Dau gam mawr yn ôl

21 Mai

● BUDDUGOLIAETH PWTYN. Pe bai – ac O na bai! – y Pwt yn cael ei symud ymaith yfory, neu gwell fyth heddiw, un ai i garchar neu i uffern, bydd yn gadael ar ei ôl un fuddugoliaeth fawr. Beth yw honno? Bod Sweden a’r Ffindir, gyda’u cais i ymuno â NATO, yn barod i roi heibio’r niwtraliaeth y maent wedi ei chadw a’i chynnal drwy oes pawb ohonom sy’n fyw. Colled fawr i’r byd, ac i Ewrop yn arbennig, yw bod y gwledydd llwyddiannus hyn yn mynd dan fawd America. Ac edrych arni yn y tymor byr, gellir maddau i wledydd y Baltig (Latfia, Lithwania ac Estonia), ac i Wlad Pwyl hefyd, am eu brys i gynghreirio ag unrhyw un heblaw Rwsia; ond a chymryd golwg ehangach, anodd meddwl na buasai band o wledydd niwtral ar draws Dwyrain Ewrop yn fodd i rwystro’r trychineb a’r hunllef sydd yn awr. Diau fod y breuddwyd am ‘Rwsia Fwy’, ac adfer hen ymerodraeth Stalin a’r Tsar, ym meddwl y dihiryn Bondaidd gwallgo Pwtyn drwy’r adeg: ond beth sydd wedi ei gymell i weithredu eleni, wedi rhoi’r esgus iddo? Heb unrhyw amheuaeth, anogaeth NATO ar i’r Wcrain ymuno â hi.

● NEGES NONSENS NICOLA. Anesmwythol braidd yn hanes ymweliad Nicola Sturgeon â’r Capitol a mannau eraill yn America yr wythnos diwethaf. Nancy Pelosi’n canmol Nicola fel ‘a real model for women everywhere,’ – iawn, y math o beth y bydd gwleidyddion yn ei ddweud wrth ei gilydd. Ond beth am sylwadau Nicola mewn ateb? (a) ‘We stand together as nations in defence of those values we hold dear.’ Wir-ionedd, a oedd Nicola’n golygu wrth hyn fod yr Alban, yn union yr un fath ag Unol Daleithiau’r Amerig, yn wladwriaeth wedi ei chreu drwy ladrad a hil-laddiad ar bobloedd frodorol, yn cael ei rheoli gan glymblaid ddiwydiannol-filwrol, yn sefydlu a chynnal unbenaethau adain-dde ble bynnag y mae ganddi ddylanwad, yn ymladd rhyfeloedd ofer a chostus ym mhob cwr o’r byd – a’u colli bob tro? (b) ‘Scotland and the United States are long-standing friends and allies.’ Mae hyn yn fater mwy sylfaenol. Dim ond gwladwriaethau sofran all fod yn ‘gynghreiriaid’; ni all pobl an-sofran fod mewn cynghrair â neb. Daeth America’n wladwriaeth yn 1776, ond roedd yr Alban wedi peidio bod yn wladwriaeth ers 1707. Achos braidd yn wahanol yw Iwerddon, sydd wedi cyfoesi ag America fel gwladwriaeth am gan mlynedd; yma eto nid yw ‘cynghreiriaid’ yn berthnasol, ond gellir sôn yn fwy cyffredinol am ‘gyfeillgarwch’ gan y bu gan y Gwyddel bresenoldeb gwleidyddol yn America, peth na bu gan yr Albanwr erioed, mwy na’r Cymro druan.

Gan ddyfnhau’r amheuaeth, dyma un neu ddau o wleidyddion yr SNP yr un wythnos yn dechrau mwmian am roi ychydig o amser, ‘transition period’ cyn i longau Trident adael yr Alban. Roeddwn yn methu coelio fy nghlustiau ddoe wrth glywed Ian Blackford yn sôn am ddealltwriaeth ar y mater hwn rhwng Alban annibynnol a ‘Phrydain’ ! A oes eisiau atgoffa Arweinydd San Steffan yr SNP mai ystyr ‘Prydain’ yw’r wladwriaeth unedol sy’n bod ers 1707, ac na bydd yn bod o’r foment y bydd yr Alban yn ymadael? (Peth gwahanol yw bod y Freninhes a’i holynydd yn dal i wisgo’r ddwy goron, ond cofio cywiro’r ymadrodd yn ‘Teyrnasoedd Unedig’, ‘United Kingdoms’ pan fydd angen.)

