwy’ wedi mynd i’r arfer o fynd ag o gyda mi i bob man.’

Gall y cyhoeddwyr gynnig disgowntiau hael am archebion da gan gyrff cyhoeddus, e.e. BBC Cymru. S4C.

Cysylltwch â dalennewydd@yahoo.com ac ymwelwch â’n siop, dalennewydd.cymru

Peth arall pwysig iawn …

7 Maw

Gwrandewch ar y sgwrs a’r apêl hon.

Y Santes yn Sgotland

4 Maw

Bu’r Santes Theresa yng Nhynhadledd Ceidwadwyr yr Alban yn calonogi’r ffyddloniaid ac, fel y gellid disgwyl,  yn lladd ar yr SNP. Gwnaeth nifer o bwyntiau diddorol, a dyma’r prif rai:

1. Sgrifennwyd storïau Harry Potter yng Nghaeredin, gan awdures o Swydd Gaerloyw. Dyna ichi brofi yn y fan werth undod y Deyrnas.

2. “Mae’r Alban yn gwneud cyfraniad enfawr tuag at rôl fyd-eang y Deyrnas Gyfunol.” H.y. mae’n cartrefu Trident. Cofiwn ninnau mai dyna’r rôl y mae Llafur Cymru yn awchu am ei chyflawni. “Mwy na chroeso,” chwedl; Carwyn.

3. “Gweld trwy dwnnel” y mae Nicola. Os gwir hynny, mae Nicola’n eithaf sicr beth y mae’n ei weld. Mae Theresa’n dweud ei bod hi’n gweld teg oleuni blaen y wawr ôl-Brexit. Ond ai dyna mae hi’n ei weld mewn gwirionedd?

4. “Yr ydym yn bedair cenedl, ond yn ein calonnau yn un bobl.” Gosodiad rhyfedd iawn. I ddechrau, pa rai yw’r “pedair cenedl”? Lloegr, yr Alban a Chymru – dyna dair. Ond beth yw’r bedwaredd? Iwerddon gyfan? Ynteu’r Chwe Sir? Ers pryd mae’r Chwe Sir yn “genedl”? Yn ail, Iwerddon gyfan neu’r Chwe Sir, a yw’r Saeson yn teimlo yn eu calonnau eu bod “yr un bobl” â’r rhain? Neu y ffordd arall? A yw’r Cymry “yr un bobl” â’r Albanwyr? Yn drydydd, pwy oedd yn iawn, Theresa ddoe, ynteu J. R. Jones, a ddaliai mai “pobl, nid cenedl” yw’r Cymry?

5. Y mae gan Blaid Genedlaethol yr Alban “obsesiwn gydag annibyniaeth”. Peth rhyfedd yntê, plaid ag obsesiwn gyda’i phrif nod ei hun a phrif ddiben ei bodolaeth! Tybed na fyddai’n beth da petai gan Blaid Cymru obsesiwn gyffelyb? Rhywbeth iddi ei ystyried yn ei Chynhadledd Wanwyn heddiw.

Gwyliwch a gwrandewch Alex Salmond, trwy wefan Munguin’s New Republic, yn tynnu Theresa a’i haraith yn gareiau. “Does ganddi ddim clem” yw ei gasgliad. A dyna’r gwir.