Fel rwyf wedi rhesymu o’r blaen, mae gan hyn, mater Trident, ymhlygiadau gyda’r pwysicaf i Gymru, ac i’r Gymraeg yn benodol. Mawr yw cyfrifoldeb CND yr Alban i gynnal a chynyddu’r pwysau oddi mewn i’r Blaid Genedlaethol. Mwy yw cyfrifoldeb a chyfle Plaid Werdd yr Alban, i ddymchwel ei chynghreiriau â’r SNP yn Holyrood ac yng Nghyngor Dinas Glasgow os bydd unrhyw wamalu pellach ar y cwestiwn hwn.

Cwricwlwm newydd cyffrous (diweddariad)

13 Mai

Ydi, mae’n argyfwng gwirioneddol ar adrannau Cymraeg ein prifysgolion, gyda’r cwymp erchyll yn niferoedd disgyblion Lefel-A Cymraeg. I arbed nifer o swyddi rhaid gweithredu ar frys gydag ateb ôl-fodernaidd ac ôl-strwythurol gan ffocysu ar seilweithiau rhyng-ddisgyblaethol a heb anghofio’r deilliannau cymhwysedd digidol a’r continwwm dysgu, ac ar yr un pryd datblygu’r capasiti synergedd a metawybyddiaeth ddisgresiynol.

Yr ateb felly? Cwricwlwm newydd cyfoes a CHYFFROUS yn cynnwys y modiwlau a ganlyn:

● Cymhariaeth estynedig rhwng Un Nos Ola Leuad (Caradog Prichard) a ‘Bob Nos Ola Leuad’ (Eifion Wyn).

● Astudiaeth gymharol o’r testunau hyn:

Rhys Llwyd y Lleuad (E. Tegla Davies)
Wyt ti’n cofio’r lloer yn codi? (Ceiriog)
I See the Moon (Billy Cotton and his Band)
Hen Leuad Wen uwchben y byd (J. Glyn Davies)
Cân Rwsalca i’r Lleuad (Dvorak)
Carolina Moon (Connie Francis)
The Moon and I (W.S. Gilbert)
On Moonlight Bay (Doris Day)
Moonlight Sonata (Beethoven)
Lleuad Ebrill, lliw dybryd (Gruffudd Gryg)
Overhead the moon is beaming (Mario Lanza)
Tan dy lewyrch, leuad ieuanc (Eifion Wyn, eto)
Shine on, Harvest Moon
Moonlight in Mayo
Moonlight and Roses
Moonlight Serenade (Glenn Miller)
Moonlight becomes you, it goes with your hair
Moonlight, moonlight, jolly fine moonlight
Give me the moonlight, give me the girl
By the light of the silvery moon
Alleghany Moon
Dark Moon
Moon River
Moonbeams
When the moon comes over the mountain
Blue moon, you saw me standin’ alone
It’s only a paper moon (Ella Fitzgerald)

● Modiwl dwbl-dwbl. Cwblhau’r dyfyniadau hyn:

There ain’t no sense …
Dros ael y bryn …
Who were you with last night …?
Pan siglai’r hwyaid gwylltion …
The stag at eve had drunk his fill …
Meet me, Sean O’Farrell …
Hear my song, Violetta …
Hey diddle diddle, the cat and the fiddle …
The sky is blue, the night is cold …
Mi a i ofyn i fam Huw …

● Cymhariaeth o safbwynt seicoleg ganfyddiadol ac ymddygiadol rhwng cymeriad Em Brawd Mawr Now Bach Go’ a chymeriad Hamlet.

● Dadansoddiad neo-strwythurol o olygfa agoriadol Un Nos Ola Leuad.

● Gwerthusiad metawybyddol o olygfa olaf Un Nos Ola Leuad.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Ddafydd ap Gwilym.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Goronwy Owen.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Syr John Morris-Jones.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Ganiad Solomon.

● (Opsiynol, i fyfyrwyr PhD yn unig) Cyflwyniad i unrhyw nofel arall, mewn unrhyw iaith, heblaw Un Nos Ola Leuad.

Dyma’r ateb felly. Bydd yn her, ac yn gofyn sgiliau rhyngbersonol a sgiliau cyfaRthrebu ardderchog. Ond bydd yn rîli rîli dda.

That’s all folks!

Cwricwlwm newydd cyffrous

12 Mai

Ydi, mae’n argyfwng gwirioneddol ar adrannau Cymraeg ein prifysgolion, gyda’r cwymp erchyll yn niferoedd disgyblion Lefel-A Cymraeg. I arbed nifer o swyddi rhaid gweithredu ar frys gydag ateb ôl-fodernaidd ac ôl-strwythurol gan ffocysu ar seilweithiau rhyng-ddisgyblaethol a heb anghofio’r deilliannau cymhwysedd digidol a’r continwwm dysgu, ac ar yr un pryd datblygu’r capasiti synergedd a metawybyddiaeth ddisgresiynol.

Yr ateb felly? Cwricwlwm newydd cyfoes a CHYFFROUS yn cynnwys y modiwlau a ganlyn:

● Cymhariaeth estynedig rhwng Un Nos Ola Leuad (Caradog Prichard) a ‘Bob Nos Ola Leuad’ (Eifion Wyn).

● Astudiaeth gymharol o’r testunau hyn:

Rhys Llwyd y Lleuad (E. Tegla Davies)
Wyt ti’n cofio’r lloer yn codi? (Ceiriog)
I See the Moon (Billy Cotton and his Band)
Hen Leuad Wen uwchben y byd (J. Glyn Davies)
Cân Rwsalca i’r Lleuad (Dvorak)
Carolina Moon (Connie Francis)
The Moon and I (W.S. Gilbert)
On Moonlight Bay (Doris Day)
Moonlight Sonata (Beethoven)
Overhead the moon is beaming (Mario Lanza)
Tan dy lewyrch, leuad ieuanc (Eifion Wyn, eto)
Shine on, Harvest Moon
Moonlight in Mayo
Moonlight and Roses
Moonlight Serenade
Moonlight becomes you, it goes with your hair
Moonlight, moonlight, jolly fine moonlight
By the light of the silvery moon
Alleghany Moon
Dark Moon
Moon River
Moonbeams
When the moon comes over the mountain

● Modiwl dwbl-dwbl. Cwblhau’r dyfyniadau hyn:

There ain’t no sense …
Dros ael y bryn …
Who were you with last night …?
Pan siglai’r hwyaid gwylltion …
The stag at eve had drunk his fill …
Meet me, Sean O’Farrell …
Hear my song, Violetta …
Hey diddle diddle, the cat and the fiddle …
Mi a i ofyn i fam Huw …

● Cymhariaeth o safbwynt seicoleg ganfyddiadol ac ymddygiadol rhwng cymeriad Em Brawd Mawr Now Bach Go’ a chymeriad Hamlet.

● Dadansoddiad neo-strwythurol o olygfa agoriadol Un Nos Ola Leuad.

● Gwerthusiad metawybyddol o olygfa olaf Un Nos Ola Leuad.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Ddafydd ap Gwilym.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Goronwy Owen.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Syr John Morris-Jones.

● Dylanwad Un Nos Ola Leuad ar Ganiad Solomon.

● (Opsiynol, i fyfyrwyr PhD yn unig) Cyflwyniad i unrhyw nofel arall, mewn unrhyw iaith, heblaw Un Nos Ola Leuad.

Dyma’r ateb felly. Bydd yn gofyn sgiliau rhyngbersonol a sgiliau cyfarthrebu ardderchog. Ond bydd yn rîli rîli dda.

That’s all folks!

Dyma ni eto …

5 Mai

Stori gan Newyddion S4C heno, y gostyngiad mawr yn niferoedd y disgyblion sy’n astudio’r Gymraeg ar gyfer Lefel-A ac wedyn yn y colegau. 

Dyma grynhoi’r hyn a drafodais yn llawnach mewn hen hen flogiad, 2 Mawrth 2013. Mae’r ffigurau heddiw’n edrych yn hynod debyg i’r hyn oeddynt pan es i gyntaf yn fyfyriwr i Goleg Bangor, sef yn 1959.  Rhyw ddau ddwsin oedd ohonom, myfyrwyr newydd yn Adran y Gymraeg y flwyddyn honno. Yna, pan ymunais â’r staff yn 1966, roedd y ffigurau’n dal yn wael ac yn destun pryder.  Ond yn ystod y blynyddoedd wedyn, dyma gynnydd mawr, ac yn ystod y 1980au gwelem flwyddyn gyntaf o hanner cant.

Y rheswm – wel, y prif reswm, ddywedwn ni  – blynyddoedd o ymysgwyd yng Nghymru, o ‘wrthdaro creadigol’, a defnyddio un o ymadroddion y cyfnod.  Roedd hi’n dipyn o hwyl bod yn Gymro.

Ers ugain mlynedd bellach aeth pethau mor fflat. 

Beth bynnag, darllenwch yr hen flogiad. Mae hefyd yn y gyfrol Meddyliau Glyn Adda.

Neges i ymgeiswyr

24 Ebr

Etholiad Cyngor Gwynedd. Unrhyw ymgeisydd sydd â gobaith am bleidlais o’r tŷ hwn, rhaid iddo/iddi fod yn glir a therfynol bendant ar ddau brif beth:

(1) Dim (a ‘dim’ yn golygu DIM) datblygiad niwclear pellach yn Nhrawsfynydd nac unrhyw fan yn y Wynedd bresennol, a DIM cydweithrediad â chynlluniau niwclear gwleidyddion gwallgo Môn.

(2) TAI. Wynebwn y gwirionedd cyffredinol, yr wyf wedi ei ddweud ar y blog hwn fwy nag unwaith o’r blaen, mai gormod o dai sydd yng Nghymru, a dim Cymry i’w llenwi. Beth ddylai fod polisi tai awdurdod sirol goleuedig? Diogelu, ac os oes modd o gwbl, Adfer (!!) meddiant Cymry ar dai.

Yn awr, y polisi o dreblu’r dreth ar ail gartref. Gwerth ei drio efallai, er na fydd yn mennu fawr ar y mewnlifwr cefnog. OND – a dyma sydd angen i’r ymgeiswyr ei gofio – mae’n rhaid trin yn wahanol rai categorïau o berchenogion. Dim treblu’r dreth felly ar y sawl a fedr brofi ei fod yn un o’r rhai hyn: (a) brodor o’r ardal lle mae’r eiddo (y pentref, y plwy, y cwmwd, y cantref — dewiser fel y bo’n addas); (b) Cymro; (c) unrhyw un o unrhyw fan yn y byd os yw’n medru Cymraeg.

Oes, mae gen i ail dŷ, troedle yn fy hen ardal. Os gorfodir fi gan y dreth newydd i’w werthu, pwy a’i pryn? Faint o fet? Pleidlais felly ar Fai 5ed i’r ymgeisydd sy’n ymrwymo i gefnogi gwneud eithriad fel a awgrymir uchod.

A dyma ailgyhoeddi dau hen flog sy’n trafod y mater hwn ychydig yn llawnach.

Ateb bach ac ateb mawr

24 Ebr

(10 Gorffennaf 2021)

Pwt bach heddiw yn lle mynd i rali Tryweryn, ac rwyf wedi dweud y cwbl o’r blaen.

Yn 2004 mi sgrifennais fel hyn, a’i ailadrodd oddi ar hynny:

‘Hwyrach fod rhan o’r ateb gan yr hen Gymry. Daliaf fod hawl o hyd gan bob Cymro i hendref a hafod, os yw ei amgylchiadau mewn rhyw fodd yn caniatáu. Gadewch inni beidio â gwamalu: mae tŷ haf neu ail gartref yn iawn os mai Cymro a’i piau. Beth amdani, blant alltud ein hardal a aeth yn “drigolion gwaelod gwlad a gwŷr y celfau cain”? Nid yw’n ateb cyflawn i’r broblem o bell ffordd. Ond mae’n un ffordd fach o “ddal dy dir”.’

(Gweler ‘Hafod y Cymro’, t. 140 yn y gyfrol Meddyliau Glyn Adda, neu yn wir ar y blog hwn, 23 Chwefror 2016.)

Gan geisio byw’r broffes hon dyma fi’n dal fy ngafael ar dŷ yn fy ardal enedigol, sy’n ail dŷ i mi. Fy niolch? Y bygythiad o gael dyblu fy nhreth i gyngor gwlatgar Gwynedd. A ddylwn i wneud yr aberth yn llawen, mewn ffydd y bydd yn troi i ffwrdd y prynwr cyfoethog o Loegr? Os dyblir y dreth, neu ei threblu, neu fwy, mentraf broffwydo na fydd yn mennu y mymryn lleiaf ar y prynwr hwnnw.

A thro yn ôl mi es mor bell ag awgrymu rhywbeth bach arall, sef y dylai awdurdod lleol yng Nghymru, os yw yn wir o ddifri ynghylch cadw meddiant Cymry ar eiddo, roi tipyn o help ariannol i Gymro sydd am brynu ail gartref yn ei hen ardal. Edrychwch eto ar flog 9 Rhagfyr 2019 (dan y pennawd ‘Tai’), a dywedwch beth sydd o’o le ar yr awgrym.

O ran hynny mi ddywedaf i, heb oedi ddim mwy, beth sydd o’i le arno. Ateb bach ydyw, i broblem fawr fawr, a hwyrach mai gwell fyddai cadw’r adnoddau ar gyfer yr ateb mwy.

Yr ateb mwy. Wel, rwyf wedi ei gynnig ym mlog 3 Mai eleni, a does dim arwydd eto fod neb wedi cymryd y mymryn lleiaf o sylw. A chrynhoi: mae’r dydd wedi dod pan yw’n rhaid i awdurdodau lleol Cymru fynd hanner-yn-hanner gydag unrhyw Gymro sydd am brynu tŷ yng Nghymru. Bydd yn costio, ond rhaid i lywodraeth Cymru ddod o hyd i’r arian a’i ddynodi at y pwrpas. Mae’n gofyn deddf, a honno’n mynd at wreiddiau pethau.

Ond beth mae llywodraeth Cymru’n ei gynnig heddiw? ‘Rydym yn gweithio ar gyflymder i weithredu atebion cynaliadwy i’r hyn sy’n faterion cymhleth. Mae hyn yn cynnwys ymrwymiad i adeiladu 20,000 o gartrefi newydd, carbon isel ar gyfer rhent cymdeithasol yn ystod y tymor Senedd hwn.’

‘Cynaliadwy’? Peidiwch â malu! ‘Carbon isel’? Anghofiwch o! Codi mwy o dai? Dwysáu’r broblem. Wynebwch y gwirionedd: gormod o dai sydd yng Nghymru, a’r Cymry heb allu eu fforddio.

Atebion radical yw’r angen heddiw i lawer o bethau, ond diolch yn bennaf i geidwadaeth ddofn etholwyr y De-ddwyrain, dyma ni eto dan law farw plaid sydd yn an-radical yn nwfn ei henaid, ym mêr ei hesgyrn, yn nhoriad ei bogail ac ym môn ei gwallt.

Pwy a’n gwared?

Tai a threthi

24 Ebr

(3 Mai 2021)

Atgoffwyd fi ddoe mai dyna’r diwrnod cau ar gyfer tystiolaeth i Ymgynghoriad Llywodraetrh Cymru ar Drethi, Ail Gartrefi a phethau cysylltiol. Ati fel lladd nadrodd i sodro at ei gilydd ddarnau o ddau hen flog, i’w cyflwyno’n ddogfen i’r Ymgynghoriad. Roedd lawrlwytho’r ffurflen, mewngofnodi a’r holl rigmarôl cyfrifiadurol y fath drafferth fel y rhoddais y gorau iddi. Yn lle hynny dyma roi’r ychydig syniadau o flaen darllenwyr y blog unwaith eto. Y troeon cyntaf ni chymerodd neb y mymryn lleiaf o sylw. Trio eto …

(1) Yn 2004 mi sgrifennais fel hyn, a’i ailadrodd oddi ar hynny:

‘Hwyrach fod rhan o’r ateb gan yr hen Gymry. Daliaf fod hawl o hyd gan bob Cymro i hendref a hafod, os yw ei amgylchiadau mewn rhyw fodd yn caniatáu. Gadewch inni beidio â gwamalu:   mae tŷ haf neu ail gartref yn iawn os mai Cymro a’i piau.  Beth amdani, blant alltud ein hardal a aeth yn “drigolion gwaelod gwlad a gwŷr y celfau cain”?   Nid yw’n ateb cyflawn i’r broblem o bell ffordd. Ond mae’n un ffordd fach o “ddal dy dir”.’

(Gweler fy ysgrif ‘Hafod y Cymro’, t. 140 yn y gyfrol Meddyliau Glyn Adda}

(2) Gan geisio byw’r broffes hon dyma fi’n dal fy ngafael ar dŷ yn fy ardal enedigol, sy’n ail dŷ i mi. Fy niolch? Y bygythiad o gael dyblu fy nhreth i gyngor gwlatgar Gwynedd. A ddylwn i wneud yr aberth yn llawen, mewn ffydd y bydd yn troi i ffwrdd y prynwr cyfoethog o Loegr? Os dyblir y dreth, neu ei threblu, neu fwy, mentraf broffwydo na fydd yn mennu y mymryn lleiaf ar y prynwr hwnnw.

A thro yn ôl mi es mor bell ag awgrymu rhywbeth bach arall, sef y dylai awdurdod lleol yng Nghymru, os yw yn wir o ddifri  ynghylch cadw meddiant Cymry ar eiddo, roi tipyn o help ariannol i Gymro sydd am brynu ail gartref yn ei hen ardal. Beth sydd o’i le ar yr awgrym hwn?  Mi ddywedaf yn syth: ateb bach ydyw, i broblem fawr iawn, a hwyrach mai gwell fyddai cadw’r adnoddau ar gyfer yr ateb mwy. 

(3) Mae’r amser wedi dod pan ddylai’r awdurdodau lleol yng Nghymru, ac yn benodol y cynghorau sir, fod â pholisi o rannu cost pob tŷ sy’n mynd ar werth yng Nghymru – neu, ddywedwn ni, mewn ardaloedd dynodedig o Gymru – yn ei hanner â phrynwyr o Gymry. Y gyd-berchenogaeth i barhau wedyn tan y dydd y dewisai’r perchennig preifat un ai brynu siâr yr awdurdod neu werthu ei siâr ei hun i’r awdurdod. (‘Perchennog preifat’ = un ai unigolyn neu bartneriaeth briod, sifil neu ddi-briod.)

Ie, ‘tŷ hanner cownsil’, ffordd o haneru pris tŷ i Gymro, a pheth y mae’n rhaid ei wneud ar frys yn yr argyfwng presennol. Onid e, bydd popeth ar ben.

(4) Beth yw ‘Cymro’? Gwneler diffiniad at y pwrpas. Dylai’r diffiniad gynnwys (a) unrhyw un wedi ei fagu yng Nghymru, a (b) unrhyw un o unrhyw fan yn y byd sy’n medru Cymraeg.

(5) A oes gan y cynghorau sir yr adnoddau i wneud peth fel hyn? Nac oes wrth gwrs. Mae’n rhaid i lywodraeth Cymru neilltuo swm mawr o arian at y pwrpas, i’w ddyrannu i’r awdurdodau lleol. Ac i wneud hynny mae angen deddf.

(6) Beth am yr atebion eraill sy’n cael eu cynnig? Datganiad y Llywodraeth yn gynharach eleni: ‘Rydym yn gweithio ar gyflymder i weithredu atebion cynaliadwy i’r hyn sy’n faterion cymhleth. Mae hyn yn cynnwys ymrwymiad i adeiladu 20,000 o gartrefi newydd, carbon isel ar gyfer rhent cymdeithasol yn ystod y tymor Senedd hwn.’

‘Cynaliadwy’? Diystyr. ‘Carbon isel’?  Amherthnasol.   Codi mwy o dai? Dwysáu’r broblem. Gwyddom pwy fyddai’n eu prynu. A digon hawdd dweud ‘tai fforddiadwy’.  Gwyddom yn rhy dda fforddiadwy i bwy.  A phris y farchnad sy’n rheoli: y tŷ sy’n ‘fforddiadwy’ heddiw, bydd yn ddwbl ei bris mewn ychydig flynyddoedd.

(7) Wynebwn y gwirionedd: gormod o dai sydd yng Nghymru, a’r Cymry heb allu eu fforddio. Nid oes ateb bellach ond yr hyn a awgrymir yn 3-5 uchod. Mae’n gofyn deddf, a honno’n mynd at wreiddiau pethau.

Yes Niwc, No Cymru

12 Ebr

Da iawn Nation Cymru heddiw, erthygl gan Ifan Morgan Jones, gwerth ei darllen, yn dod mor agos ag y daeth neb eto at wynebu na all Cymru ddim cael annibyniaeth a mwy o niwclear. Mae yma eisoes ddwy hen atomfa y bydd raid eu tendiad hyd ddiwedd amser: rhagor o’r rhain a dyna lyncu cyfran helaeth o gyllid gwladwriaeth fechan fel bod pob gwasanaeth a darpariaeth arall yn dirywio’n ddim. Fel y dywed Ifan, rhan o’r prosiect unoliaethol yw’r strategaeth ynni sy mor annwyl gan y llywodraeth Geidwadol hon. Ie, ‘Great British Nuclear’ yn wir. Ond amlwg nad yw Plaid Dwlali Cymru’n gweld hyn.

Neges glir i fudiad Yes Cymru felly. Os niwclear, No Cymru.

A gofyn pennawd yr ysgrif yn dra phwrpasol, pam nad oes trafod ar beth fel hyn?

Efo’n gilydd …

11 Ebr

Dwy stori ar safle BBC Cymru Fyw heddiw am gynlluniau dichonol yr Wylfa ym Môn. Trawiadol fod y ddau brif bennawd yn cynnwys y gair ‘gobaith’.

“Byddai atomfa newydd yn Wylfa’n drawsffurfiol,” meddai Simon Hart, Ysgrifennydd Cymru – gosodiad y byddai’n anodd anghytuno ag o! Ac yn un o’r straeon mae perchennog siop sglodion yng Nghemaes yn gosod ei holl hyder yn y datblygiad.

Rŵan, sut yr awn ni ati i wireddu’r gobaith mawr hwn?

Fel man cychwyn cymerwn yr amcangyfrif diweddaraf o gostau atomfa Sizewell C. Does neb yn sicr iawn beth yw ystyr biliwn, ond ran amlaf ym Mhrydain rydym yn ei ddeall fel mil o filiynau. Am ryw £20,000,000,000 felly yr ydym yn sôn yn Sizewell. Mae amcangyfrif Hinkley ychydig yn uwch, a rhai’n rhagweld ffigiwr o tua 50 biliwn yn y pen draw.

Na phoenwch, mae llywodraeth Prydain yn barod i gyfrannu can miliwn. Felly rhyw £19,900,000,000 i’w godi drwy ymdrechion lleol. Dwedwch fod AS Môn yn cyfrannu miliwn o’i phoced ei hun, dyna ddechrau da. Miliwn wedyn gan Aelod Cynulliad Môn? A miliwn bach arall gan Arweinydd Cyngor Môn? Oes yna ambell hen focs hel at y Genhadaeth ar ôl ar yr Ynys, i hel tipyn o ddrws i ddrws? A beth am stondin ar sgwâr Llangefni, gyda ffarmwrs Môn yn cyfrannu ambell hanner sachaid o datws at yr achos?

Ddaw hi fel’na deudwch? Os na ddaw hi, onid oes ’na ryw gwmnïau o gangsters cydwladol tua’r Mericia ’na allai ddod i’r adwy … rhyw West- a rhyw Becht- rhywbeth ? (Gweler Barn y mis yma,)

Efo’n gilydd felly, er mwyn siop tships Cemaes!

Cywiriad !

5 Ebr

Yn y blogiad diwethaf mi roddais ‘DIM BYD’ gyferbyn â’r ‘polisi gwrth-niwclear’. Ond ddoe dyma ddarllen ar Nation Cymru fod Adam wedi llefaru’n eithaf cryf ar y mater hwn.

Y cwestiwn yw, a oedd gwleidyddion Gwynedd a Môn yn gwrando? Ynteu yr hen stori sydd yma eto, – yn erbyn atomfeydd ac eithrio lle mae atomfeydd ?